Γ. Χατζηβασιλειάδης: Οι μεγάλες προκλήσεις στην ηλεκτρική ενέργεια και οι ΑΠΕ

Μετά τον άνθρακα στον 19^ο αιώνα, το πετρέλαιο αποτέλεσε την κύρια πηγή ενέργειας κατά τον 20^ο αιώνα και συνεχίζει στον 21^ο με αυξανόμενη ζήτηση ως κύριος μοχλός της παγκόσμιας οικονομίας, δίδοντας χώρο και στο φυσικό αέριο με αυξητικές τάσεις. Κατά την τρέχουσα δεκαετία οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), χάρις στην ανάπτυξη των τεχνολογιών, άρχισαν να κάνουν αισθητή την συμμετοχή τους στο παγκόσμιο ενεργειακό μίγμα και αναμένεται να αποτελέσουν μαζί με τα μεγάλα υδροηλεκτρικά την κύρια πηγή ενέργειας στον κόσμο πριν το 2050, υποσκελίζοντας τα ορυκτά καύσιμα, κυρίως τον άνθρακα και εν μέρει το πετρέλαιο. Εκτός από μηδενικές εκπομπές CO₂, χαρακτηρίζονται για την ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού και το ανταγωνιστικό κόστος με τις νέες τεχνολογίες.

Η αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ οδηγεί στον μετασχηματισμό του ενεργειακού τομέα με τις μεγαλύτερες προκλήσεις να παρουσιάζονται στην ηλεκτρική ενέργεια με τον μετασχηματισμό των ηλεκτρικών δικτύων προς τα δίκτυα του 21^ου αιώνα με καινοτόμες τεχνολογίες και νέες ιδέες για την μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ.

Η ηλεκτρική ενέργεια εξελίσσεται ως κύριος ενεργειακός φορέας με αυξανόμενη ζήτηση και επέκταση των χρήσεων, στις μεταφορές, στην θέρμανση/ψύξη και άλλες, με κύριο μήνυμα «ηλεκτρισμός παντού και ΑΠΕ για ηλεκτρισμό», με στόχο τις μηδενικές εκπομπές. Η μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ, ακόμη και στο 100%, δεν αποτελεί ουτοπία, αφού ήδη μερικές χώρες έχουν υψηλή διείσδυση, όπως η Ισλανδία 100% χάρις στα υδροηλεκτρικά και τη γεωθερμία, η Νορβηγία 97% με υδροηλεκτρικά, η Γεωργία 85% με υδροηλεκτρικά, η Βραζιλία 76%, η Αυστρία 70% κλπ. Βεβαίως, όλες οι χώρες δεν είναι προικισμένες με πλούσιο υδροδυναμικό και γεωθερμία, αλλά προσφέρεται κυρίως το υψηλό δυναμικό ηλιακής και αιολικής ενέργειας, που μπορούν να συμμετέχουν στο ενεργειακό μίγμα, μαζί με το φυσικό αέριο αρχικά, προς τον στόχο 100% με ανταγωνιστικό κόστος έναντι των νέων μονάδων ορυκτών καυσίμων.

Οι εταιρείες ηλεκτρισμού αλλάζουν από μονοπωλιακές, μοντέλο που κυριάρχησε για πάνω από έναν αιώνα, σε ένα άλλο που μπορεί να υποδεχθεί την μεγάλη διείσδυση ηλιακής και αιολικής ενέργειας.  Αντί της παλιάς εταιρείας ηλεκτρισμού, η ιδέα μιας δεύτερης γενιάς εταιρειών ηλεκτρισμού βρίσκεται υπό διαμόρφωση, για ένα αποδοτικό, ευέλικτο και χαμηλού άνθρακα ηλεκτρικό σύστημα, με ισότιμη πρόσβαση κάθε καταναλωτή στην παραγωγή και στο δίκτυο, συμμετέχοντας και στην διαχείριση ζήτησης σε τοπικό επίπεδο. Αρχίζει να επικρατεί η έννοια της ενεργειακής δημοκρατίας αφού ο καθένας στον 21^ο αιώνα με τις τεχνολογίες έχει πρόσβαση στην ηλιακή και αιολική ενέργεια, αλλά και στις λοιπές ΑΠΕ, για να απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα με δική του παραγωγή. Κάθε εταιρεία ηλεκτρισμού θα στραφεί στους καταναλωτές για να προσφέρει ένα πλήθος υπηρεσιών και να καλύψει τις σύγχρονες απαιτήσεις με προσιτές τιμές, δηλαδή αλλάζει τελείως το επιχειρηματικό μοντέλο δημιουργώντας νέες ευκαιρίες.

