Πώς η Ευρώπη θα μειώσει τις εκπομπές μεθανίου – Οι φιλόδοξοι στόχοι και οι νέες συστάσεις της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανεβάζει ταχύτητα στην προσπάθεια περιορισμού των εκπομπών μεθανίου, ενός αερίου που θεωρείται ο δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας υπερθέρμανσης του πλανήτη μετά το διοξείδιο του άνθρακα. Με δύο νέες συστάσεις που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιδιώκεται αφενός να διευκολυνθεί η εφαρμογή του Κανονισμού για το Μεθάνιο από τις επιχειρήσεις και τα κράτη-μέλη και αφετέρου να διασφαλιστεί ότι οι νέες απαιτήσεις δεν θα διαταράξουν την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων.

Το μεθάνιο αποτελεί σήμερα μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της παγκόσμιας κλιματικής πολιτικής. Αν και παραμένει στην ατμόσφαιρα μόλις 10 έως 12 χρόνια, η ικανότητά του να παγιδεύει θερμότητα είναι σχεδόν 30 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του διοξειδίου του άνθρακα σε ορίζοντα 100 ετών και υπερβαίνει τις 80 φορές σε ορίζοντα 20 ετών. Περίπου το 60% των παγκόσμιων εκπομπών μεθανίου προέρχεται από ανθρώπινες δραστηριότητες, ενώ σχεδόν το ένα τρίτο αυτών συνδέεται με τον ενεργειακό τομέα.

Η σημασία για την ενεργειακή μετάβαση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η μείωση των εκπομπών μεθανίου αποτελεί έναν από τους ταχύτερους και οικονομικότερους τρόπους περιορισμού της κλιματικής αλλαγής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, εάν οι ανθρωπογενείς εκπομπές μειωθούν κατά 50% μέσα στις επόμενες τρεις δεκαετίες, η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας θα περιοριστεί κατά περίπου 0,2 βαθμούς Κελσίου.

Παράλληλα, το οικονομικό όφελος είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι κάθε χρόνο χάνονται παγκοσμίως περισσότερα από 200 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου μέσω διαρροών, εξαερισμού (venting) και καύσης (flaring), ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα της ετήσιας κατανάλωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περίπου το 30% των σχετικών παρεμβάσεων μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς καθαρό οικονομικό κόστος, καθώς το αέριο που σήμερα χάνεται μπορεί να ανακτηθεί και να αξιοποιηθεί εμπορικά.

Οι βασικοί άξονες του Κανονισμού

Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για το Μεθάνιο, που τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2024, εισάγει για πρώτη φορά ενιαίο πλαίσιο για τον περιορισμό των εκπομπών στον ενεργειακό τομέα, τόσο εντός της ΕΕ όσο και στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.

Στην ευρωπαϊκή αγορά, οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου υποχρεώνονται να πραγματοποιούν συστηματικούς ελέγχους διαρροών, να προχωρούν σε άμεσες επισκευές, να περιορίζουν δραστικά τις πρακτικές εξαερισμού και καύσης αερίου και να καταγράφουν τις εκπομπές από εγκαταλελειμμένες γεωτρήσεις και ορυχεία.

Παράλληλα, η Κομισιόν δημιουργεί τη νέα Methane Transparency Database, η οποία προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία τον Σεπτέμβριο του 2026 και θα συγκεντρώνει στοιχεία για τις εκπομπές και τις επιδόσεις των προμηθευτών.

Σταδιακή αυστηροποίηση για τις εισαγωγές

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των νέων απαιτήσεων στις εισαγωγές φυσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα.

Από την 1η Ιανουαρίου 2027, οι εισαγωγείς θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι χώρες προέλευσης εφαρμόζουν συστήματα παρακολούθησης, καταγραφής και επαλήθευσης εκπομπών ισοδύναμα με εκείνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή πληρούν τα υψηλά πρότυπα του OGMP 2.0.

