Δυσκολεύει ή σταματάει η προμήθεια ρωσικού φυσικού αερίου στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Στα τέλη Νοεμβρίου οι ΗΠΑ επέβαλαν νέες κυρώσεις εναντίον της Gazprombank, για να αποτρέψουν την πληρωμή του ρωσικού φυσικού αερίου σε ρούβλια. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συμφωνήσει με τις ΗΠΑ μέχρι τις 20 Δεκεμβρίου 2024 να αποτελεί εξαίρεση από τις νέες κυρώσεις, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να σταματήσει η προμήθεια του αερίου προς τις χώρες της. Από το 2022 είναι σε ισχύ διάταγμα του Βλαντίμιρ Πούτιν, για πληρωμή σε ρούβλια, για τις μη φιλικές χώρες. Οι ευρωπαίου αγοραστές πλήρωναν σε ευρώ ή δολάρια στην Gazprombank, η οποία τα μετέτρεπε σε ρούβλια και τα απέδιδε στην Gazprom.

Αρκετές ευρωπαϊκές εταιρείες επιθυμούν να ενταχθούν σε εξαίρεση από τις νέες αμερικανικές κυρώσεις εναντίον της Gazprombank και να συνεχίσουν τις πληρωμές, όπως προβλέπεται μετά το 2022. Αν η εξαίρεση δεν επιτευχθεί πριν τις 20 Δεκεμβρίου 2024, μπορεί να προκύψουν μεγάλα προβλήματα τροφοδοσίας μέσα στη χειμερινή περίοδο με τη μεγάλη ζήτηση φυσικού αερίου για θέρμανση. Στις 20 Δεκεμβρίου 2024 τελειώνει επίσης η ισχύς της ρωσο-ουκρανικής συμφωνίας για τράνζιτ από το ουκρανικό έδαφος και το Κίεβο δηλώνει, ότι δεν θα υπογράψει την ανανέωσή της. Αν αυτό συμβεί θα παρουσιαστούν μεγάλα προβλήματα στις προμήθειες προς την Σλοβακία, την Αυστρία και την Ουγγαρία, που δεν έχουν πρόσβαση στη θάλασσα και τροφοδοτούνται από αγωγούς.

Από μια τέτοια εξέλιξη θα επωφεληθούν χώρες, όπως η Τουρκία, η Σερβία και η Μολδαβία, που δεν εντάσσονται στις μη φιλικές, προς τη Ρωσία, χώρες.

Η Gazprom προμηθεύει τις ευρωπαϊκές χώρες με αγωγούς μέσω Ουκρανίας και Τουρκίας, με 25 δις κυβικά ετησίως. Στη χειρότερη περίπτωση, μπορεί να διατηρηθούν τα 10 δις κυβικά μέσω του Turkish Stream που κατευθύνονται προς την Ελλάδα, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία. Η ποσότητα αυτή είναι πολύ μικρή.

Η Ρωσία ενδεχομένως να συμφωνήσει να πωλεί το φυσικό αέριο της Gazprom, σε τούρκους και σέρβους traders, οι οποίοι θα το μεταπωλούν στους ευρωπαίους καταναλωτές. Κάτι ανάλογο γίνεται, από το 2022, με τη Βουλγαρία, η οποία αρνήθηκε να πληρώνει σε ρούβλια. Αυτό θα ωφελήσει την Τουρκία, η οποία επιθυμεί να κατασκευάσει  χαμπ φυσικού αερίου στο έδαφός της. Αν η Gazprom θα έχει μεγάλη απώλεια αν χάσει  τα 25 ή τα 15 δις κυβικά. Τον όγκο αυτό του φυσικού αερίου δεν θα μπορέσει να τον κατευθύνει σε άλλες αγορές και θα αναγκαστεί να μειώσει τις εξορύξεις. Κατά τους πρώτους 10 μήνες του 2024 οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εισήγαγαν 12,4 εκατομμύρια τόνους ρωσικού LNG, περίπου τα 2/3 της παραγωγής LNG του μεγαλύτερου εργοστασίου που ευρίσκεται στο Γιαμάλ και παράγει ετησίως περίπου 17,5 εκατομμύρια τόνους.Επίσης θα μειωθούν τα έσοδα του ρωσικού κρατικού προϋπολογισμού από δασμούς και φόρους, που ανέρχονται στο 20% της τιμής του αερίου. Η Τουρκία βέβαια θα απαιτήσει έκπτωση στην τιμή.

