Carol Matlack: Η πολιορκία της Gazprom

Είναι άραγε αυτό το τέλος της Gazprom όπως την ξέραμε;

Για χρόνια, η μεγαλύτερη επιχείρηση φυσικού αερίου του κόσμου έχει κρατήσει την Ευρώπη δέσμια του ρωσικού φυσικού αερίου, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα μία σχεδόν μονοπωλιακή ηγεμονία στην εγχώρια αγορά της.

Ξαφνικά, όμως, το φρούριο της Gazprom φαίνεται να δέχεται επίθεση πανταχόθεν. Στις 5 Σεπτεμβρίου, οι αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανακοίνωσαν μία αντιμονοπωλιακή έρευνα των μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας φυσικού αερίου της Gazprom στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Την επόμενη μέρα, η εταιρεία ανακοίνωσε ότι στο πρώτο τρίμηνο τα κέρδη της βούτηξαν 24% στα 357,8 δισεκατομμύρια ρούβλια (11 δισ. δολάρια), καθώς οι ευρωπαϊκές εξαγωγές υποχώρησαν και ορισμένοι πελάτες επαναδιαπραγματεύονταν τα συμβόλαιά τους ώστε να εξασφαλίσουν πιο ευνοϊκούς όρους.

Πίσω στη Ρωσία, ανταγωνιστές, όπως η Novatek και η Lukoil (LUKOY) αρχίζουν να αποσπούν ένα μερίδιο από τις δραστηριότητες της Gazprom. Η ίδια η εταιρεία επιπλέον καθυστέρησε πρόσφατα μια προγραμματισμένη επένδυση στο κοίτασμα φυσικού αερίου Shtokman στην Αρκτική, καθώς η ανάπτυξη στον τομέα του σχιστολιθικού αερίου και η αυξημένη διαθεσιμότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου σε όλο τον κόσμο έχουν συμπιέσει τις τιμές, καθιστώντας το έργο της Αρκτικής αντιοικονομικό. «Υπάρχει μια ολόκληρη αλυσίδα από γεγονότα που συμβαίνουν στην εταιρεία», λέει η Ekaterina Rodina, αναλύτρια της αγοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου στη VTB Capital στη Μόσχα. «Δεν βλέπω πώς θα μπορούν να αντιστρέψουν όλα αυτά τα αρνητικά σε θετικά».

Η μετοχή της Gazprom έχει πέσει 9% φέτος και βρίσκεται σχεδόν 60% χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2007, πριν το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.

Τα τελευταία ανησυχητικά νέα είναι η έρευνα της ΕΕ, η οποία στοχεύει στην τιμολογιακή πολιτική της Gazprom στην Πολωνία και επτά άλλες χώρες του πρώην σοβιετικού μπλοκ, οι οποίες προμηθεύονται από την εταιρεία έως και το 70% του φυσικού αερίου που χρησιμοποιούν για τη λειτουργία οργανισμών κοινής ωφελείας. Αφορμή της έρευνας στάθηκαν οι ισχυρισμοί ότι η Gazprom υπερχρεώνει τους πελάτες της συνδέοντας τις τιμές του φυσικού αερίου με την τιμή του αργού πετρελαίου -αντί να παγώνει τις τιμές του φυσικού αερίου, που είναι χαμηλότερες – αλλά και ότι εμποδίζει τους πελάτες της να συναλλάσσονται μεταξύ τους και να αναζητούν άλλους προμηθευτές.

Η Gazprom χρησιμοποιεί έναν «μη βιώσιμο τύπο τιμολόγησης του φυσικού αερίου που ανάγει το προϊόν της στο πιο ακριβό στην αγορά», γράφουν οι αναλυτές της Credit Suisse (CS) σε ένα πρόσφατο ερευνητικό σημείωμα.

Σε ένα e-mail προς τα ειδησεογραφικά πρακτορεία μετά την ανακοίνωση της ΕΕ, η Gazprom ανέφερε ότι η τιμολογιακή πολιτική της ήταν «σε πλήρη συμμόρφωση με τις νομικές προδιαγραφές». Ο Ντμίτρι Πεσκόφ, εκπρόσωπος του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, δήλωσε στο Bloomberg News ότι η εταιρεία εφάρμοζε έναν ευρέως χρησιμοποιούμενο τύπο τιμολόγησης για πολλά χρόνια. «Δεν είναι κατανοητό γιατί αυτό έχει γίνει ξαφνικά αντικείμενο έρευνας», δήλωσε ο Πεσκόφ.

Η Gazprom, όμως, έχει ήδη υποχωρήσει ενώπιον παρόμοιων καταγγελιών από τη Δυτική Ευρώπη. Έχει συμφωνήσει να παραχωρήσει αναδρομική μείωση τιμών σε ορισμένους πελάτες, συμπεριλαμβανομένων 78,5 δισ. ρουβλίων (2,4 δισ. δολ.) σε επιστροφές που καταβλήθηκαν το πρώτο τρίμηνο αυτού του έτους. Την ίδια στιγμή, η υποτονική ευρωπαϊκή οικονομία  έχει προκαλέσει καθίζηση της ζήτησης για φυσικό αέριο, με τις πωλήσεις στην Ευρώπη να πέφτουν 3% στη διάρκεια του πρώτου τριμήνου.

Η απότομη ανάπτυξη του σχιστολιθικού αερίου καθιστά δύσκολο για την Gazprom να βρει αλλού δουλειές. Χάρη στο σχιστόλιθο, οι ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει τη Ρωσία κλέβοντας την πρωτιά στην παραγωγή αερίου ενώ θα χρειαστεί να ξαναεισάγει φυσικό αέριο στο άμεσο μέλλον. Η Κίνα και άλλες χώρες αναδιατάσσουν την παραγωγή σχιστόλιθου, επίσης. Η Gazprom «είχε υιοθετήσει στρουθοκαμηλική προσέγγιση του σχιστολιθικού αερίου, προβλέποντας ότι δεν θα επιβιώσει», λέει ο Andy Flower, Βρετανός σύμβουλος της παγκόσμια αγοράς αερίου.

Ένας ακόμα πονοκέφαλος για την Gazprom είναι η απώλεια των εγχώριων επιχειρήσεων από ανταγωνιστές. Η NovaΤek, ένας ανεξάρτητος ρωσικός προμηθευτής φυσικού αερίου, σύναψε πρόσφατα 15-ετείς συμφωνίες για την παροχή σε ρωσικές θυγατρικές της γερμανικής επιχείρησης κοινής ωφέλειας E.ON και του φιλανδικού ομίλου ενέργειας Fortum.

Ωστόσο, η Gazprom παραμένει ένας αξιόλογος διεκδικητής, έχοντας το 18% των παγκόσμιων αποθεμάτων φυσικού αερίου, ετήσιες πωλήσεις άνω των 150 δισ. δολαρίων και το Κρεμλίνο ως μέτοχο πλειοψηφίας. Ένας πιθανός στόχο για ανάπτυξη είναι η Ασία: Το ιαπωνικό πρακτορείο ειδήσεων Nikkei ανέφερε στις 7 Σεπτεμβρίου ότι η Gazprom και μία κοινοπραξία ιαπωνικών εταιρειών σχεδιάζουν να φτιάξουν μια εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Βλαδιβοστόκ, ένα λιμάνι της ρωσικής Άπω Ανατολής. Το παραγόμενο προϊόν των εγκαταστάσεων αυτών θα μπορεί εύκολα να αποστέλλεται στην Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα.

Ο Matlack είναι ανταποκριτής του Bloomberg Businessweek στο Παρίσι

(Capital.gr, 11/9/2012)