Το χαμένο στοίχημα της Gazprom στην Ευρώπη – Η ουγγρική σανίδα σωτήριας και η διαμάχη με τη Βουλγαρία

Παρά τις προσπάθειες εξεύρεση εναλλακτικών προορισμών για το φυσικό της αέριο, προκειμένου να καλύψει το ευρωπαϊκό κενό, η ρωσική Gazprom έχει δει τα κέρδη της να κατακρημνίζονται.

Σύμφωνα με αναλυτές, ο Πούτιν φαίνεται να έκανε λάθος υπολογισμούς όταν διέκοψε την παροχή αερίου στην Ευρώπη. Όπως είπε η Μαρία Σνεγκόβαγια, ανώτερη συνεργάτις στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών που εδρεύει στην Ουάσιγκτον, «μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αγοράς έχει χαθεί για τη Ρωσία και η γεωπολιτική συνάφεια της Gazprom φαίνεται να παρακμάζει για τη φιλοδοξία της Ρωσίας να είναι “υπερδύναμη αερίου”».

Οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα είναι αρκετή για να επαναφέρει την Gazprom στην παλιά της δόξα. Η κεφαλαιοποίησή της – κάποτε η τρίτη υψηλότερη στον κόσμο – είναι τώρα λιγότερο από το ήμισυ της νορβηγικής Equinor ASA και οι γνωρίζοντες τα πράγματα βλέπουν λίγες πιθανότητες ανάκαμψης.

«Η Gazprom δεν έχει προοπτικές για τα επόμενα 5-10 χρόνια», δήλωσε στο Bloomberg ο Αλεξάντερ Ριαζάνοφ, πρώην αντιπρόεδρος, προσθέτοντας ότι πούλησε τις μετοχές του φέτος με ζημιά.

Το χαράτσι της Σόφιας

Στο πλαίσιο αναζήτησης νέων συμμαχιών, η Ρωσία, εκτός από την Κίνα στρέφεται και σε φιλικές προς την Μόσχα ευρωπαϊκές χώρες, δημιουργώντας με μια νέα εστία αντιπαράθεσης στην Ευρώπη, μεταξύ της Βουλγαρίας, της Ουγγαρίας και της Σερβίας.

Αφορμή το χαράτσι που επέβαλε η Σόφια στο ρωσικό φυσικό αέριο που διέρχεται από το έδαφός. Η βουλγαρική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι το επόμενο διάστημα θα έχει συνομιλίες για το θέμα με τους  ευρωπαίους εταίρους της.

Ειδικότερα, στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, η Βουλγαρία επέβαλε ειδικό «ενεργειακό φόρο» 10 ευρώ/MWh στο ρωσικό φυσικό αέριο που διέρχεται μέσω της Βουλγαρίας. Όπως ήταν αναμενόμενο, αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τη Σερβία και την Ουγγαρία, οι οποίες συνεχίζουν να εισάγουν μεγάλο μέρος του καυσίμου μέσω του αγωγού φυσικού αερίου Turk Stream μέσω βουλγαρικού εδάφους.

«Είμαστε έτοιμοι να κάνουμε τις πρώτες συνομιλίες με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ουγγαρίας και της Σερβίας. Έρχεται ένα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στο οποίο θα έχω την ευκαιρία να μιλήσω μαζί τους. Λέμε ότι αυτό το τέλος είναι για τη ρωσική εταιρεία Gazprom, όχι για αυτές τις χώρες (Ουγγαρία και Σερβία) ή για την (βουλγαρική κρατική εταιρεία) Bulgartransgaz», έσπευσε να καθησυχάσει ο πρωθυπουργός Νικολάι Ντενκόφ.

«Αυτός ο νέος βουλγαρικός κανονισμός θέτει σε κίνδυνο τον ασφαλή ενεργειακό εφοδιασμό στην Ουγγαρία και τη Σερβία», αναφέρεται στην κοινή δήλωση του Σέρβου υπουργού Οικονομικών Siniša Mali και του Ούγγρου υπουργού Εξωτερικών και Εμπορίου Péter Szijjártó.

Η δήλωση σημειώνει επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στις παραδόσεις φυσικού αερίου από τη Ρωσία, καθιστώντας το επιχείρημα του Βούλγαρου πρωθυπουργού εντελώς ανακριβές.

Σημαντικές αυξήσεις

Λόγω του φόρου, το ρωσικό αέριο από τον «Turk Stream» θα αυξηθεί κατά 100 ευρώ ανά 1.000 κυβικά μέτρα, που σημαίνει 1/5 ​​υψηλότερο από την τρέχουσα τιμή της αγοράς. Το ερώτημα ποιος θα πληρώσει το νέο τέλος δεν έχει ακόμη αποφασιστεί.

