Ενεργειακή ρήτρα διαφυγής: Σε «στενό κορσέ» η επιλεξιμότητα των δαπανών – Οι συστάσεις του Συμβουλίου της ΕΕ προς την Ελλάδα για την κατάρτιση της λίστας

Στοχευμένα και οικονομικά αποδοτικά μέτρα με ποσοτικούς στόχους και έλεγχο σε εξαμηνιαία βάση συνιστούν τον «πυρήνα» των δράσεων που θα περιληφθούν στην ενεργειακή ρήτρα διαφυγής με το ΥΠΕΝ να έχει ήδη καταρτίσει μια πρώτη λίστα με συνολικό προϋπολογισμό περί τα 600 εκατ. ευρώ από το σύνολο των 1,1 δισεκατομμυρίων ευρώ που εκτιμάται ότι δύναται να αξιοποιηθούν υπό το καθεστώς της ρήτρας.

Ειδικότερα, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχώρησε προ ημερών σε «σύσταση» προς την Ελληνική Διοίκηση, υπογραμμίζοντας το περίγραμμα των μέτρων που δύναται να ενταχθούν υπό το καθεστώς της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής μιας και το «πράσινο φως» πρακτικά έχει δοθεί ήδη από το καλοκαίρι ως προς την δυνατότητα παρέκκλισης από τους δημοσιονομικούς στόχους για την λήψη μέτρων «ενεργειακής ασφάλειας».

Ο χαρακτήρας των επιλέξιμων μέτρων

Σε αυτή την κατεύθυνση, το Συμβούλιο επισημαίνει μεταξύ άλλων, ότι «τα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα και οικονομικά αποδοτικά, καθώς και σχεδιασμένα κατά τρόπο που να μεγιστοποιεί τον αντίκτυπο όσον αφορά τη συμβολή τους στην απανθρακοποίηση και/ή στην εξοικονόμηση ενέργειας». Παρακάτω το ίδιο κείμενο αναφέρει «για παράδειγμα» πως «οι ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων και υποδομών θα πρέπει να είναι επαρκώς φιλόδοξες, π.χ. να επιτυγχάνουν εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια που αντιστοιχεί σε μεσαίας κλίμακας ή διευρυμένες ανακαινίσεις».

Με άλλα λόγια, ο κόφτης ή αντίθετα η επιλεξιμότητα των υποψήφιων δαπανών έγκειται κύρια στην στόχευση τους και κατά πόσο εν τέλει υπηρετούν ή όχι τα βασικά «μεγέθη» της ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής. Υπό αυτό το πρίσμα, η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής συνιστά μέν ένα έκτακτο μέτρο προς αντιμετώπιση, μεταξύ άλλων, του υψηλού ενεργειακού κόστους, όπως προκύπτει και από το πακέτο μέτρων που παρουσίασε το ΥΠΕΝ, παραμένει δε σε στενή συνάφεια και συνάρτηση με τους βασικούς ενεργειακούς στόχους της ενεργειακής μετάβασης.

Με αυτά τα δεδομένα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας καλείται να καταρτίσει την σχετική λίστα, έχοντας ήδη, όπως προαναφέρθηκε, κάνει μια προεργασία με δράσεις συνολικής αξίας περί τα 600 εκατ. ευρώ που στο σύνολό τους αναμένεται να συμβάλουν μεσομακροπρόθεσμα στη μείωση του ενεργειακού κόστους.

Σε κάθε περίπτωση, όπως υπογραμμίζουν αρμόδιες πηγές με γνώση του θέματος, το ελληνικό σχέδιο για την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής θα πρέπει να καταρτιστεί λεπτομερώς με την κάθε δράση να συνοδεύεται από ανάλογη αιτιολόγηση και τεκμηρίωση προκειμένου να τύχουν θετικής αποδοχής από την Κομισιόν.

Χρειάζεται τεκμηρίωση

«Η Ελλάδα οφείλει να υποβάλει στην Επιτροπή στοιχεία για μέτρα ‘ενεργειακής ασφάλειας’ που θα λάβει την περίοδο 2026-2028. Η υποβολή στοιχείων στην Επιτροπή θα περιέχει και πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση υλοποίησης και αποδεικτικά στοιχεία για την επιλεξιμότητά τους, ενώ τα στοιχεία θα πρέπει να ποσοτικοποιούνται με διαφανή και συνετό τρόπο» αναφέρει σχετικά το έγγραφο της απόφασης και συνεχίζει ότι «η υποβολή στοιχείων θα πραγματοποιείται δύο φορές ετησίως: την άνοιξη, έως τις 15 Απριλίου, και το φθινόπωρο, στο πλαίσιο των σχεδίων προϋπολογισμού, έως τις 15 Οκτωβρίου».

