Τα σχέδια των Βρυξελλών για ενίσχυση του ρόλου του ACER – Τι σηματοδοτεί η αλλαγή στην ηγεσία

Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται στην Ευρώπη η μάχη για το ποιος θα έχει τον έλεγχο του ολοένα και πιο διασυνδεδεμένου ευρωπαϊκού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, με τις Βρυξέλλες να επιδιώκουν την ενίσχυση του ρόλου του ενεργειακού ρυθμιστή της στη διαμόρφωση του μελλοντικού ευρωπαϊκού δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), ο οργανισμός της ΕΕ με έδρα τη Λιουμπλιάνα, ο οποίος μέχρι σήμερα έχει διαδραματίσει κυρίως εποπτικό και συντονιστικό ρόλο. Όπως αποκαλύπτει το Euractiv, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τώρα την επέκταση των αρμοδιοτήτων του, καθώς προωθεί ένα περισσότερο ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας — ένα «υπερδίκτυο», το οποίο οι αξιωματούχοι ελπίζουν ότι θα βελτιώσει την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τελικά θα συμβάλει στη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο διορισμός του νέου διευθυντή στον ACER μεταφράζεται ως ένδειξη για το πόσο αποφασιστικά σκοπεύουν οι Βρυξέλλες να προωθήσουν αυτή την ατζέντα.

Αλλαγή ρότας

Ο Κρίστοφ Λέσενιχ, ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αναμένεται να αναλάβει τη θέση του επόμενου διευθυντή του ACER. Ο διορισμός δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί επισήμως, αλλά θα αποτελέσει σημαντική αλλαγή σε σχέση με την προηγούμενη ηγεσία του οργανισμού, η οποία προερχόταν από εθνικές ρυθμιστικές αρχές της Ιταλίας και της Δανίας.

Θα είναι επίσης η πρώτη φορά που η Επιτροπή τοποθετεί επιτυχώς έναν δικό της αξιωματούχο στην ηγεσία του οργανισμού, γεγονός που υπογραμμίζει την αυξανόμενη πολιτική σημασία του ACER.

Ο ACER ιδρύθηκε πριν από 15 χρόνια και απασχολεί περισσότερα από 100 άτομα. Έχει εξελιχθεί σε έναν πολύ σημαντικό παράγοντα στις προσπάθειες της ΕΕ να ενοποιήσει τις εθνικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Ο οργανισμός θα μπορούσε τελικά να αναλάβει την εκπόνηση ενός ενιαίου ευρωπαϊκού σχεδίου για το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας και να συμβάλει στον συντονισμό των διασυνοριακών υποδομών.

Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σημαντική μετατόπιση της ισορροπίας ισχύος. Τα ηλεκτρικά δίκτυα παραδοσιακά παραμένουν στενά συνδεδεμένα με τις εθνικές κυβερνήσεις και τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, οι οποίες δεν επιθυμούν να παραχωρήσουν τον έλεγχο υποδομών που θεωρούν κρίσιμες για την εθνική ασφάλεια και την οικονομική ανταγωνιστικότητα.

Ενοποίηση

Για τις Βρυξέλλες, ωστόσο, η βαθύτερη ενοποίηση θεωρείται ολοένα και περισσότερο αναγκαία. Το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα υφίσταται θεμελιώδη μεταμόρφωση, καθώς οι χώρες προσθέτουν μεγάλες ποσότητες αιολικής και ηλιακής ενέργειας, μεγάλο μέρος της οποίας παράγεται μακριά από τα βασικά κέντρα κατανάλωσης. Ένα ισχυρότερο διασυνοριακό δίκτυο θα μπορούσε να επιτρέψει την ευκολότερη μεταφορά πλεονάζουσας ηλεκτρικής ενέργειας από τη μία χώρα στην άλλη, περιορίζοντας τα σημεία συμφόρησης και ενδεχομένως μειώνοντας τις τιμές στη χονδρεμπορική αγορά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει το όραμά της σε μια καθυστερημένη λευκή βίβλο αργότερα μέσα στο έτος. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Euractiv, το έγγραφο αναμένεται να υποστηρίζει έναν ενισχυμένο ρόλο για τον ACER. Κατόπιν αυτού,, αναμένεται να ακολουθήσουν νομοθετικές προτάσεις για την αναθεώρηση των αρμοδιοτήτων του οργανισμού πιθανότατα στα τέλη του 2026 ή στις αρχές του 2027.

Επιφυλάξεις

Ο Μάρκους Πίπερ, πρώην Γερμανός ευρωβουλευτής της κεντροδεξιάς και σήμερα αναπληρωματικό μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ACER, δήλωσε ότι η μεγαλύτερη ανεξαρτησία του ρυθμιστή θα ήταν ευπρόσδεκτη, προειδοποίησε όμως ότι η επίτευξή της θα απαιτήσει μια δύσκολη πολιτική μάχη.

