10 προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα πράσινα PPAs – Οι κρίσιμες μεταρρυθμίσεις που θα εφαρμοστούν στις ενεργειακές αγορές της Ευρώπης

Τα πράσινα διμερή συμβόλαια, δηλαδή οι συμβάσεις αγοραπωλησίας ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ παραγωγών ΑΠΕ και μεγάλων καταναλωτών (βιομηχανικών ή εμπορικών), συχνά με ενδιάμεσο ή απευθείας αντισυμβαλλόμενο έναν προμηθευτή ή έμπορο ενέργειας, συνεχίζουν να προσελκύουν ισχυρό ενδιαφέρον αλλά και να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις.

Πλεονεκτήματα

Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, τα πράσινα PPAs διατηρούν ελκυστικές ιδιότητες, όπως οι παρακάτω:

α) Ενισχύουν την προβλεψιμότητα των εσόδων για τον πωλητή και του ενεργειακού κόστους για τον αγοραστή, περιορίζοντας την έκθεση και των δύο μερών στις ισχυρές διακυμάνσεις των αγορών ενέργειας. Η πρόσφατη ενεργειακή κρίση, με τον δεκαπλασιασμό των τιμών φυσικού αερίου μέσα σε ένα έτος, ανέδειξε με τον πλέον σαφή τρόπο την αξία της σταθεροποίησης χρηματοροών.   

β) Διασφαλίζουν προσιτές τιμές, καθώς αξιοποιούν την υποχώρηση του κόστους των ΑΠΕ, λόγω ωρίμανσης των τεχνολογιών, και μπορούν να λειτουργήσουν αντισταθμιστικά στην εκτίναξη των τιμών ορυκτών καυσίμων αλλά και του CO2.

γ) Υλοποιούν τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις των εταιρειών για κλιματικά ουδέτερες δραστηριότητες, ενισχύοντας έτσι την απήχησή τους στο ευρύ κοινό αλλά και σε επενδυτές (ιδίως στο πλαίσιο του ESG μετασχηματισμού και του πράσινου δανεισμού). 

δ) Αποτελούν κλειδί για τη χρηματοδότηση και τα έσοδα των έργων ΑΠΕ όταν τα σχήματα στήριξης μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών βαίνουν προς κατάργηση ή όταν ολοκληρώνεται ο χρονικός ορίζοντας ισχύος υφιστάμενων συμβάσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η απευθείας μετάπτωση στην αγορά ενέχει επισφάλειες, ιδίως λόγω του φαινομένου κανιβαλισμού τιμών, που εμφανίζεται σε αυξανόμενες διεισδύσεις ΑΠΕ.

Προκλήσεις

Είναι σαφές ότι η διάρθρωση και οι παράμετροι των συμβολαίων μετεξελίσσονται συνεχώς, ώστε να αποτυπώσουν πιο αποτελεσματικά τα χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις των δύο μερών. Ποιες όμως είναι οι προκλήσεις που παραμένουν;

1)    Στην παρούσα συγκυρία, η αποκλιμάκωση των τιμών χονδρεμπορικής, σε συνδυασμό με τις ανατιμήσεις του εξοπλισμού των ΑΠΕ λόγω πληθωρισμού (ή και το πρόσθετο κόστος κατασκευής υποσταθμών, λόγω της συμφόρησης στα δίκτυα), ενδέχεται να δημιουργούν κάποια επιφύλαξη στους αγοραστές.  Ενδεικτικά, όταν ο δείκτης TTF αγγίζει τα 25 ευρώ/MWh, η δέσμευση ενός καταναλωτή σε ένα 10ετές συμβόλαιο της τάξης των 60 ευρώ/MWh (και μάλιστα pay-as-produced), μπορεί να μη θεωρηθεί ελκυστική, ιδίως αν απουσιάζει μια εδραιωμένη νοοτροπία hedging ή μια σαφής περιβαλλοντική δέσμευση.

2)    Τα περισσότερα PPAs που τελούν υπό διαπραγμάτευση αφορούν 10ετή ορίζοντα. Η σύμπτυξη αυτού του διαστήματος μπορεί να ενισχύσει την ορατότητα των δύο μερών, όχι όμως απαραίτητα τους οικονομικούς όρους που διέπουν τη σύμβαση.