Ως γνωστόν, τα διαθέσιμα κεφάλαια από την ενεργοποίηση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής υπολογίζονται στο 1,1 δις ευρώ, όπως προαναφέρθηκε, και αντιστοιχούν στα ανώτατα όρια που έχει θέσει η Κομισιόν ώστε οι συνολικές δαπάνες να μην ξεπερνούν το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως ή 0,6% συνολικά έως το τέλος του 2028.

Η μέχρι τώρα εξειδίκευση του σχεδίου ξεπερνάει το μισό δις ευρώ, λαμβάνοντας υπόψη τις δράσεις που έχουν ανακοινωθεί και περιγράφησαν από την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ κατά την παρουσίαση του πακέτου μέτρων για την μείωση του ενεργειακού κόστους κατά 30% σε βάθος τριετίας 2027-2029.

Τα κυριότερα έργα για την ενεργειακή ανθεκτικότητα με βάση τη ρήτρα διαφυγής για την Ενέργεια

• Νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, 200 εκατ. ευρώ. Το μέτρο αφορά κεφαλαιακή στήριξη για συστήματα αποθήκευσης σε επιχειρήσεις, ΟΤΑ (με ή χωρίς φβ), συνδυαστικά με έργα ΑΠΕ και standalone μπαταρίες. Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση του ΥΠΕΝ, θα υπάρξει πρόσκληση με 50 εκατ. ευρώ να διατίθεται για παροχές ΟΤΑ (50% επιδότηση στην αποθήκευση) και 50 εκατ. ευρώ για αυτοκατανάλωση σε μη οικιακούς πελάτες (30-40% επιδότηση στην αποθήκευση). Τα υπόλοιπα 100 εκατ. ευρώ από το σύνολο των 200 εκατ. θα διατεθούν μέσω διαγωνισμών κατά 50 εκατ. ευρώ για έργα αποθήκευσης συνδεδεμένα με ΑΠΕ και 50 εκατ. για αυτοτελείς μπαταρίες (standalone).
• Νέο πανελλαδικό Πρόγραμμα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες (100.000 δικαιούχοι), 200 εκατ. ευρώ.
• Νέο έργο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες, φωτοβολταϊκά στη στέγη με μπαταρία) για 10.000 δικαιούχους, Δυτική Μακεδονία & Μεγαλόπολη, 50 εκατ. ευρώ.
• ΗΛΕΚΤΡΑ (109 παλαιά κτίρια δημόσια, διοικητικά, πανεπιστήμια, ενεργειακή αναβάθμιση), 117 εκατ. ευρώ.
• ΦΟΙΒΟΣ ΑΘΗΝΑ (246 σχολεία δημοτικά-νηπιαγωγεία-βρεφονηπιακοί), 45 εκατ. ευρώ.
• Δράση δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη βιομηχανία, 50 εκατ. ευρώ.
• Σιδηροδρομικά έργα ενίσχυσης της ασφάλειας και επεκτάσεις, 320 εκατ. ευρώ.
• Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων, 20 εκατ. ευρώ.

600 εκατ. συνολικά στο χαρτί μέσω ΠΔΕ

Εν συνόλω το χαρτοφυλάκιο της ρήτρας διαφυγής περιλαμβάνει μέχρι στιγμής, βάσει των όσων έχει γνωστοποιήσει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, δράσεις συνολικής αξίας 600 εκατ. ευρώ με 200 εκατ. ευρώ να προβλέπονται για αποθήκευση, άλλα 200 εκατ. ευρώ για εξοικονόμηση και αντλίες θερμότητας, 50 εκατ. ευρώ για δράσεις μετάβασης και 162 εκατ. ευρώ για δημόσια κτίρια.

Σε κάθε περίπτωση, όπως προαναφέρθηκε, η κατανομή και εξειδίκευση των σχετικών δαπανών παραμένει προσώρας ημιτελής με την επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου Οικονομικών να κάνει λόγο για 300 εκατ. ευρώ το 2026 και 400 εκατ. για το 2027, παραμένοντας άγνωστο τι θα ακολουθήσει το 2028.

Η διάθεση των κονδυλίων θα γίνει μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) με το ΥΠΟΙΚ να αναφέρει ρητά σε ενημέρωση του ότι «η αύξηση του ΠΔΕ (μέρος των 300 εκατ. για φέτος και 400 εκατ. για το 2027) καλύπτεται από την ρήτρα διαφυγής για την ενεργειακή κρίση.