Eξόρυξη βαθέων υδάτων: Η πρώτη παραγωγή θειικού νικελίου στον κόσμο από πολυμεταλλικά οζίδια

Η συμβατική χερσαία εξόρυξη τυπικά εξορύσσει υλικά από ένα open pit σε διαδοχικές βαθμίδες. Ακόμα κι αν χρησιμοποιούμε προηγμένες πρακτικές με την ενσωμάτωση των αρχών της κυκλικής οικονομίας, εξακολουθούμε  να μετακινούμε μεγάλες ποσότητες γης, εκατοντάδες και χιλιάδες τον. για κάθε τον. του προϊόντος-στόχου. Περαιτέρω, δημιουργούμε σωρούς από απόβλητα υλικά που αποτελούν εν δυνάμει  πηγές ρύπανσης των κάθε είδους φυσικών αποδεκτών. Κι ακόμη ας μην ξεχνάμε ότι τα θεσμικά και κοινωνικά πρότυπα διαφέρουν από χώρα σε χώρα, και για ορισμένες περιπτώσεις όπως  τα conflict minerals πχ. το κοβάλτιο από το Κονγκό, υπάρχει ακόμη και ανθρώπινο κόστος πέρα από την περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Η υπόγεια εξόρυξη έχει μικρότερο βαθμό αποκάλυψης και αναλογία στείρων, μολαταύτα το προσδοκώμενο αποτέλεσμα από άποψη ανακτήσεων επί των χρήσιμων μετάλλων είναι περίπου το ίδιο. Όταν μάλιστα χρησιμοποιούνται εκρηκτικές ύλες, τα ζητήματα ασφάλειας, οχλήσεων αλλά και περιβάλλοντος πολλαπλασιάζονται.

Εναλλακτικά, φανταστείτε να κάνετε «απόληψη» πολυμεταλλικών όζων μεγέθους πατάτας που σχηματίστηκαν στον πυθμένα της θάλασσας σε αβυσσαλέα βάθη για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Σημειωτέον ότι δεν πρόκειται για εξόρυξη (με τους συμβατικούς ορισμούς) του ωκεάνιου φλoιού ούτε τεχνολογία τύπου fracking, αλλά μια σάρωση της επιφάνειας στα πρώτα 10-15 εκατοστά του βυθού. 

Τα πολυμεταλλικά οζίδια ή οζίδια μαγγανίου, μπορούν να βρεθούν στα μαλακά, επίπεδα μέρη του βυθού σε όλο τον κόσμο. Κατά τη διάρκεια εκατομμυρίων ετών, συσσωρεύονται από το νερό και τα ιζήματα σχηματίζοντας στρώματα δυσεύρετων μετάλλων.  Περιέχουν έως και 30% μαγγάνιο (Mn), πάνω από  1% σε χαλκό (Cu) και νικέλιο (Ni) και 0,7% κοβάλτιο (Co). Τα ποσοστά αυτά είναι τεράστια αν συγκριθούν με τους μέσους όρους των χερσαίων κοιτασμάτων. Το πιο σημαντικό είναι ότι αυτά τα τέσσερα μέταλλα είναι απαραίτητα για την ηλεκτροκίνηση και γενικότερα ενεργειακή μας μετάβαση. Οι μπαταρίες νικελίου-κοβαλτίου-μαγγανίου (NMC) δεν μπορούν να τροφοδοτηθούν με άλλες χημικές ουσίες, ενώ το νικέλιο και το μαγγάνιο χρησιμοποιούνται σε πολλά ακόμη κράματα χάλυβα και αλουμινίου. 

Εκτιμάται ότι υπάρχουν αρκετά αποθέματα τέτοιων οζιδίων για να προωθήσουν την παραγωγή σε  πάνω από 200 εκατομμύρια μπαταρίες, η δε τρέχουσα αξία τους υπολογίζεται σε 16 τρισεκατομμύρια δολάρια.   Η τεράστια αυτή οικονομική αξία καθιστά τα οζίδια αυτά στόχο για μελλοντικές εξορυκτικές δραστηριότητες. 

Η εξόρυξη βαθέων υδάτων (DSM) , η οποία πρωτοεμφανίστηκε στη δεκαετία του 1960, έχει πλέον ωριμάσει τεχνολογικά, και φαίνεται έτοιμη να ξεκινήσει και εμπορικά μέσα στην επόμενη δεκαετία.   Υλοποιείται  σε βάθη ωκεανών τουλάχιστον 200 μέτρων και έως 4000 μέτρων. Χρησιμοποιεί αυτόνομα ρομποτικά οχήματα με ηλεκτρικά συστήματα κάδου ή υδραυλικές αντλίες για τη μετακίνηση υλικών. Ειδικά για τα οζίδια, τα οχήματα που τα συλλέγουν μπορούν να διοχετευθούν στο βυθό  από πλοία επιφανείας. Μετά τη σάρωση, το φορτίο συλλογής αποστέλλεται  στο πλοίο λειτουργίας, ενώ ένα δεύτερο φορτίο, το φορτίο εκκένωσης, θα επιστρέψει τα μη χρήσιμα ιζήματα στον ωκεανό, εκεί από όπου ελήφθησαν.