Από τις 5 Αυγούστου 2028 θα καταστεί υποχρεωτική η αναφορά της έντασης εκπομπών μεθανίου (methane intensity) για κάθε εισαγόμενο φορτίο, ενώ από τις 5 Αυγούστου 2030 θα ισχύσουν ανώτατα επιτρεπτά όρια έντασης εκπομπών, τα οποία θα καθορίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Οι νέες συστάσεις της Επιτροπής

Με τις συστάσεις που δημοσιοποιήθηκαν αυτή την εβδομάδα, η Επιτροπή επιχειρεί να διευκολύνει την εφαρμογή του κανονισμού στις σύνθετες διεθνείς αλυσίδες προμήθειας.

Ειδικότερα, προτείνει στα κράτη-μέλη να αποδέχονται δύο εναλλακτικούς μηχανισμούς τεκμηρίωσης της συμμόρφωσης το σύστημα "trace and claim", που παρακολουθεί συμβατικά την πορεία του προϊόντος από τον παραγωγό έως τον εισαγωγέα και το σύστημα πιστοποίησης (certification), μέσω ανεξάρτητων φορέων που εκδίδουν πιστοποιητικά συμμόρφωσης για τους παραγωγούς.

Παράλληλα, δημοσιοποιούνται πρότυπες συμβατικές ρήτρες που μπορούν να ενσωματωθούν στα συμβόλαια αγοράς φυσικού αερίου, LNG, πετρελαίου και άνθρακα, ώστε οι προμηθευτές να αναλαμβάνουν συμβατικά την υποχρέωση παροχής όλων των απαιτούμενων στοιχείων για τις εκπομπές μεθανίου.

Τριετής «ανάσα» στα πρόστιμα

Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο των νέων συστάσεων αφορά την εφαρμογή των κυρώσεων.

Η Επιτροπή εισηγείται στα κράτη-μέλη να μην επιβάλλουν διοικητικές κυρώσεις για παραβάσεις των υποχρεώσεων των εισαγωγέων κατά την τριετία 2027-2029, με εξαίρεση τις περιπτώσεις δόλιας συμπεριφοράς. Οι υποχρεώσεις συμμόρφωσης παραμένουν πλήρως σε ισχύ, ωστόσο οι επιχειρήσεις θα έχουν περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστούν χωρίς τον άμεσο κίνδυνο προστίμων.

Το σκεπτικό της Κομισιόν

Η επιλογή αυτή συνδέεται άμεσα με τη γεωπολιτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχουν περιορίσει σημαντικά τις διαθέσιμες ποσότητες LNG και πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, προκαλώντας υψηλή μεταβλητότητα στις τιμές και δυσκολίες στη σύναψη νέων συμβολαίων προμήθειας.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, η προσωρινή αναστολή των κυρώσεων αποσκοπεί στη διατήρηση της ασφάλειας εφοδιασμού της Ευρώπης και στη μείωση της νομικής αβεβαιότητας που αντιμετωπίζουν σήμερα οι εισαγωγείς, χωρίς όμως να αναιρεί τις υποχρεώσεις συμμόρφωσης. Τα κράτη-μέλη καλούνται να συνεχίσουν να παρακολουθούν στενά την πρόοδο των επιχειρήσεων και να ολοκληρώσουν άμεσα τα εθνικά καθεστώτα κυρώσεων.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική φιλοδοξεί να συνδυάσει δύο συχνά αντικρουόμενους στόχους: τη σημαντική μείωση των εκπομπών μεθανίου σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας και τη διατήρηση της ενεργειακής ασφάλειας σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς αγορές παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες. Το κατά πόσο η ισορροπία αυτή θα αποδειχθεί επιτυχής θα φανεί από το 2027, όταν θα αρχίσουν να εφαρμόζονται οι πρώτες ουσιαστικές υποχρεώσεις για τους εισαγωγείς.