Απαραίτητα τα συστήματα αποθήκευσης, κεντρικά και διεσπαρμένα, κυρίως με σταθμούς αντλησιοταμίευσης και με μπαταρίες, όπου εφαρμόζονται νέες στρατηγικές και εργαλεία στον έλεγχο και διαχείριση. Η σχεδίαση των νέων δικτύων θα ακολουθήσει μια άλλη αρχιτεκτονική ώστε τα δίκτυα από παθητικά να μετασχηματισθούν σε ενεργητικά και με δυνατότητα αμφίδρομης ροής ηλεκτρικής ενέργειας. Βασικό χαρακτηριστικό των νέων δικτύων είναι η ευελιξία στην παραγωγή, στην μεταφορά, στην διανομή και στις διασυνδέσεις, καθώς επίσης και στην διαχείριση της ζήτησης με αμφίδρομη επικοινωνία καταναλωτή-διαχειριστή δικτύου.

Οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών (ICT) χαρακτηρίζουν τα μελλοντικά ηλεκτρικά δίκτυα με αξιόπιστη λειτουργία, αποδοτική διαχείριση και προστασία, λαμβάνοντας και μέτρα έναντι κυβερνοεπιθέσεων. Οι νέες ιδέες για τα “Smart Grids” και τα “Microgrids”, όπως και των “Virtual Utility” βαίνουν σε εφαρμογές καλύπτοντας νέες απαιτήσεις υψηλής αξιοπιστίας και υψηλής ποιότητας παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, με νέες ρυθμίσεις αγοράς σε ένα ανταγωνιστικό και απαιτητικό περιβάλλον με καθαρή ενέργεια.

Οι επενδύσεις των εταιρειών ηλεκτρισμού μετακινούνται πλέον από την παραγωγή στα δίκτυα, ιδιαίτερα στα δίκτυα διανομής και τις μεγάλες διασυνδέσεις, όπου συγκεντρώνεται πλέον το μεγάλο ενδιαφέρον. Αυτή η συνετή και συνεπής πορεία προς το μέλλον οδηγεί σε ανταγωνιστική ηλεκτρική ενέργεια με πολλές νέες θέσεις εργασίας εξειδικευμένου και υψηλής στάθμης προσωπικού

Η Ελλάς με το πλήθος των νησιών και το υψηλό δυναμικό ΑΠΕ παρουσιάζει τις μεγαλύτερες προκλήσεις και ευκαιρίες για την μετάβαση στα ηλεκτρικά δίκτυα του 21^ου αιώνα με μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ. Είναι όμως αναγκαία η εκπόνηση μιας Εθνικής Στρατηγικής για την μετάβαση στη νέα εποχή χωρίς γραφειοκρατία, που χαρακτηρίζεται από καινοτομίες και νέες τεχνολογίες με τη σύμπραξη της επιχειρηματικής και επιστημονικής κοινότητας, προς όφελος της οικονομίας και της κοινωνίας. Απαιτούνται ειδικές μελέτες υψηλής ποιότητας που θα οδηγήσουν στην βέλτιστη σχεδίαση και λειτουργία των ηλεκτρικών δικτύων, καθώς και μεγάλες επενδύσεις, όπου η στήριξη της Πολιτείας και του τραπεζικού συστήματος είναι αναγκαία.

