Αλεξάντρ Νόβακ: Προτεραιότητά μας η ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά

Η επιδείνωση των σχέσεων με τη Δύση αναγκάζει τη Ρωσία να αναζητήσει νέες αγορές για την πώληση των ενεργειακών πόρων της. Μιλώντας στην RBTH ο Ρώσος υπουργός Ενέργειας, Αλεξάντρ Νόβακ δίνει απαντήσεις σε φλέγοντα ερωτήματα που απασχολούν τη ευρωπαϊκή και παγκόσμια αγορά και που μεταξύ άλλων έχουν να κάνουν με το ποιες αγορές μπορούν να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των Ρώσων προμηθευτών, σε ποιά βήματα προβαίνει η Ρωσία με στόχο την επίλυση της ενεργειακής κρίσης στην Ουκρανία.

Αναλυτικά, η συνέντευξη του Ρώσου υπουργού έχει ως εξής:

- Ποιες αγορές είναι σήμερα οι πιο ελπιδοφόρες για τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους;

Εμείς εκπληρώνουμε πάντοτε τις συμβατικές υποχρεώσεις μας απέναντι στους παραδοσιακούς αγοραστές μας, που κατά πρώτο λόγο είναι η ΕΕ, και δεν σκοπεύουμε να παραιτηθούμε από αυτές. Ωστόσο, οι καταναλωτικοί ρυθμοί επιταχύνονται, πρώτα απ’ όλα στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού, σε χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, τα νησιωτικά κράτη κλπ. Έχοντας σκοπό να ικανοποιήσουμε τη ζήτηση, εκμεταλλευόμαστε τα κοιτάσματα και δημιουργούμε όλες τις απαραίτητες υποδομές. Θα επισημάνω όμως ότι, παρά την εμφάνιση νέων επιχειρηματικών σχεδίων, διατηρούμε τις προτεραιότητές μας στην ευρωπαϊκή αγορά.

- Αισθανθήκατε, ωστόσο, κάποια ψύχρανση στη συνεργασία με τους Δυτικούς εταίρους;

Είναι βέβαιο ότι ασκείται μεγάλη πίεση από πλευράς πολιτικών στις εταιρίες -αμερικανικές και ευρωπαϊκές- οι οποίες συνεργάζονται με τη Ρωσία. Αυτή η πίεση όμως δεν βασίζεται σε οικονομικά κριτήρια, αλλά σε πολιτικά. Οι ίδιες οι εταιρίες αναφέρουν ότι η επιβολή κυρώσεων δεν είναι εποικοδομητική.

- Υπάρχει κατά τη γνώμη σας, αντικειμενικά εναλλακτική λύση στις προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη; Πώς αξιολογείτε τις αμερικανικές υποσχέσεις προς την Ευρώπη;

Πρόκειται για αβάσιμες υποσχέσεις, επειδή η τιμή θα είναι υψηλότερη. Αυτή τη στιγμή οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν πλεονάζον φυσικό αέριο και επίσης, δεν έχει ψηφιστεί η νομοθεσία για εξαγωγή φυσικού αερίου. Ταυτόχρονα, υπάρχει και ο κίνδυνος αύξησης του κόστους στο εσωτερικό της χώρας σε περίπτωση μεγάλων παραδόσεων αερίου στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τα στοιχεία μας, για την ώρα έχει ληφθεί μόνο η απόφαση για κατασκευή τερματικών σταθμών υγροποιημένου αερίου, συνολικά 9 εκατομμυρίων τόνων, και όλο αυτό το αέριο θα διοχετευτεί κυρίως στις ασιατικές χώρες. Είναι απίθανο κάποιος, περιλαμβανομένων των αμερικανών προμηθευτών, να επιδοτήσουν την Ευρώπη μέσω της τιμής του αερίου. Κάποιοι θα ήθελαν να μειώσουν το μερίδιο των ρωσικών εξαγωγών, αλλά από οικονομική άποψη αυτό είναι αδύνατο προς το παρόν να επιτευχθεί, αν και εμείς σε κάθε περίπτωση είμαστε έτοιμοι για έναν ανταγωνισμό.