Όπως είπε ο ενεργειακός εμπειρογνώμονας Miloš Zdravković στο Euractiv, το βουλγαρικό κοινοβούλιο και ο κυβερνών συνασπισμός εκμεταλλεύτηκαν τη γεωπολιτική κατάσταση στην Ευρώπη για να συμπληρώσουν τον προϋπολογισμό τους επιβάλλοντας κυρώσεις στο ρωσικό αέριο και επιβάλλοντας φόρο που θα επηρεάσει περισσότερο τη Σερβία και την Ουγγαρία. Το χαρακτηρίζει ως μη φιλική πράξη.

Η Βουλγαρία αναμένει τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ επιπλέον το επόμενο έτος από τη διαμετακόμιση φυσικού αερίου και τον νέο φόρο. Ξεχωριστά, η Ρωσία καταβάλλει πρόσθετα τέλη διαμετακόμισης λίγο κάτω των 2 ευρώ ανά MWh φυσικού αερίου που διέρχεται μέσω της Βουλγαρίας.

Ταυτόχρονα, ο Ντένκοφ εξήγησε ότι οι ενέργειες της κυβέρνησης ευνοούν εξ ολοκλήρου «τους Βούλγαρους πολίτες, τη βουλγαρική οικονομία και την εθνική ασφάλεια της Βουλγαρίας».

Ο νέος ενεργειακός φόρος στο ρωσικό αέριο εισήχθη με τον ειδικό βουλγαρικό νόμο για την εφαρμογή κυρώσεων κατά της Ρωσίας λόγω της εισβολής στην Ουκρανία.

Η «φίλη» Ουγγαρία

Η Ουγγαρία -- η οποία διατηρεί στενούς δεσμούς με τη Μόσχα -- είναι μια από τις λίγες χώρες της ΕΕ που εξακολουθεί να λαμβάνει σημαντικές ποσότητες ρωσικού φυσικού αερίου, κυρίως μέσω του TurkStream και χερσαίων υποδομών στην Τουρκία, τη Βουλγαρία και τη Σερβία.

Ο Ούγγρος κυβερνητικός εκπρόσωπος Ζόλταν Κόβατς έκανε λόγο για «σαφή παραβίαση» των κανονισμών της ΕΕ.

Ο Κόβατς είπε ότι η ξαφνική αύξηση των τελών μεταφοράς φυσικού αερίου από τη Βουλγαρία ήταν μια "εχθρική κίνηση" που αντίκειται στους νόμους της ΕΕ, θέτοντας σε κίνδυνο την ενεργειακή ασφάλεια της Ουγγαρίας και παραβιάζοντας την αρχή της ενεργειακής αλληλεγγύης που κατοχυρώνεται στις συνθήκες της ΕΕ.

Υπογράμμισε επίσης ότι οι ευρωβουλευτές του κυβερνώντος κόμματος Fidesz στην Ουγγαρία ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει το θέμα.

"Αυτή η πράξη όχι μόνο θέτει σε κίνδυνο τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ουγγαρίας και της Σερβίας, αλλά υπονομεύει επίσης το δικαίωμα των εθνών να καθορίσουν το ενεργειακό τους μείγμα, μια σαφής παραβίαση των κανονισμών της ΕΕ", υποστήριξε.

Η Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ Κάντρι Σίμσον ανέφερε στις 17 Οκτωβρίου ότι ο Ούγγρος συνάδελφός της έθεσε το θέμα της νέας εισφοράς σε μια συνάντηση των υπουργών ενέργειας της ΕΕ στο Λουξεμβούργο.

Η αντιπαράθεση αυτή έρχεται καθώς οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου παραμένουν υψηλές.

Ρωσικές διαβεβαιώσεις

Την κρίση αυτή σπεύδει να εκμεταλλευτεί το Κρεμλίνο, παρέχοντας μια σανίδα σωτηρίας στην Gazprom.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν διαβεβαίωσε την Ουγγαρία ότι οι υποχρεώσεις της για παροχή ρωσικού φυσικού αερίου θα εκπληρωθούν παρά τον νέο νόμο στη Βουλγαρία.

Ο Πούτιν και ο Διευθύνων Σύμβουλος της Gazprom Αλεξέι Μίλερ συναντήθηκαν με τον Ούγγρο υπουργό Εξωτερικών Peter Szijjarto στο Πεκίνο, με τις συζητήσεις να επικεντρώνονται στην ασφάλεια του εφοδιασμού με φυσικό αέριο.