«Εάν ο ACER γίνει πιο ανεξάρτητος από τα κράτη-μέλη, αυτό είναι ρητά κάτι που πρέπει να καλωσορίσουμε», δήλωσε ο Πίπερ, υποστηρίζοντας ότι η Επιτροπή θα πρέπει να προωθήσει τις νομοθετικές αλλαγές παρά τις όποιες αντιδράσεις των εθνικών κυβερνήσεων, με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

«Είναι δύσκολη προσπάθεια», είπε, προσθέτοντας ότι ο ισχυρότερος ευρωπαϊκός συντονισμός είναι απαραίτητος για την επίτευξη μιας αποτελεσματικής ενεργειακής μετάβασης.

Τα εμπόδια

Το μεγαλύτερο εμπόδιο ενδέχεται να προέλθει από τη Γερμανία.  Για χρόνια, το Βερολίνο βρίσκεται σε αντιπαράθεση με τον ACER σχετικά με τη δομή της γερμανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η χώρα λειτουργεί σήμερα με μία ενιαία ζώνη προσφορών ηλεκτρικής ενέργειας, γεγονός που σημαίνει ότι οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν την ίδια τιμή στη χονδρεμπορική αγορά σε ολόκληρη τη χώρα.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση έχει γίνει ολοένα και πιο αμφιλεγόμενη. Η βόρεια Γερμανία διαθέτει άφθονη αιολική παραγωγή, ενώ ο βιομηχανικός νότος έχει υψηλή ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Η περιορισμένη δυνατότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των δύο περιοχών σημαίνει ότι μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να διοχετεύονται μέσω ενός ήδη επιβαρυμένου δικτύου. Η διαχείριση αυτών των ροών κοστίζει δισεκατομμύρια ευρώ και μπορεί να οδηγήσει σε συμφόρηση και αναποτελεσματική αξιοποίηση της ανανεώσιμης ενέργειας.

Ο ACER είχε πιέσει τη Γερμανία να εξετάσει τη διάσπαση της ζώνης προσφορών, ώστε να αντικατοπτρίζονται καλύτερα οι φυσικοί περιορισμοί του δικτύου. Ωστόσο, ο οργανισμός υπέστη σημαντική ήττα όταν το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ αποφάνθηκε στα τέλη του 2025 ότι η προσπάθειά του να υποχρεώσει τη Γερμανία να διαιρέσει τη ζώνη «δεν είχε έρεισμα».

Η απόφαση ενίσχυσε τους επικριτές που υποστηρίζουν ότι ο ACER έχει ήδη υπερβεί τα όρια των αρμοδιοτήτων του.

Οι τέσσερις μεγάλοι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς της Γερμανίας — Amprion, TenneT, TransnetBW και 50Hertz — έχουν εκφράσει δημοσίως ανησυχίες για τις εξουσίες του οργανισμού. Σε κοινή δήλωσή τους αναφέρθηκαν σε αυτό που χαρακτήρισαν δομικά προβλήματα σχετικά με τη λογοδοσία και τις αρμοδιότητες, υποστηρίζοντας ότι τα ζητήματα αυτά υπονομεύουν τη νομιμοποίηση του ACER.

«Η εντολή του ACER θα πρέπει, επομένως, να παραμείνει εντός σαφών και κατάλληλων ορίων», ανέφεραν οι διαχειριστές. Κατά την άποψή τους, ο οργανισμός θα πρέπει να συνεχίσει να συντονίζει και να εποπτεύει τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, αντί να αποκτήσει πρόσθετες εξουσίες λήψης αποφάσεων.

Το δίλημμα

Η διαφωνία αναδεικνύει το βασικό δίλημμα που αντιμετωπίζει η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης. Ένα ηπειρωτικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας απαιτεί μεγαλύτερο συντονισμό, ιδίως καθώς η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές γίνεται ολοένα πιο γεωγραφικά κατανεμημένη. Ωστόσο, οι θεσμοί που ελέγχουν σήμερα τα εθνικά δίκτυα παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στη μεταφορά εξουσιών στις Βρυξέλλες.

Η προσπάθεια της Επιτροπής να ενισχύσει τον ACER αφορά, επομένως, κάτι περισσότερο από μια διοικητική αναδιάρθρωση. Θα μπορούσε να καθορίσει εάν το αναδυόμενο ευρωπαϊκό υπερδίκτυο θα διοικείται κυρίως μέσω εθνικής συνεργασίας ή ολοένα περισσότερο από το επίπεδο της ΕΕ.

Οι υποστηρικτές του εγχειρήματος προβάλλουν ως επιχείρημα ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας χωρίς ένα δίκτυο που θα διασχίζει τα σύνορα. Στο αντίποδα, εθνικές κυβερνήσεις και διαχειριστές δικτύων εκφράζουν ανησυχίες, υπογραμμίζοντας ότι η ενοποίηση δεν θα πρέπει να πραγματοποιηθεί εις βάρος της λογοδοσίας ή του εθνικού ελέγχου.

Ο διορισμός του Λέσενιχ, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα αποτελέσει ένα πρώτο τεστ για το ποια από τις δύο αυτές αντιλήψεις κερδίζει έδαφος και η νομοθετική μάχη για το μέλλον του ACER ενδέχεται να ξεκινήσει μέσα στους επόμενους μήνες.