- Σε ποιο στάδιο βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις με την ουκρανική πλευρά;

Βρίσκεται σε εξέλιξη μια διαπραγματευτική διαδικασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με δεδομένο ότι ταυτόχρονα η Ουκρανία, αρχής γενομένης από το Μάρτιο, δεν μας εξοφλεί το φυσικό αέριο που πήρε και παίρνει. Η κατάσταση παραμένει τεταμένη, κι αυτό μας ανησυχεί από απόψεως εξόφλησης των χρεών και όσον αφορά τις εγγυήσεις εξαγωγών αερίου μέσα από το έδαφος της Ουκρανίας. Στην  αρχή του Μαΐου περάσαμε στο σύστημα της προεξόφλησης, αλλά το ζήτημα της αποπληρωμής του χρέους πρέπει να επιλυθεί από κοινού με την ΕΕ, η οποία θα πρέπει κι αυτή να αναλάβει τις ευθύνες της για τα όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία, διότι υποστήριξε τις πολιτικές αλλαγές στη χώρα αυτή. Αν το καλοκαίρι δεν συγκεντρωθεί ο απαραίτητος όγκος αερίου στις υπόγειες αποθήκες, η ουκρανική πλευρά μπορεί να αφαιρεί αέριο, ακόμη κι αν αυτό προορίζεται μόνο για τους ευρωπαίους καταναλωτές. Η θέση μας είναι απόλυτα σαφής: Η ουκρανική πλευρά έχει υποχρεώσεις βάσει του συμβολαίου που υπεγράφη πριν από πέντε χρόνια, και αυτές θα πρέπει να τηρηθούν.

Νευραλγικής σημασίας αγωγοί

- Από απόψεως διαφοροποίησης των δρομολογίων μεταφοράς, ποιες είναι οι προοπτικές του προγράμματος South Stream; Θα έχει αυτός ο αγωγός την επιτυχία του Nord Stream;

Η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη. Το πρώτο αέριο σχεδιάζεται να φτάσει στη Βουλγαρία το Δεκέμβριο του 2015. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι εξαιρετικά σημαντικό για τις Βαλκανικές χώρες, είναι κάτι που αναφέρουν και οι ίδιες άλλωστε. Γι' αυτές σημαίνει επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων, φορολογικά έσοδα, καθώς και τη διαμετακόμιση του αερίου, για την οποία θα πληρώνει η Ρωσία. Είναι φυσικό αυτές οι χώρες να ενδιαφέρονται για την υλοποίηση ανάλογων πρωτοβουλιών.

- Σε ποιο βαθμό είναι ανταγωνιστική η Ρωσία, όσον αφορά την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών εξόρυξης ενεργειακών πόρων; Κατά πόσο η χώρα εξαρτάται απ’ τη Δύση στο θέμα αυτό;

Είμαστε απόλυτα ανταγωνιστικοί, στη θάλασσα Πετσόρα (σ.σ. ΝΑ τμήμα της θάλασσας του Μπάρεντς στον Αρκτικό ωκεανό), τέθηκε σε λειτουργία η πλατφόρμα «Prirazlomnaya». Πρόκειται για ένα μοναδικό έργο, καθώς ανάλογες νορβηγικές πλατφόρμες δεν μπορούν να λειτουργήσουν στις αρκτικές συνθήκες, ενώ η ρωσική μπορεί. Επιπλέον, το πρώτο πετρέλαιο εξασφαλίστηκε, βρίσκεται ήδη στο Ρότερνταμ, άρα λοιπόν τεχνολογικά είμαστε προετοιμασμένοι να συναντήσουμε το μέλλον.

Αν μιλάμε για εξάρτηση της Ρωσίας απ’ τη Δύση, πιστεύω ότι σήμερα βρισκόμαστε όλοι πάνω στην ίδια βάρκα, επειδή οι διεθνείς αγορές είναι στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους. Ωστόσο, ο καθένας -όπως και η Ρωσία- αναζητά στα πλαίσια των οικονομικών του δυνατοτήτων και τους όρους των διαγωνισμών, τις βέλτιστες επιλογές. Ένα παράδειγμα πρωτοποριακών τεχνολογικά ρωσικών έργων είναι οι πλατφόρμες για τα προγράμματα της Lukoil στον υποθαλάσσιο χώρο της Κασπίας θάλασσας, οι οποίες κατασκευάζονται στο Άστραχαν.

- Από πλευράς ανάπτυξης νέων τεχνολογιών η Ρωσία διαθέτει σήμερα ένα πρόγραμμα υψηλής προτεραιότητας, το Yamal LNG. Θα μπορέσει η Ρωσία να «κατακτήσει» το 6% της παγκόσμιας αγοράς υγροποιημένου αερίου, καθώς και την εκτόπιση του Κατάρ και της Αυστραλίας;