Ο Πούτιν συναντήθηκε επίσης με τον Ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν στο Πεκίνο σε μια σπάνια συνάντηση πρόσωπο με πρόσωπο μεταξύ του Ρώσου προέδρου και του αρχηγού μιας χώρας της ΕΕ και μέλους του ΝΑΤΟ.

Η Ουγγαρία συμφώνησε σε 15ετή συμφωνία τον Σεπτέμβριο του 2021 με την Gazprom για την προμήθεια 4,5 Bcm/έτος φυσικού αερίου, αλλά εισάγει πρόσθετους όγκους σε βραχυπρόθεσμη βάση τα τελευταία δύο χρόνια. 

Παράλληλα, η ρωσικός ενεργειακός κολοσσός υποσχέθηκε ότι θα διοχετεύσει επιπλέον ποσότητες φυσικού αερίου στην Ουγγαρία για τον επικείμενο χειμώνα .

Ισχυρές προμήθειες

Οι προμήθειες μέσω TurkStream στη Νοτιοανατολική Ευρώπη παρέμειναν ισχυρές τον Σεπτέμβριο, φθάνοντας συνολικά τα 1,35 Bcm, έχοντας φτάσει σε νέο μηνιαίο υψηλό ρεκόρ 1,43 Bcm τον Αύγουστο, σύμφωνα με στοιχεία της S&P Global.

Οι ροές μέσω του TurkStream στο σημείο εισόδου Strandzha 2 στα σύνορα Τουρκίας-Βουλγαρίας ήταν κατά μέσο όρο 45 εκατομμύρια κυβικά μέτρα/ημέρα τον Σεπτέμβριο και έφθασαν στο ανώτατο όριο άνω των 51 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων/ημέρα στο τέλος του μήνα.

Οι ροές τον Σεπτέμβριο ήταν πάνω από την τεχνική ικανότητα του αγωγού των 15,75 Bcm/έτος, καθώς η ζήτηση για φυσικό αέριο TurkStream στην Ευρώπη παρέμεινε ισχυρή.

Ερωτήσεις στην Bulgargas

Ο δημόσιος προμηθευτής φυσικού αερίου Bulgargaz δήλωσε ότι έλαβε ερωτήσεις από τη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τις παραδόσεις φυσικού αερίου στη Βουλγαρία.

Η υπό έρευνα περίοδος καλύπτει τα τελευταία χρόνια, με την Επιτροπή να αναζητά πληροφορίες σχετικά με τις σχέσεις προμηθευτών και συνεργατών και λεπτομέρειες σχετικά με τις προμήθειες, ανέφερε η Bulgargaz σε δελτίο τύπου, χωρίς να αποκαλύψει τις λεπτομέρειες των ερευνών.

"Η Bulgargaz προετοιμάζεται και θα παράσχει τις πληροφορίες εντός της προθεσμίας που έχει συμφωνηθεί με την Επιτροπή. Η εταιρεία βρίσκεται σε τακτική επαφή με την Επιτροπή και παρέχει περιοδικά βοήθεια για διάφορα θέματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της", πρόσθεσε η Bulgargaz.

Η Επιτροπή έστειλε ερωτήσεις στην Bulgargaz σε σχέση με την πρόσφατη σύμβασή της που συνήψε με την τουρκική Μπότας , ανέφερε η δημόσια τηλεόραση BNT επικαλούμενη επιβεβαίωση του βουλγαρικού υπουργείου Ενέργειας.

Τον Ιανουάριο, η Bulgargaz υπέγραψε μακροπρόθεσμη συμφωνία με την Botas για να αποκτήσει πρόσβαση στο δίκτυο φυσικού αερίου της τουρκικής κρατικής εταιρείας και σε πέντε τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), ως μέρος των προσπαθειών για διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού της μετά την παύση των παραδόσεων της ρωσικής Gazprom στη Βουλγαρία, αμέσως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. 

Μέσω Ελλάδος

Επί του παρόντος, η Βουλγαρία καλύπτει τις ενεργειακές της ανάγκες με παραδόσεις φυσικού αερίου της Κασπίας από το Αζερμπαϊτζάν μέσω της διασύνδεσης Ελλάδας-Βουλγαρίας και συμπληρωματικούς όγκους LNG από τερματικούς σταθμούς στην Ελλάδα και την Τουρκία.

Τον Σεπτέμβριο, η Bulgargaz και η MVM CEEnergy, θυγατρική του ουγγρικού κρατικού ομίλου κοινής ωφελείας MVM, συμφώνησαν να συνεργαστούν για τις παραδόσεις και το εμπόριο LNG στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (ΚΑΕ).