Ρεύμα: Στο μικροσκόπιο αέριο, ΛΠ3 και χονδρική – Πότε μπορεί να επιστρέψουν οι επιδοτήσεις

Σε κατάσταση διαρκούς παρακολούθησης της αγοράς ηλεκτρισμού βρίσκεται η κυβέρνηση, καθώς η πορεία του φυσικού αερίου, οι αυξομειώσεις της χονδρεμπορικής και το πρόσθετο κόστος από μηχανισμούς όπως ο ΛΠ3 διαμορφώνουν ένα σύνθετο σκηνικό ενόψει του χειμώνα.

Κυβερνητικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ειλημμένη απόφαση για οριζόντια επιδότηση των λογαριασμών, επισημαίνουν ωστόσο ότι κανένα εργαλείο δεν μπορεί να αποκλειστεί εάν οι συνθήκες επιδεινωθούν σημαντικά.

Κομβικός παράγοντας θεωρείται η αγορά φυσικού αερίου. Η εκτίμηση που υπάρχει είναι ότι εάν οι τιμές του καυσίμου κινηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε πολύ υψηλά επίπεδα, ακόμη και κοντά στα 90 ευρώ/MWh, θα δημιουργηθεί μια εντελώς διαφορετική συνθήκη για την ηλεκτροπαραγωγή και, κατ’ επέκταση, για το κόστος που φτάνει στους καταναλωτές.

Υπό αυτό το πρίσμα, η κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να επανεξετάσει τη στρατηγική των παρεμβάσεων εφόσον προκύψει ένα δυσμενές σενάριο. Η λογική είναι ότι τα μέτρα δεν μπορεί να είναι τα ίδια σε μια αγορά με αποκλιμακωμένες τιμές και σε μια αγορά όπου το φυσικό αέριο καταγράφει νέα έντονη άνοδο.

Η εικόνα της χονδρικής

Σε ό,τι αφορά την ελληνική χονδρεμπορική αγορά, οι κυβερνητικές πηγές επιχειρούν να βάλουν σε ευρύτερο πλαίσιο τις υψηλές τιμές που καταγράφηκαν τον Αύγουστο.

Μέχρι τον Ιούλιο, η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα κινούνταν περίπου στα 95 ευρώ/MWh, ενώ μετά τις πιέσεις του Αυγούστου ο μέσος όρος για το έτος βρίσκεται κοντά στα 100 ευρώ/MWh.

Η σύγκριση που γίνεται με το προηγούμενο έτος δείχνει ότι η αντίστοιχη μέση τιμή το 2025 ήταν περί τα 104-105 ευρώ/MWh. Με άλλα λόγια, παρά την έντονη άνοδο των τελευταίων εβδομάδων, η μέση τιμή για το 2026 εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλότερα από τα περυσινά επίπεδα.

Από κυβερνητικής πλευράς επισημαίνεται ότι δεν είναι ασφαλές να σχεδιάζονται παρεμβάσεις με βάση μικρές χρονικές περιόδους υψηλών τιμών. Οι συνθήκες στην αγορά μπορούν να αλλάξουν γρήγορα ανάλογα με τη ζήτηση, τον καιρό, τη διαθεσιμότητα των ΑΠΕ, την υδροηλεκτρική παραγωγή και τις διεθνείς εξελίξεις στην αγορά καυσίμων.

Ο χειμώνας και ο παράγοντας αέριο

Το βασικό ερωτηματικό για το επόμενο διάστημα αφορά τον χειμώνα.

Η κυβέρνηση παρακολουθεί κυρίως την πορεία του φυσικού αερίου, καθώς από αυτήν θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό η συμπεριφορά των θερμικών μονάδων και οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού.

Εάν το αέριο διατηρηθεί σε διαχειρίσιμα επίπεδα, η πίεση στις τιμές μπορεί να περιοριστεί. Σε περίπτωση όμως παρατεταμένης ανόδου, θα δημιουργηθεί νέα πραγματικότητα για το ενεργειακό κόστος.

Για τον λόγο αυτό, κυβερνητικές πηγές υπογραμμίζουν ότι οι αποφάσεις θα λαμβάνονται με βάση τα πραγματικά δεδομένα της αγοράς και όχι εκ των προτέρων.

Στην ίδια λογική εντάσσεται και η συζήτηση για πιθανές επιδοτήσεις. Η κατεύθυνση τα τελευταία χρόνια είναι να περιοριστούν οι οριζόντιες ενισχύσεις και να δίνονται περισσότερο στοχευμένες παρεμβάσεις. Παρόλα αυτά, σε μια νέα ενεργειακή έξαρση δεν θεωρείται δεδομένο ότι η ίδια συνταγή θα μπορεί να εφαρμοστεί απαρέγκλιτα.

Το νέο τοπίο στα τιμολόγια

Ένας ακόμη παράγοντας που λαμβάνεται υπόψη είναι η αλλαγή της σύνθεσης της λιανικής αγοράς.

