ΕΣΑΗ για την αγορά εξισορρόπησης: Αφήστε το target model να λειτουργήσει

Το τελευταίο χρονικό διάστημα έχει ασκηθεί έντονη κριτική από ορισμένους στα αποτελέσματα της αγοράς εξισορρόπησης. Αυτή η αγορά όμως απουσίαζε ολοκληρωτικά έως τώρα από τον σχεδιασμό. Η αποκάλυψη της πραγματικής αξίας της ενέργειας και της ισχύος ως προϊόντων για την εξισορρόπηση του Συστήματος είναι μια σαφής αλλαγή στα δεδομένα της αγοράς μας. Και οι αλλαγές δεν είναι πάντα ευπρόσδεκτες από όσους έχουν συνηθίσει το status quo. 

Είναι σίγουρο ότι με το πέρασμα του χρόνου οι αντιδρώντες θα προσπαθήσουν να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον. Αυτό που χρειάζεται είναι να δώσουμε όλοι χρόνο στον χρόνο. Άλλωστε ακόμα και σε αγορές πιο ώριμες από την ελληνική και με μεγάλη ρευστότητα η αλλαγή των κανόνων χρειάζεται ένα διάστημα για να αφομοιωθεί από τους συμμετέχοντες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η νέα αγορά εξισορρόπησης στη Γερμανία (εκκίνησε τον Νοέμβριο 2020) όπου συχνά σημειώθηκαν τιμές άνω των 10.000 €/MWh και μετά από ρυθμιστική παρέμβαση συνεχίζουν να σημειώνονται τιμές άνω των 1.000 €/MWh. Η αντίδραση της γερμανικής ρυθμιστικής αρχής ήταν ήπια καθώς μείωσε τα τεχνικά  όρια από τα 99.999 €/MWh στα 9.999 €/MWh. Τα περιόρισε δηλαδή σε επίπεδα τέτοια ώστε να παραμένει δυνατή η αποκάλυψη της πραγματικής αξίας του αγαθού της ενέργειας.

Ένα λογικό σφάλμα, που είδαμε να επαναλαμβάνεται συχνά τις τελευταίες εβδομάδες, ήταν να συγκρίνονται τα αποτελέσματα της ελληνικής αγοράς εξισορρόπησης με στοιχεία από μια πρόσφατη έκθεση του ACER. Όμως η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού, ειδικά για την περίπτωση της εξισορρόπησης, θα πρέπει να συγκρίνεται με παρόμοιες αγορές που έχουν κεντρική κατανομή. Σε αυτές τις αγορές, εάν μάλιστα συνοδεύονται από χαμηλούς όγκους στην ενδοημερήσια αγορά, όλη η εξισορρόπηση γίνεται από τον Διαχειριστή. Τα στοιχεία από τη μελέτη του ACER αφορούν σε αγορές με αποκεντρωμένη κατανομή, όπου μόνο ένα μικρό μέρος της εξισορρόπησης γίνεται από τον Διαχειριστή. Για αυτό η πλέον κατάλληλη σύγκριση είναι μεταξύ της Ελληνικής και της Ιρλανδικής αγοράς εξισορρόπησης. Τα στοιχεία λοιπόν δείχνουν ότι η αξία της αγοράς εξισορρόπησης ως κλάσμα της αξίας της αγοράς επόμενης ημέρας κινείται στο ίδιο επίπεδο και στις δύο χώρες. Για τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2020 αυτό το κλάσμα στην Ιρλανδία κυμάνθηκε σε εύρος 0,158-0,214. Στην Ελλάδα αντίστοιχα είναι 0,262 για το τρίμηνο 11.2020-01.2021 και 0,162 τον Ιανουάριο 2021. Επιπλέον, οι μοναδιαίες χρεώσεις που περνάνε στους προμηθευτές για την κάλυψη του κόστους της ισχύος και ενέργειας της αγοράς εξισορρόπησης στη διάρκεια του 2021 είναι και στις δύο χώρες περίπου στα 9-10 €/MWh. . 