Οι διασυνδέσεις των νησιών με το εθνικό σύστημα μεταφοράς αποτελούν προτεραιότητα για την πλήρη απεξάρτηση από το πετρέλαιο και την συνετή αξιοποίηση των ΑΠΕ, περιορίζοντας τις επιβαρύνσεις των ΥΚΩ (υπηρεσίες κοινής ωφέλειας). Παρά την εκπεφρασμένη πολιτική βούληση των κυβερνώντων επί σειρά ετών οι ρυθμοί είναι απογοητευτικοί προς μεγάλη ζημία της οικονομίας και των καταναλωτών. Η διασύνδεση της Κρήτης είναι ένα μεγάλο και δύσκολο έργο ως επέκταση του Ευρωπαϊκού διασυνδεδεμένου συστήματος και απαιτείται η δέουσα αντιμετώπιση. Ακολουθώντας την διεθνή πρακτική, η επιλογή έμπειρου Τεχνικού Συμβούλου για την άρτια μελέτη και κατασκευή θα συντομεύσει το χρόνο και θα περιορίσει το κόστος, συμβάλλοντας και στην σύνθεση ενός χρηματοδοτικού μοντέλου που θα περιορίσει τις επιβαρύνσεις χρήσης δικτύου της μεγάλης επένδυσης..

Η μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ στα αυτόνομα συστήματα των νησιών με χρήση νέων τεχνολογιών και μονάδων αποθήκευσης είναι μια πολύ ελκυστική επένδυση που θα μειώσει τις ΥΚΩ και τις εκπομπές CO₂. Αρκεί η εικόνα δέκα μικρών νησιών με 100% πετρέλαιο και κόστος παραγωγής που ξεπερνά το 1€/kWh, η οποία πρέπει να αλλάξει και να γίνει 100% ΑΠΕ με σημαντικά κέρδη. Η εφαρμογή της ιδέας των Microgrids μπορεί να εξασφαλίσει υψηλή αξιοπιστία και περιορισμό του κινδύνου “black-out” στα νησιά με τις σοβαρές συνέπειες. Σε αυτό μπορεί να συμβάλλει ο ιδιωτικός τομέας, αξιοποιώντας το έμψυχο δυναμικό υψηλής στάθμης που διαθέτει η αγορά, πολλαπλασιάζοντας τα οφέλη.

Τόσο οι διασυνδέσεις των νησιών με το εθνικό σύστημα, όσο και η εφαρμογή της ιδέας των“Microgrids στα αυτόνομα συστήματα θα συμβάλλουν στην μεγάλη μείωση των ΥΚΩ και στην συνετή αξιοποίηση των ΑΠΕ. Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία η αναθεώρηση όλων των επιβαρύνσεων που επιβάλλονται εκτός αγοράς με διοικητικές αποφάσεις, για την μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Νέες πρωτοβουλίες χρειάζονται στην ηπειρωτική χώρα για τον μετασχηματισμό των δικτύων και μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ, αίροντας τα εμπόδια και αξιοποιώντας τις σύγχρονες τεχνολογίες των ICT και των έξυπνων μετατροπέων.

Η πορεία της ηλεκτρικής ενέργειας προς το 2050 θέλει όραμα και επενδυτικές δράσεις με ώριμες αποφάσεις, σύγχρονο και φιλικό θεσμικό πλαίσιο, πρωτοβουλίες για αύξηση παραγωγικότητας, έρευνα και εκπαίδευση, κυρίως όμως τους νέους μηχανικούς.

-------------------------------------------

Ο κ. Γιάννης Χατζηβασιλειάδης είναι Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΙΕΝΕ)

Το άρθρο περιλαμβάνεται στην έκδοση GREEK ENERGY 2017  που εκδίδει το επιτελείο του energypress