Από την άλλη πλευρά θα ανέβει η τιμή του φυσικού αερίου για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις των ευρωπαϊκών χωρών. Οι αυξημένες τιμές θα εντείνουν τα φαινόμενα αποβιομηχάνισης. Η γερμανική βιομηχανία που αποτελούσε την ατμομηχανή στις ευρωπαϊκές χώρες και στηριζόταν στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο, ευρίσκεται σε ύφεση. 

Τι προτείνει η Ρωσία

Η Ρωσία για να προλάβει την επέκταση των αμερικανικών κυρώσεων στην Ευρώπη, μετά τις 20 Δεκεμβρίου, προτείνει νέα σχήματα πληρωμών του φυσικού αερίου. Η Τουρκία και η Ουγγαρία κάνουν ήδη διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ για εξαίρεση από τις κυρώσεις. Η Ρωσία προσπαθεί να βρει τρόπους πληρωμής, ακόμη και αν ισχύουν οι κυρώσεις. Οι ΗΠΑ, μετά τον τρόπο πληρωμής που πρότεινε η Ρωσία το 2022, επέβαλαν κυρώσεις στο Χρηματιστήριο της Μόσχας, όπου προσδιοριζόταν η τιμή ανταλλαγής του ευρώ και του δολαρίου με ρούβλια. Η τιμή στη συνέχεια προσδιοριζόταν από διαχρηματιστηριακή πλατφόρμα.

Για τους νέους τρόπους πληρωμής που προτείνει η Μόσχα, είναι απαραίτητη η εμπλοκή τρίτης πλευράς .Υπάρχουν δύο εκδοχές: α) οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα πρέπει να αναζητήσουν φορέα που θα δέχεται συνάλλαγμα από αυτές, θα το μετατρέπουν σε ρούβλια και θα τα αποδίδουν στην Gazprombank με τελικό παραλήπτη την Gazprom για πληρωμή τιμολογίων φυσικού αερίου, β) οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα μετατρέπουν το συνάλλαγμα σε ρούβλια όχι στη Ρωσία. Θα μπορεί αυτό να γίνεται από μια τράπεζα άλλης χώρας, παραδείγματος χάρη της Κίνας και ταυτόχρονα στη Ρωσία να ευρεθεί επιχείρηση που ενδιαφέρεται να μετατρέψει ρούβλια σε συνάλλαγμα. Αυτή η ανταλλαγή μπορεί να γίνεται, χωρίς το συνάλλαγμα να εισέρχεται στη Ρωσία. Γιατί όμως μια ρωσική εταιρεία να μπει σε αυτή την περίπλοκη ανταλλαγή συναλλάγματος με ρούβλια, αφού το συνάλλαγμα δεν θα μπαίνει στη Ρωσία; Το ρόλο του μεσάζοντα εδώ μπορούν να διαδραματίσουν ρωσικές εισαγωγικές εταιρείες, οι οποίες θα χρησιμοποιούν αυτό το συνάλλαγμα που θα προέρχεται από ευρωπαϊκές εταιρείες για την πληρωμή εμπορευμάτων που θα εισάγουν από τρίτες χώρες. 

Τα σχήματα αυτά έχουν και αρνητικές πλευρές. Οι αμερικανοί θα αναζητήσουν τους μεσάζοντες που θα τεθούν μεταξύ της Gazprom, της Gazprombank ή άλλων ρωσικών τραπεζών και των ευρωπαίων αγοραστών ρωσικού φυσικού αερίου και θα τους εντάξουν στις τοξικές εταιρείες και θα περιληφθούν στους καταλόγους των κυρώσεων. Επιπλέον η ύπαρξη νέων μεσαζόντων θα οδηγήσει στην αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου, που θα κληθούν να πληρώσουν είτε η ρωσική, είτε η ευρωπαϊκή πλευρά, είτε και οι δύο μαζί.