Ορισμένοι μελετητές ισχυρίζονται [2] ότι οι περιβαλλοντικές βλάβες από την διαδικασία αυτή είναι πολύ μικρότερες σε σχέση με την κάθε είδους επίγεια εξόρυξη,  κάτι το οποίο ενισχύεται περαιτέρω δε από το γεγονός ότι η βιοποικιλότητα είναι περιορισμένη στα αβυσσαλέα βάθη… περίπου 10 γραμμάρια ζωντανής βιομάζας ανά τετραγωνικό μέτρο σε σύγκριση με 20-40 κιλά σε ένα τροπικό δάσος, δηλαδή συγκριτικά καλύτερα  από τις μπουλντόζες που σαρώνουν, για παράδειγμα, τα τροπικά δάση της Ινδονησίας στα σημερινά ορυχεία «βρώμικου νικελίου» που προμηθεύουν τις μπαταρίες των EVs.  

Ωστόσο, οι περιβαλλοντικές ομάδες και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις αντιτίθενται σθεναρά θεωρώντας τις συγκρίσεις αυτές μη αποδεκτές επιστημονικά κι ακόμη ανίερες και ανήθικες. Η εξόρυξη αυτή επηρεάζει  την βιοποικιλότητα στον βαθύ ωκεανό (πχ. στους βενθικούς οικότοπους) και την Υποβρύχια Πολιτιστική Κληρονομιά (UCH)  και μπορεί να προκαλέσει άγνωστες επιπτώσεις στους οργανισμούς των βαθέων υδάτων. Θα απαιτηθούν ακόμη περισσότερες περιπτωσιολογικές μελέτης (case studies) που να μπορούν στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν για την αποτελεσματική αξιολόγηση των επιπτώσεων της εξόρυξης. 

Ο χρόνος θα δείξει αν ο ανωτέρω προβληματισμός για τα πολυμεταλλικά οζίδια είναι θεμιτός και περιβαλλοντικά αποδεκτός ώστε να βοηθήσει τελικά την Ενεργειακή Μετάβαση.  Ορισμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Νορβηγίας και  των Ηνωμένων Πολιτειών, έχουν εντάξει την υποθαλάσσια εξόρυξη στο ερευνητικό τους πρόγραμμα καθώς η ανάγκη για κρίσιμα ορυκτά συνεχίζει να αυξάνεται.

Ελεγχόμενες από την ISA ζώνες έρευνας βαθέων υδάτων από το USGS, 2018. Mόνο η ζώνη Clarion-Clipperton (CCZ) περιέχει περισσότερες μεταλλικές αξίες από όλα μαζί  τα επιφανειακά κοιτάσματα μεταλλευτικών ορυκτών σε παγκόσμιο επίπεδο!

Δυστυχώς σε κάθε περίπτωση και αυτό αφορά και τα "αποδεκτά όρια" της ΙSA, τόσο οι πολιτικές όσο και οι αξιωματούχοι «χειραγωγούνται» σε τελική ανάλυση και το αποτέλεσμα μοιάζει πάντα το ίδιο: εφαρμόζουμε καφέ και μαύρες τεχνικές σε ορισμένες περιοχές της Γης για να απολαμβάνουμε το πράσινο χρώμα στις υπόλοιπες! 

Και ακόμη λίγο πιο πέρα καραδοκούν και άλλες μορφές της εξόρυξης βαθέων υδάτων με σημαντικά μεγαλύτερο περιβαλλοντικό κόστος.  Που  δεν περιορίζονται μόνο στη συλλογή των πολυμεταλλικών οζιδίων, αλλά προχωρούν σε ευθεία  εξόρυξη του ωκεάνιου φλοιού ή την εξόρυξη των υποθαλάσσιων υδροθερμικών αεραγωγών (Hydrothermal vents) ή καπνοδόχων (black smokers) όπως ονομάζονται και  στις οποίες εντοπίζονται σημαντικές αποθέσεις θειούχων μεταλλευμάτων με κρίσιμα και στρατηγικά ορυκτά. Η πρόκληση οικολογικής καταστροφής από μια τέτοια ανεξέλεγκτη εξορυκτική δράση θεωρείται δεδομένη.

Και όπως λέει ένας φίλος: «Ύστερα, μόλις σκουπίσουν τον Ειρηνικό, θα έρθουν στις πιο κλειστές θάλασσες, όπως η Μεσόγειος»

[1] TMC & SGS Produce World-First Nickel Sulfate from Deep-Seafloor Polymetallic Nodules, Press Release by The Metals Company, April 23, 2024.

[2] Colbeck-Tate, L. (2019). Evaluating the potential benefits of deep-seabed mining, https://www.researchgate.net/publication/333995767_EVALUATING_THE_POTENTIAL_BENEFITS_OF_DEEP-SEABED_MINING. 

- Δρ. Π. Τζεφέρης, Γεν. Δ/ντής Υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας