Δρ. Αντώνης Μεταξάς: Η ρύθμιση της ενεργειακής αγοράς με βάση το ευρωπαϊκό δίκαιο

Παρά την (και) πολιτικά δημοφιλή τάση συλλήβδην δαιμονοποίησης του όντως επαχθούς, εν μέρει άδικου και ενδεχομένως οικονομολογικά μακροπρόθεσμα μη ορθολογικού «μνημονίου» σχεδόν για οτιδήποτε αρνητικό μαστίζει την καθημερινότητα των πολιτών και της επιχειρηματικής ζωής στην Ελλάδα, στο χώρο της ενέργειας παρατηρεί κανείς μια μάλλον θετική αντανακλαστική επενέργεια της οικονομικής κρίσης που πλήττει την χώρα μας. Ή τουλάχιστον για να το διατυπώσουμε ακριβέστερα, μπορεί κανείς να ανιχνεύσει μια δυνατότητα θετικής αξιοποίησης της σοβούσας κρίσης και των πολιτικών της συνεπειών για τη λήψη των απαραίτητων πολιτικών και ρυθμιστικών αποφάσεων που θα επιτρέψουν την ουσιαστική – και όχι απλώς τυπική – απελευθέρωση της σχετικής αγοράς. Και τούτο διότι η ύπαρξη της περίφημης «τρόικας» και της «πίεσης» που ασκεί δίδει την αναγκαία πολιτική νομιμοποίηση ή «κάλυψη» για να γίνουν οι αναγκαίες διαρθρωτικές παρεμβάσεις εκεί που η υλοποίηση του πολιτικά, τεχνοκρατικά και επιστημονικά αυτονόητου δυστυχώς δεν είναι επαρκής.

Συγκεκριμένα, σε όποιον ασχολείται με την ενεργειακή αγορά στο πλαίσιο της επαγγελματικής του δραστηριότητας σε μια σειρά κρίσιμων για την εξέλιξη της εν λόγω αγοράς ζητημάτων δημιουργείται η εντύπωση ότι η δημόσια συζήτηση αλλά και, κάτι που είναι πιο σημαντικό, η δράση των αρμοδίων φορέων (ΡΑΕ, ΥΠΕΚΑ) τίθεται σε ένα πιο ρεαλιστικό «κάδρο», το οποίο υπαγορεύεται από τις δεσμευτικές εν πολλοίς επιταγές του σχετικού ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου. Αλλά και στις αρκετές περιπτώσεις που διάφοροι παράγοντες (λ.χ. επιχειρηματικές, πολιτικές ή συνδικαλιστικές πιέσεις) συνιστούν δυστυχώς μια μη υπερβάσιμη ανάσχεση των αναγκαίων ρυθμιστικών παρεμβάσεων, η αξιοποίηση νομικών δυνατοτήτων που παρέχει το ενωσιακό δίκαιο στους διάφορους παίκτες της αγοράς συντείνει εμμέσως στην προσαρμογή και των εγχώριων κανόνων του παιχνιδιού στα πανευρωπαϊκά αλλά και διεθνώς ισχύοντα πρότυπα.

Η συγκροτημένη αξιοποίηση αυτών των νομικών εργαλείων έχει, σε αντίθεση με την παραδοσιακή προσέγγιση που κάνει χρήση των δυνατοτήτων μόνο του εγχώριου δικαίου, μια πιο δυναμική και αποτελεσματική εμβέλεια. Αυτό διότι η αξιοποίηση των εν λόγω νομικών δυνατοτήτων ασκεί μια δημιουργική πίεση και σε πολιτικό επίπεδο, καθότι στον τομέα της ενέργειας τα κράτη μέλη της Ένωσης δεν δρουν και αποφασίζουν εν κενώ, αλλά στο συγκεκριμένο πλαίσιο που επιτάσσει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Για να μην ηχούν τα παραπάνω κάπως θεωρητικά, ας μου επιτραπεί η παραπομπή σε άρθρο μου που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα capital.gr  (http://www.capital.gr/Articles.asp?id=1075796 ) αλλά και στο energypress.gr ( http://www.energypress.gr/portal/resource/contentObject/id/e3016cb5-a643-47bb-a620-670813fc5885 ) με τίτλο «Τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας και ελεύθερος ανταγωνισμός», όπου και περιγράφεται συνοπτικά ο νομικός προβληματισμός από τη σκοπιά του ευρωπαϊκού δικαίου σε σχέση με δύο κρίσιμα και εξαιρετικά επίκαιρα ζητήματα για τις προοπτικές της λιανικής και χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρισμού, συγκεκριμένα το ζήτημα της καταβαλλόμενης αντιστάθμισης προς τη ΔΕΗ δια των τελών Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) αλλά και το θέμα των λεγόμενων Αποδεικτικών Διαθεσιμότητας Ισχύος (ΑΔΙ – Capacity Availability Certificates). Επίσης, πρόσφατα, πηγές της αγοράς εκφράζουν έντονη ανησυχία ενόψει του ενδεχομένου να υπάρξουν νέες αυξήσεις στις χρεώσεις Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας, δηλαδή τις χρεώσεις που χρηματοδοτούν τα χαμηλά τιμολόγια για τους κατοίκους νησιών και πολυτέκνους. Αν επαληθευθούν οι πληροφορίες που θέλουν το κόστος του κοινωνικού οικιακού τιμολογίου για τις ασθενείς ομάδες (ΚΟΤ) να μετακυλίεται στις ΥΚΩ και, ως εκ τούτου, και αυτή η μορφή άσκησης κοινωνικής πολιτικής εκ μέρους του κράτους να γίνει δια της ΔΕΗ με μετακύληση βαρών που ενδέχεται να υπονομεύσουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας αλλά και το σύνολο των μη επωφελούμενων καταναλωτών, τότε και πάλι θα εγερθούν σοβαρότατα νομικά ζητήματα, στο μέτρο που οι μηχανισμοί υπολογισμού του αντισταθμιστέου κόστους δεν είναι απολύτως διαφανείς.

Σε κάθε περίπτωση, επειδή η ουσιαστική απελευθέρωση της ενεργειακής αγοράς και η εμπέδωση υγιούς ανταγωνισμού, όχι ως πολιτικός ή ιδεολογικός αυτοσκοπός, αλλά ως αποτελεσματική διασφάλιση της μακροπρόθεσμης εξυπηρέτησης των συμφερόντων των καταναλωτών δεν είναι κάτι καινοφανές ούτε απαιτεί από μας την «ανακάλυψη του τροχού», θεωρώ ότι η γόνιμη αξιοποίηση των ρυθμιστικών μοντέλων που έχουν εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες της Ε.Ε. είτε στο θέμα της αδειοδότησης των ΑΠΕ, είτε στο χώρο της ρύθμισης της αγοράς ηλεκτρισμού ή στα ζητήματα διαχωρισμού των υποδομών του πρώην μονοπωλιακού παρόχου (εν προκειμένω της ΔΕΗ) κλπ. σίγουρα δεν θα βλάψει.

* Ο Δρ. Αντώνης Μεταξάς είναι Δικηγόρος, Managing Partner του Δικηγορικού Γραφείου «Μεταξάς & Συνεργάτες» («Metaxas & Associates» - www.metaxaslaw.gr) και Πρόεδρος Δ.Σ. του Ελληνικού Ινστιτούτου Κρατικών Ενισχύσεων (ΕΙΚΕ) (www.stateaid.gr)