Το συμπέρασμα είναι ότι η αγορά εξισορρόπησης στην Ελλάδα έχει έως τώρα μια λειτουργία ευθυγραμμισμένη με συγκρίσιμα ευρωπαϊκά παραδείγματα. Το σημαντικό είναι να μπορεί η αγορά σε περιόδους έλλειψης ευέλικτης ισχύος, όπως ήταν ο Νοέμβριος 2020, να αποκαλύπτει την πραγματική αξία του ηλεκτρισμού. Αυτό και έκανε. Ακριβώς σύμφωνα με όσα επιτάσσει και επιδιώκει το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για τις αγορές ενέργειας. Φυσικά, η αγορά μπορεί να σχεδιασθεί έτσι ώστε να αντισταθμίσει το ρίσκο των προμηθευτών σε περιόδους έλλειψης ευέλικτων μονάδων: Με ασφάλισή τους μέσω ενός μηχανισμού διασφάλισης επαρκούς ισχύος.

Στην ακραία τους μορφή, οι αντιδράσεις στην αγορά εξισορρόπησης έχουν πάρει τη μορφή αιτήματος για αναδρομική εκκαθάριση αυτής της αγοράς. Εδώ πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι. Η αγορά ξεκίνησε να λειτουργεί με κανόνες που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση επί μήνες και η τελική επιλογή βασίστηκε στη σχέση κόστους-οφέλους. Αυτό συμπεριλαμβάνει και τις επιλογές οι οποίες καταργήθηκαν με την τελευταία απόφαση της ΡΑΕ. Συνεπώς, η όποια προσπάθεια για αναδρομικό υπολογισμό των αποτελεσμάτων της αγοράς εξισορρόπησης δεν αποβλέπει στην προστασία κάποιων συμμετεχόντων που ισχυρίζονται ότι αδικήθηκαν, αλλά στην αναίτια, νομικά έωλη και μεθοδολογικά προβληματική εκ των υστέρων ανατροπή οικονομικών αποτελεσμάτων. Αποτελέσματα που διαμορφώθηκαν από τη συμμετοχή των παικτών σύμφωνα με τους κανόνες που έχει θέσει το ευρωπαϊκό πλαίσιο και έχουν εξειδικευτεί από τους εγκεκριμένους από τη ΡΑΕ και τον ΑΔΜΗΕ Κανονισμούς. 

Πρέπει επίσης να τονισθεί ότι το target model καθιστά παράνομη την αναδρομική «διόρθωση» όλων των στοιχείων που αποτελούν το πλαίσιο αγοράς για τη συγκεκριμένη ημέρα. Κι αυτό διότι θα άλλαζε αιφνιδίως και εκ των υστέρων τους ρυθμιστικούς κανόνες στους οποίους στηρίχθηκαν οι συμμετέχοντες κατά την κρίσιμη Ημέρα Κατανομής για να υποβάλλουν τις προσφορές τους.. Αυτό συνιστά συντριπτική παρέμβαση στην οικονομική τους ελευθερία αλλά και στη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη τους ότι η συμμετοχή τους στην αγορά θα γίνει με βάση το ρυθμιστικό πλαίσιο που ισχύει κατά τον χρόνο εκείνο και όχι με βάση κάποιους «άγνωστους» κανόνες που θα θεσπιστούν στο μέλλον. 

Για αυτό λοιπόν ας δώσουμε χρόνο στην νέα αγορά να λειτουργήσει και ας θυμηθούμε τον Okakura Kakuzo που έγραφε στο Βιβλίο του Τσαγιού ότι η τέχνη της ζωής είναι μια συνεχής προσαρμογή σε όσα μας περιβάλλουν. 

*Ο Δρ. Γιώργος Στάμτσης είναι Γενικός Διευθυντής του Ελληνικού Συνδέσμου Ανεξάρτητων Εταιρειών Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΑΗ)