"Τα μάζεψαν" για την αλλαγή μοντέλου στα πετρέλαια

Τίτλοι τέλους, προσωρινά τουλάχιστον, στα σενάρια αλλαγών του μοντέλου που ακολουθείται για τις παραχωρούμενες περιοχές προς έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων. 

Μπροστά στις αντιδράσεις εταιρειών ότι μια τέτοια κίνηση θα άνοιγε τον Ασκό του Αιόλου, τινάζοντας στον αέρα τον επικείμενο μεγάλο διαγωνισμό για την Κρήτη, όπου ενδιαφέρον έχουν εκδηλώσει ξένοι κολοσσοί όπως η Exxon Mobil και η Total, η κυβέρνηση κατέβασε τους τόνους.

Στην απόφαση που έλαβε χθες το Κυβερνητικό Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής εγκρίνοντας την εισήγηση του υπουργού Ενέργειας Γιώργου Σταθάκη για τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου, διευκρινίζεται ότι τουλάχιστον προς το παρόν δεν αλλάζει το υφιστάμενο μοντέλο συμβάσεων, βάσει του οποίου παραχωρούνται οι προς έρευνα περιοχές.

Τούτο φυσικά δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να ανοίξει την κουβέντα κάποια στιγμή στο μέλλον, προς την κατεύθυνση το Δημόσιο να μπαίνει σε ρόλο μετόχου στις κοινοπραξίες έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, όπως συμβαίνει σε χώρες της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Κεντρικής Ασίας. 

Στις χώρες αυτές, ακριβώς επειδή παράγουν πετρέλαιο εδώ και δεκαετίες, οι ιδιώτες επενδυτές αποδέχονται να λειτουργούν ως "υπεργολάβοι" του κράτους, το οποίο είναι βασικός μέτοχος στις κοινοπραξίες, με το μοντέλο "production sharing agreement", σαν αυτό που θα ήθελε να εφαρμόσει μελλοντικά η κυβέρνηση. Στην Ελλάδα ωστόσο, της ανύπαρκτης πλην Πρίνου παραγωγής, συνιστά ακόμη τεράστιο ρίσκο σε έναν ιδιώτη να αποκτήσει συνεταίρο στην εξόρυξη και εμπορία, το Δημόσιο. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο εκείνο αναθέτει την έρευνα σε ιδιώτες αναδόχους ("lease agreement") και τα έσοδά του προέρχονται από τη μίσθωση των περιοχών, τα δικαιώματα (royalties) και τη φορολογία (25%). Και όπως έχει κατ’ επανάληψη δηλώσει ο Γιάννης Γρηγορίου γενικός διευθυντής έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων των ΕΛΠΕ, μετά την αφαίρεση εξόδων και φόρων, τα έσοδα που μοιράζονται το Δημόσιο και οι ιδιώτες, είναι 50%-50%.

Στην αγορά θεωρούν ότι δεν υπάρχει λόγος να μεταβληθεί το ισχύον μοντέλο και επισημαίνουν ότι στην Κύπρο οι μεγάλες εταιρείες ήρθαν μετά τις πρώτες ανακαλύψεις κοιτασμάτων. Στην Ελλάδα ωστόσο καταφέραμε, δίχως ακόμη να έχει βρεθεί ούτε μια νέα σταγόνα πετρελαίου και παρά τη σύντομη διάρκεια εφαρμογής του σημερινού μοντέλου (ισχύει τέσσερα χρόνια από τότε που αναθεωρήθηκε η σύμβαση του Πρίνου), να προσελκύσουμε μεγάλα ονόματα στους επικείμενους διαγωνισμούς. "Ποιος διαβεβαιώνει την κυβέρνηση ότι η αγορά θα ακούσει θετικά ένα άλλο μοντέλο με ενεργό συμμετοχή του κράτους; Αραγε, σε περίπτωση αλλαγής του πλαισίου, η κυβέρνηση θα ακούσει τις απόψεις της αγοράς ή θα την πιάσουν πάλι οι ιδεοληψίες της;", διερωτάται άνθρωπος με μεγάλη εμπειρία στο αντικείμενο. Θυμίζει επίσης ότι χάρη στο υφιστάμενο μοντέλο, μόνο στον Πρίνο έγιναν το προηγούμενο διάστημα επενδύσεις 300 εκατ. ευρώ.

Οσο για την προοπτική να αλλάξει μελλοντικά το σημερινό μοντέλο, και εφόσον έχουν στο μεταξύ προκύψει τα πρώτα έσοδα από πετρέλαιο, στέλεχος της αγοράς, εξηγεί, πόσο ανεδαφικό είναι να ανακινεί από τώρα η κυβέρνηση το θέμα. "Εφόσον το καθεστώς που σκέφτεται να εφαρμόσει μελλοντικά η κυβέρνηση αφορά συμβάσεις διαγωνισμών που δεν έχουν ακόμη τρέξει, τότε και εφόσον ανακαλυφθεί πετρέλαιο, μιλάμε για έσοδα που θα προκύψουν μετά από μια 10ετία!", εξηγεί ο συνομιλητής μας. Αυτός είναι και ο λόγος που εκτιμά ότι το θέμα ανακινήθηκε για καθαρά ιδεοληπτικούς λόγους, με το σκεπτικό ότι το κράτος πρέπει μελλοντικά να έχει κυρίαρχο ρόλο στην δαχείριση του εθνικού πλούτου.

Αποτελεί πάντως κοινό μυστικό ότι το σενάριο που εξετάζει για το μέλλον η κυβέρνηση είναι να μπορεί να μπει το Δημόσιο, εφόσον βρει τα ανάλογα κεφάλαια, ως μέτοχος στις κοινοπραξίες, συμμετέχοντας στην εξόρυξη και εμπορία πετρελαίου, όπως συμβαίνει στη Νορβηγία, την Βενεζουέλα ή την Αίγυπτο. Στην Αίγυπτο λοιπόν, το Δημόσιο έχει συστήσει κρατικές εταιρείες με εκατοντάδες ή και χιλιάδες εργαζόμενους οι οποίοι απασχολούνται στο αντικείμενο, γεγονός που συνεπάγεται υψηλό κόστος.

Στο σύνολό τους πάντως οι συνομιλητές μας εκτιμούν ότι μόνο δόκιμο δεν είναι να αναφέρεται κανείς σε αλλαγές του θεσμικού πλαισίου ενόψει προκύρηξης νέων διαγωνισμών. "Τέτοια κουβέντα στην Ελλάδα είναι ανεδαφική, πολύ πρώιμη, και μόνο κακό κάνει. Πρώτα βρίσκεις τα πετρέλαια, μετά τα εξορύσσεις, έπειτα τα πουλάς, και αφού παρέλθουν 3-4 χρόνια από τότε, και έχεις στο μεταξύ μπει στον παγκόσμιο πετρελαικό χάρτη, τότε ανοίγεις αυτή την κουβέντα, εφόσον φυσικά έχεις εξασφαλίσει τα κεφάλαια για να κάνει η ίδια ή χώρα τις έρευνες", λέει στέλεχος εταιρείας που δραστηριοποιείται στο χώρο.

Θυμίζουμε ότι όταν η προηγούμενη κυβέρνηση διαμόρφωσε το θεσμικό πλαίσιο και τα κείμενα προκηρύξεων και συμβάσεων για τις παραχωρούμενες περιοχές, είχε αξιοποιήσει τις βέλτιστες πρακτικές (best practices) που ακολουθούν τα τρία πιο σύγχρονα ευρωπαικά μοντέλα συμβάσεων παραχώρησης. Δηλαδή το Νορβηγικό, το Δανικό και της Μ.Βρετανίας. Η διαμόρφωση του πλαισίου δεν είχε γίνει από την μία ημέρα στην άλλη, ενώ ο τότε υπουργός Ενέργειας Ι. Μανιάτης είχε επισκεφθεί δύο φορές την Νορβηγία και είχε υπάρξει διαρκής συνεργασία με το υπ. Πετρελαίου της χώρας, όπως επίσης και με εκείνο της Δανίας.