Φυσικό αέριο Ανατολικής Μεσογείου: Ένα νέο μήνυμα

Σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό κόσμο -μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία- η επίσκεψη στην Κύπρο της υφυπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ για Πολιτικές Υποθέσεις, Βικτόρια Νούλαντ, ήταν αποκαλυπτική. Έχει μεταφέρει μια σειρά από σημαντικά μηνύματα που πρέπει να ακούσουμε προσεκτικά. Και δεν αναφέρομαι στο μήνυμά της που «ηχεί το τέλος» του αγωγού φυσικού αερίου EastMed.

Η Νούλαντ είπε ότι η Τουρκία επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις πηγές ενεργειακού εφοδιασμού της και συγκεκριμένα ότι η τουρκική αγορά πρέπει να ανεξαρτητοποιηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο. Είπε ότι είδε «μια ευκαιρία σε αυτό που πρέπει να αναπτύξουμε και για την οποία πρέπει να συνεχίσουμε να μιλάμε». Σχολιάζοντας την προσέγγιση Τουρκίας-Ισραήλ, είπε «αυτό είναι επίσης προς το συμφέρον μας. Είμαστε πεπεισμένοι ότι είναι προς το συμφέρον μας να υπάρχουν ισχυρές σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, τόσο σε επίπεδο εμπορίου όσο και σε επίπεδο ενέργειας». Στη συνέχεια πρόσθεσε ότι χρειάζεται να γίνουν νέες ανακαλύψεις και νέοι αγωγοί φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οι ΗΠΑ φαίνεται να υποστηρίζουν εξαγωγή φυσικού αερίου από το Ισραήλ προς την Τουρκία για να αντικαταστήσει εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου. Αυτό παρέχει ευκαιρίες που αναλύω πιο κάτω.

Η ευκαιρία

Η επίσκεψη του Προέδρου του Ισραήλ Isaac Herzog στην Τουρκία στις 9 Μαρτίου φαίνεται να έχει αναζωπυρώσει τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Μετά τη συνάντησή τους, ο Πρόεδρος Ερντογάν είπε ότι «η ερχόμενη περίοδος θα φέρει νέες ευκαιρίες τόσο για περιφερειακή όσο και για διμερή συνεργασία». Πρόσθεσε «ελπίζω ότι αυτή η σημαντική επίσκεψη… θα προσφέρει ένα άνοιγμα για μελλοντικές κοινές συνεργασίες».

Τα περισσότερα τουρκικά ΜΜΕ είδαν αυτό ως ευκαιρία για την Τουρκία να πιέσει για έναν αγωγό που θα εξάγει ισραηλινό αέριο στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας. Αλλά κάνουν το ίδιο λάθος με εκείνους που εξακολουθούν να υποστηρίζουν τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed.

Η Ευρώπη έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι η αναζήτησή της για εναλλακτικές πηγές φυσικού αερίου, για να μπορέσει να εγκαταλείψει το ρωσικό, περιορίζεται σε μια βραχυπρόθεσμη περίοδο και σίγουρα όχι μετά το 2030.

Επίσης, η ΕΕ επιβεβαίωσε εκ νέου τη δέσμευσή της να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και το υδρογόνο. Στο πλαίσιο αυτό, στοχεύει στη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου κατά 30% έως το 2030 και κατά 80% έως το 2050.

Αυτές οι δύο σαφείς θέσεις της ΕΕ αποκλείουν μακροπρόθεσμα έργα που στοχεύουν την Ευρώπη ως τελικό προορισμό για τέτοιο φυσικό αέριο. Τόσο η ΕΕ όσο και οι ΗΠΑ έχουν καταστήσει σαφές την αντίθεσή τους σε τέτοια έργα: οι επενδύσεις σε νέες μακροπρόθεσμες εγκαταστάσεις ορυκτών καυσίμων διατρέχουν τον κίνδυνο να τις κλειδώσουν για χρόνια, καθυστερώντας τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι ΗΠΑ υποστηρίζουν σταθερά την ανάπτυξη ενέργειας και φυσικού αερίου σε περιφερειακό επίπεδο, την επίσπευση μετάβασης σε πράσινη ενέργεια και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις – μια θέση που υποστηρίζω εδώ και πολύ καιρό. Οι δηλώσεις της Νούλαντ την περασμένη εβδομάδα όχι μόνο ενισχύουν αυτές τις θέσεις, αλλά προχωρούν ένα βήμα περισσότερο. Μίλησε για την ενίσχυση της σχέσης Ισραήλ-Τουρκίας και τη συνέδεσε με την ενέργεια και τους περιφερειακούς αγωγούς φυσικού αερίου και τη διαφοροποίηση από την εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Εξαγωγή ισραηλινού στην Τουρκία

Η ιδέα εξαγωγής ισραηλινού φυσικού αερίου στην Τουρκία δεν είναι νέα. Αλλά τώρα με τον πόλεμο στην Ουκρανία παρουσιάστηκε μια απροσδόκητη εξέλιξη. Μπορεί να βοηθήσει την Τουρκία να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Πέρυσι η Τουρκία εισήγαγε 27 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) -περίπου το 45% των εισαγωγών φυσικού αερίου της- από τη Ρωσία μέσω δύο αγωγών, του Blue-Stream και του Turk-Stream.

Το κοίτασμα φυσικού αερίου Λεβιάθαν του Ισραήλ έχει περίπου 300 bcm πλεονάζουσα χωρητικότητα και μπορεί εύκολα να προμηθεύσει την Τουρκία 10-12 bcm/έτος. Για το Ισραήλ, ένας τέτοιος αγωγός ουσιαστικά θα αντικαταστούσε τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed.