3)    Στη χώρα μας, η άρση του πλαφόν (του ανώτατου δηλαδή ορίου στην εκκαθάριση της χονδρεμπορικής αγοράς) αφορά προς το παρόν μόνο τα συμβόλαια φυσικής παράδοσης. Ωστόσο, τα virtual PPAs, που αποτελούν και την κυρίαρχη μορφή διεθνώς, συνεχίζουν να υπόκεινται στον περιορισμό και αυτό λειτουργεί ανασταλτικά στην ανάπτυξη των συμβάσεων για εμπορικούς καταναλωτές.

4)    Τα PPAs συνιστούν κατεξοχήν ένα προϊόν διαχείρισης κινδύνου αλλά δεν λειτουργούν αυτοτελώς. Αντιθέτως, πρέπει να συνοδεύονται από άλλα προϊόντα αντιστάθμισης ρίσκου, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής. Η έλλειψη κουλτούρας hedging δεν συμβάλει στην ανάπτυξή τους, ενώ συντηρεί προσδοκίες που δεν είναι απαραίτητα ρεαλιστικές.

5)    Η δημιουργία ισορροπημένου χαρτοφυλακίου αναδεικνύεται σε σημαντικό πλεονέκτημα για τα PPAs. Ο συνδυασμός φωτοβολταϊκών και αιολικών συμβάλει στην εξομάλυνση τόσο του προφίλ κατανάλωσης όσο και της τιμολόγησης. Ωστόσο, στην παρούσα φάση, υπάρχει μια κυριαρχία φωτοβολταϊκών, που απορρέει σε σημαντικό βαθμό από τις καθυστερήσεις στην ανάπτυξη των αιολικών. Η αποδοχή των τοπικών κοινωνιών αποτελεί ένα ευαίσθητο και σύνθετο ζήτημα, που έχει αντανάκλαση και στη διαμόρφωση των PPAs.    

6)    Η οριστικοποίηση του θεσμικού και ρυθμιστικού πλαισίου είναι ουσιαστικός παράγοντας επενδυτικής ορατότητας. Καθώς αποκρυσταλλώνεται το πλαίσιο για την τιμολόγηση της αποθήκευσης, ενώ διαμορφώνεται σταδιακά και η προσέγγιση που θα διέπει τα υπεράκτια αιολικά, θα δημιουργούνται προϋποθέσεις για την τραπεζική χρηματοδότηση και αυτών των τεχνολογιών, γεγονός που θα διευρύνει σημαντικά το πεδίο των PPAs.

7)    Μια κρίσιμη παράμετρος είναι η οικονομική φερεγγυότητα των αγοραστών. Αναμφίβολα, εργαλεία ενίσχυσης της πιστοληπτικής ικανότητας ή του οικονομικού προφίλ του επενδυτικού χαρτοφυλακίου, είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Το σχήμα εγγυοδοσίας της Ισπανίας για τους μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές της, εμπίπτει σε αυτή την κατεύθυνση. Είναι αξιοσημείωτο ότι μόλις τον Μάιο του 2023, συνάφθηκε το πρώτο PPA που αξιοποίησε τον ισπανικό μηχανισμό εγγυοδοσίας, ο οποίος νομοθετήθηκε τον Μάρτιο του 2023, μετά από μακροχρόνιες διαβουλεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

8)    Η αβεβαιότητα σχετικά με τους όρους σύνδεσης αποτελεί έναν πρόσθετο παράγοντα δυσκολίας για τα PPAs. Η ομάδα Β της λίστας προτεραιοτήτων του ΑΔΜΗΕ περιλαμβάνει έργα που προορίζονται για «πράσινα» PPAs, αποδίδοντας ένα χρονικό περιθώριο 6 μηνών από την έκδοση των όρων σύνδεσης, προκειμένου να συναφθεί ένα διμερές συμβόλαιο, και επομένως να υλοποιηθεί η επένδυση. Καθώς η έναρξη εξέτασης αυτών των αιτημάτων εκτιμάται για τις αρχές του 2024, και διενεργείται στη βάση του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου, δεν είναι εύκολο να συναφθούν συμβάσεις μέχρι την οριστικοποίηση της διαδικασίας.

9)    Οι πλατφόρμες για την αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης PPAs μπορούν να δημιουργήσουν ρευστότητα, αλλά η επίδραση στα επίπεδα τιμών δεν είναι δεδομένη, καθώς αντανακλά πιο σύνθετους παράγοντες, όπως η δομή της αγοράς, η ανισορροπία προσφορά ζήτησης, και ο ρυθμός ανάπτυξης των δικτύων για τη σύνδεση των έργων.

10)  Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση που θέσπισε τη δυνατότητα σε έργα ΑΠΕ με σύμβαση λειτουργικής ενίσχυσης, να την παύσουν προσωρινά, για διάστημα έως 2 έτη, ώστε να συνεχίσουν στην αγορά με σύμβαση PPA. Η ασφάλεια δικαίου είναι μια κρίσιμη παράμετρος στην εφαρμογή αυτής της διάταξης. Η εισαγωγή πρόσθετων προϋποθέσεων, πέραν όσων αναφέρονται στο νομοθετικό πλαίσιο, μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά σε συμβάσεις PPA που είχαν δρομολογηθεί, κλονίζοντας την επενδυτική εμπιστοσύνη.

Συμπερασματικά, η επίλυση χρηματοδοτικών ζητημάτων, η ρευστότητα στην προθεσμιακή αγορά, η οριστικοποίηση του θεσμικού πλαισίου και η άρση γραφειοκρατικών εμποδίων, αποτελούν σημαντικό υπόβαθρο για την ανάπτυξη των PPAs, παράλληλα με την νοοτροπία hedging και επίτευξης κλιματικών στόχων από την πλευρά των καταναλωτών. Οι λεπτομέρειες σχεδιασμού είναι πάντα κρίσιμες, όπως και η κατεύθυνση  των μεταρρυθμίσεων που θα εφαρμοστούν στις ενεργειακές αγορές της Ευρώπης. Ωστόσο, είναι πλέον φανερό ότι ο μετασχηματισμός αυτός, που θα έχει αντανάκλαση και στα PPAs, θα εξειδικευτεί ουσιωδώς μετά τις ευρωεκλογές.

Το βέβαιο είναι ότι οι εξελίξεις στα PPAs θα παραμείνουν ενδιαφέρουσες τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Οι συμβάσεις με ένταξη αποθήκευσης και με διασυνοριακή διάσταση, που αναδύονται στην Ευρώπη, καθώς και τα PPAs για την παραγωγή πράσινου υδρογόνου (με την πρώτη σύμβαση που ανακοινώθηκε να αφορά τη χαλυβουργία) προμηνύουν μια συναρπαστική δυναμική, παράλληλα με την άνοδο των διμερών συμβάσεων για υπεράκτια αιολικά. 

Στη χώρα μας, πέρα από τα ενδο-ομιλικά PPAs, που αποτελούν μια ελκυστική επιλογή για καθετοποιημένες εταιρείες, αναδύεται ήδη ένα φάσμα περιπτώσεων με διαφοροποίηση δομικών χαρακτηριστικών. Στις περιπτώσεις αυτές συγκαταλέγεται το πρώτο PPA με αντισυμβαλλόμενο trader, συμμετοχικά σχήματα με τους προμηθευτές να λειτουργούν ως aggregators καταναλωτών, και προκηρύξεις PPA από εταιρείες ύδρευσης.  

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι η ΔΕΗ Ανανεώσιμες έχει χαρακτηρίσει τα PPAs ως στρατηγική επιλογή. Η πρόσφατη ανακοίνωση συμβάσεων για τα φωτοβολταϊκά στο Αμύνταιο υπογραμμίζει μια πρόσθετη αναπτυξιακή διάσταση, που συναρτάται και με την απολιγνιτοποίηση.  Τέλος, θα πρέπει να τονιστεί ο θετικός ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης στο σκέλος της χρηματοδότησης αλλά και η ανάπτυξη ρυθμιστικών εργαλείων που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Εν κατακλείδι, η γνωστή ρήση για τα 3 κρίσιμα Έψιλον “επιλογή, ευκαιρία, εναλλαγή” φαίνεται να περιγράφει και τα PPAs. 

* Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας. Το κείμενο εκφράζει προσωπικές σκέψεις.