Το «Yamal LNG» δεν είναι παρά ένα μόνο από τα προγράμματα προτεραιότητας. Εκτός από αυτό, σχεδιάζεται η κατασκευή εργοστασίων υγροποίησης φυσικού αερίου στο Βλαδιβοστόκ, στη Σαχαλίνη και στην περιφέρεια Λένινγκραντ. Η πρώτη μονάδα του εργοστασίου στη Γιαμάλ, παραγωγικής ισχύος 5 εκατ. τόνων, πρόκειται να λειτουργήσει το Δεκέμβριο του 2015. Το κράτος στήριξε αυτό το πρόγραμμα όσον αφορά το κομμάτι της χρηματοδότησης των υποδομών. Επομένως, το μερίδιο της Ρωσίας στην αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου θα αυξηθεί. Μόνο το «Yamal LNG» θα δώσει μια αύξηση 15 εκατ. τόνων υγροποιημένου αερίου. Σήμερα παράγουμε 10 εκατ. τόνους, άρα αυτό σημαίνει μια αύξηση στο διπλάσιο. Όταν θα ολοκληρωθούν και τα υπόλοιπα προγράμματα, ο συνολικός όγκος παραγωγής υγροποιημένου αερίου θα φτάσει τους 60 εκατ. τόνους. Η παραγωγή αυτή θα πωληθεί μεταξύ άλλων και στην Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία.

Οι ΑΠΕ

- Διαθέτει η Ρωσία σύγχρονες τεχνολογίες στον τομέα των εναλλακτικών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας;

Το παρόν διάστημα αναπτύσσουμε εντατικά τους συσσωρευτές ηλιακής και αιολικής παραγωγής ενέργειας, πρόσφατα δημιουργήθηκε στη Ρωσία ένα σύστημα διασφάλισης του απαραίτητου όγκου παραγγελιών για το εσωτερικό της χώρας. Η αγορά αυτή αναπτύσσεται με τη βοήθεια επιδοτήσεων, αλλά όχι από τον προϋπολογισμό. Πιο υψηλές διατιμήσεις για αυτού του είδους την ενέργεια πληρώνουν οι ίδιοι οι καταναλωτές. Μερικοί σταθμοί ηλιακής ενέργειας υπάρχουν στην Κριμαία, ενώ η κατεύθυνση αυτή αναπτύσσεται ενεργά στην περιφέρεια Κρασνοντάρ και στη Γιακουτία. Στην Καμτσάτκα και στις Κουρίλες νήσους υλοποιούνται προγράμματα γεωθερμικής ενέργειας. Γενικότερα, σήμερα το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι λιγότερο από το 1%, αλλά σχεδιάζουμε να το αυξήσουμε ως το 2%. Σε κάθε περίπτωση όμως, το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν θα είναι υψηλό στη συνολική κατανάλωση ενέργειας.

- Η Ρωσία δεν διαθέτει τόσα πολλά διπλωματικά πεδία για την προώθηση των συμφερόντων της. Πρόσφατα διεξήχθη η Μόσχα το Διεθνές ενεργειακό φόρουμ. Στάθηκε εφικτό να σταλούν κάποια μηνύματα στη διεθνή κοινότητα;

Το Διεθνές ενεργειακό φόρουμ είναι ένα πολύ σημαντικό πεδίο και είμαστε ευγνώμονες για το ότι πριν από τρία χρόνια ελήφθη η απόφαση να διεξαχθεί στη Ρωσία. Φέτος συγκεντρώθηκαν σε αυτό οι επικεφαλής 15 διεθνών οργανισμών, ενώ συνολικά συμμετείχαν περίπου 100 αντιπροσωπείες. Χωρίς υπερβολή, μπορώ να πω ότι το φόρουμ αποτέλεσε ένα σημαντικό γεγονός για τη χώρα μας, το οποίο καταφέραμε να πραγματοποιήσουμε στο υψηλότερο επίπεδο. Δόθηκε σε όλους τους μετέχοντες η ευκαιρία να εκφράσουν τις προτεραιότητές τους και να τις συζητήσουν με τους συναδέλφους τους.

Ωστόσο, πάντοτε ο σκοπός και το αποτέλεσμα τέτοιων εκδηλώσεων δεν είναι συγκεκριμένες αποφάσεις, αλλά οι κοινές δηλώσεις. Τη φορά αυτή το κύριο θέμα συζήτησης στο φόρουμ σχετιζόταν με τη γεωγραφία της ζήτησης και προσφοράς των ενεργειακών πόρων, καθώς και με τις αλλαγές σε αυτή. Όλοι οι μετέχοντας συμφώνησαν ότι η κατεύθυνση αλλάζει προς την πλευρά της περιοχής της Ασίας και του Ειρηνικού. Επίσης, σήμερα 2,6 δις. άνθρωποι χρησιμοποιούν για να μαγειρέψουν την τροφή τους μη σύγχρονες πηγές ενέργειας, ενώ ένας πληθυσμός της τάξης του 1,3 δις. δεν διαθέτουν καν πρόσβαση στην ενέργεια, και αυτό το πρόβλημα πρέπει με κάποιο τρόπο να επιλυθεί. Συζητήθηκε ιδιαίτερα το θέμα της ασφάλειας των προμηθειών και της χρήσης νέων μέσων για τη μεταφορά.