Η Νούλαντ άφησε να εννοηθεί ότι η Τουρκία θα καλωσόριζε μια τέτοια ευκαιρία, δηλώνοντας ότι κατά την επίσκεψή της στην Άγκυρα πείστηκε ότι «η Τουρκία επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις πηγές ενεργειακού εφοδιασμού της». Πρόσθεσε, «άρα ίσως υπάρχει μια ευκαιρία, που πρέπει να αναπτύξουμε και για την οποία πρέπει να συνεχίσουμε να μιλάμε».

Αλλά το Ισραήλ έχει επίσης ξεκαθαρίσει ότι οι σχέσεις του και τα ενεργειακά έργα με την Τουρκία δεν θα αναπτυχθούν σε βάρος αυτών με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Η ευκαιρία για την Κύπρο

Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο υπουργός Εξωτερικών, Ιωάννης Κασουλίδης, αναφέρθηκε σε «μια περίοδο τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών στις διεθνείς σχέσεις», υποδεικνύοντας ότι είναι καιρός να επιλυθούν περιφερειακά ζητήματα, ξεκινώντας από το Κυπριακό.

Απαντώντας στην ερώτηση «μπορούν οι ενεργειακές συζητήσεις να χαλαρώσουν την κατάσταση και ενδεχομένως να οδηγήσουν σε νέες συζητήσεις για το Κυπριακό», η Νούλαντ είπε ότι βλέπει να υπάρχει τώρα ευκαιρία. «Μιλάμε για την προσπάθεια επίτευξης ειρηνευτικής συμφωνίας για τη διασφάλιση μιας δικοινοτικής ομοσπονδίας και στη συνέχεια για την εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων».

Η ευκαιρία είναι συνεργασία με το Ισραήλ για την εξαγωγή φυσικού αερίου από το Λεβιάθαν, το Αφροδίτη και το Γλαύκος μέσω ενός κοινού αγωγού προς την Τουρκία. Αυτός θα μπορούσε να είναι υποθαλάσσιος σε όλη τη διαδρομή ή θα μπορούσε να περάσει από την Κύπρο. Υπάρχει αρκετό φυσικό αέριο σε αυτά τα κοιτάσματα -κοντά στα 600 bcm- όχι μόνο για να μειωθεί ουσιαστικά η εξάρτηση της Τουρκίας από τη Ρωσία σε φυσικό αέριο αλλά και για να αντικατασταθεί όλο αυτό – ανάλογα με τις συμβάσεις της Botas με την Gazprom.

Προϋπόθεση όμως είναι η λύση του Κυπριακού. Αυτό θα αφαιρούσε επίσης ένα αγκάθι στις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ. Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου δήλωσε πρόσφατα ότι η επίλυση του Κυπριακού θα έλυνε αμέσως το 60% των προβλημάτων που προβληματίζουν την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Όπως είπε ο Κασουλίδης, «αν είναι να υπάρξει λύση στο Κυπριακό, πρέπει να γίνει τώρα».

Οφέλη

Η επίσκεψη της Νούλαντ στην περιοχή ήταν αρκετά επίκαιρη. Χρειαζόμαστε συχνά τέτοιου είδους παρεμβάσεις γιατί τείνουμε να παρασυρόμαστε με τα δικά μας επιχειρήματα, ερμηνεύοντας τα πάντα μέσα στον μικρόκοσμο που είναι η Κύπρος.

Σίγουρα υπάρχει ένας ούριος άνεμος αλλαγής και προσέγγισης στην περιοχή. Το νέο ενδιαφέρον της Τουρκίας να επιδιορθώσει τις σχέσεις της με τους γείτονές της, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, είναι μια καλή αρχή. Η ενέργεια είναι ξανά στο προσκήνιο, αλλά αυτή τη φορά με εφικτές επιλογές. Το κλειδί για να ξεκλειδωθεί είναι η λύση του Κυπριακού – οι συγκυρίες πλέον συγκλίνουν και πρέπει να μην χαθεί η ευκαιρία.

Μεταξύ των πολλών πλεονεκτημάτων για την Κύπρο, σε ενεργειακό επίπεδο, η ανάπτυξη του Αφροδίτη και Γλαύκου μπορεί επίσης να τροφοδοτήσει το νησί με άφθονο και φθηνό φυσικό αέριο και να ξεκλειδώσει τη σοβαρή ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σύμφωνα με τον αναμενόμενο στόχο της ΕΕ -να παρέχει το 60-65% της ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2030- κάτι που σίγουρα θα οδηγήσει σε αρκετά χαμηλές τιμές ηλεκτρισμού.

Θα παρείχε επίσης μια σοβαρή εναλλακτική λύση στη σχεδιαζόμενη εισαγωγή LNG – ένα έργο βυθισμένο σε προβλήματα που, με βάση ανεπιβεβαίωτες πηγές, γίνονται ακόμη πιο σοβαρά.

Σε ό,τι αφορά την πολιτική κατάσταση, υπάρχει τώρα μια σοβαρή ευκαιρία να επιδιώξουμε τη λύση του Κυπριακού σε συνδυασμό με τις νέες ενεργειακές εξελίξεις, που προκλήθηκαν από την παγκόσμια ενεργειακή κρίση και τον πόλεμο στην Ουκρανία, που έχουν ανατρέψει οριστικά τα γεωπολιτικά και τις ενεργειακές αγορές.

*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου

("Πολίτης")