Σήμερα περίπου 31%-32% των καταναλωτών έχει περάσει σε μπλε, σταθερά τιμολόγια, ενώ περίπου 15% βρίσκεται στα κίτρινα. Το υπόλοιπο ποσοστό αφορά κατά κύριο λόγο τα πράσινα προϊόντα.

Η μετακίνηση προς τα σταθερά συμβόλαια έχει ιδιαίτερη σημασία για τον σχεδιασμό τυχόν μελλοντικών ενισχύσεων, καθώς οι καταναλωτές που έχουν κλειδώσει την τιμή τους είναι λιγότερο εκτεθειμένοι στις άμεσες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής.

Κατά συνέπεια, όσο αλλάζει η σύνθεση της αγοράς λιανικής τόσο αλλάζει και το κόστος, αλλά και η λογική μιας ενδεχόμενης κρατικής παρέμβασης.

Το ζήτημα του ΛΠ3

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί το κόστος του ΛΠ3, το οποίο έχει βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης λόγω των υψηλών χρεώσεων που εμφανίστηκαν σε συγκεκριμένες περιόδους.

Η κυβερνητική προσέγγιση είναι ότι δεν πρέπει ο ΛΠ3 να αντιμετωπίζεται ως ένα αποκλειστικά ελληνικό «καπέλο» που προστίθεται στη χονδρεμπορική τιμή, την ώρα που στις άλλες ευρωπαϊκές αγορές λαμβάνεται υπόψη μόνο η τιμή της προημερήσιας αγοράς.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, όλες οι χώρες έχουν πρόσθετα κόστη που σχετίζονται με την εξισορρόπηση, την εφεδρεία και τη λειτουργία του συστήματος, μόνο που αυτά εμφανίζονται με διαφορετικό τρόπο.

Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι ακόμη και αγορές που εμφανίζουν πολύ χαμηλές χονδρεμπορικές τιμές δεν σημαίνει ότι έχουν αντίστοιχα χαμηλό συνολικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Η σύγκριση, επομένως, θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη, καθώς κάθε αγορά έχει διαφορετική αρχιτεκτονική χρεώσεων.

Γιατί υπάρχει το κόστος εφεδρείας

Σε τεχνικό επίπεδο, το κόστος του ΛΠ3 συνδέεται μεταξύ άλλων και με την ανάγκη διατήρησης μονάδων διαθέσιμων για την κάλυψη των αναγκών του συστήματος.

Όταν η αγορά εμφανίζει πολύ υψηλή παραγωγή από ΑΠΕ, εξακολουθεί να απαιτείται η ύπαρξη μονάδων φυσικού αερίου σε εφεδρεία προκειμένου να ενεργοποιηθούν εφόσον χρειαστεί.

Η ανάγκη αυτή δημιουργεί κόστος, ανεξάρτητα από το εάν σε μια χώρα ονομάζεται ΛΠ3 ή ενσωματώνεται με διαφορετικό τρόπο στους μηχανισμούς της αγοράς.

Αυτό δεν σημαίνει, πάντως, ότι η κυβέρνηση δεν εξετάζει το ύψος των συγκεκριμένων χρεώσεων. Οι σχετικές επιβαρύνσεις βρίσκονται υπό αξιολόγηση προκειμένου να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν περιθώρια παρέμβασης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το ερώτημα εάν η εξέλιξη των χρεώσεων εξηγείται αποκλειστικά από τις συνθήκες της αγοράς ή εάν υπάρχουν συμπεριφορές που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν προκύπτει οριστικό συμπέρασμα που να επιβεβαιώνει πρακτικές χειραγώγησης.

Το πραγματικό κόστος του ρεύματος

Σε κάθε περίπτωση, από κυβερνητικής πλευράς τονίζεται ότι η χονδρεμπορική τιμή αποτελεί μόνο μία από τις παραμέτρους που καθορίζουν το συνολικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Στην τελική εξίσωση υπεισέρχονται οι λογαριασμοί προσαυξήσεων, οι χρεώσεις δικτύων και συστήματος, οι απώλειες, το ΕΤΜΕΑΡ, οι ΥΚΩ, το κόστος των ρευματοκλοπών και των κακοπληρωτών, καθώς και το περιθώριο προμήθειας.

Για αυτό και το κυβερνητικό επιτελείο αναζητεί μειώσεις σε επιμέρους γραμμές κόστους και όχι μόνο παρεμβάσεις στη χονδρεμπορική αγορά.

Το συμπέρασμα ενόψει του χειμώνα είναι ότι οι επόμενες κινήσεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την πορεία του φυσικού αερίου. Εάν οι τιμές του σταθεροποιηθούν, η αγορά ηλεκτρισμού μπορεί να περάσει τους επόμενους μήνες χωρίς νέες οριζόντιες παρεμβάσεις. Εάν όμως επανέλθει ένα περιβάλλον πολύ υψηλών και επίμονων τιμών, όλα τα εργαλεία θα μπουν ξανά στο τραπέζι.