Η βιώσιμη ανάπτυξη στην εποχή της αβεβαιότητας

Ανατρέχοντας στο πρόσφατο παρελθόν, διαπιστώνουμε ότι η πορεία προς την πράσινη μετάβαση δεν ήταν ποτέ στρωμένη με ροδοπέταλα. Οι εσωτερικές ασυμφωνίες της ευρωπαϊκής ένωσης αναφορικά με τις επιλογές στην ενεργειακή πολιτική, η δυσκολία συντονισμού των κρατών-μελών για την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης, η περίοδος του covid, ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος και ασφαλώς ο πόλεμος στην Μέση Ανατολή, στενεύουν όλο και περισσότερο το πέρασμα σε ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από ρύπους και μια κοινωνία με χαρακτηριστικά συνοχής και ενεργειακής ασφάλειας.

Οι μονάδες παραγωγής των ΑΠΕ, τα Φωτοβολταϊκά και τα Αιολικά πάρκα, οι οποίες αντικατέστησαν τις θερμικές μονάδες από λιγνίτη στο πλαίσιο της απανθρακοποίησης, αδυνατούν  να ανταποκριθούν επάξια στις μεταβολές της προσφοράς και της ζήτησης  δίχως την υποστήριξη των μονάδων φυσικού αερίου και συστημάτων  αποθήκευσης ενέργειας. Η δέσμευση αυτή σε συνθήκες ενεργειακής κρίσης οδηγεί σε κλιμάκωση των τιμών ενέργειας, ενώ εμφανίζονται στο προσκήνιο και ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας. Το γεγονός αυτό, δυστυχώς, δεν  επιτρέπει τη σαφή διάκριση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τα ορυκτά καύσιμα καθώς η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια  καθίσταται ο κυρίαρχος  στόχος.  

Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή  συνάντησαν την Ευρωπαϊκή Ένωση στην πορεία προς τη πράσινη ολοκλήρωση. Η έλλειψη ουσιαστικών υποδομών όπως η αποθήκευση ενέργειας, οι διασυνοριακές διασυνδέσεις και η ανάγκη ενεργειακής αποδέσμευσης από τη κυριαρχία του φυσικού αέριου, επηρεάζουν αισθητά  την οικονομική ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα κάθε ευρωπαϊκής χώρας απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή κρίσης. Από την άλλη μεριά, η πρόθεση της ΕΕ να ενεργοποιήσει ένα οικονομικό εργαλείο επιβάλλοντας φόρο στον άνθρακα (CO2) για τον μετριασμό της ενεργειακής κατανάλωσης και τη μείωση των ρύπων, την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη ο πόλεμος στην Μέση Ανατολή, επιβαρύνει το οικονομικό περιβάλλον γεννώντας δυσοίωνες συνθήκες για το μέλλον. Επιπλέον, η επιβολή φόρου άνθρακα σε προϊόντα από τρίτες χώρες, αν και αποσκοπεί στη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σύμφωνα με τον νέο μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα(CBAM), ενδέχεται να απομακρύνει τον τελικό καταναλωτή από μια εναλλακτική και οικονομικότερη επιλογή.

Αν ο στόχος είναι αποκλειστικά η «εξαφάνιση» των ορυκτών καυσίμων θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ο μετριασμός της ενεργειακής ζήτησης και η αποφυγή της χρήσης του φυσικού αερίου, που οδηγεί στην επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων, επιτυγχάνεται με έναν ανορθόδοξο τρόπο ως συνέπεια των εξελίξεων που επικρατούν αυτή τη στιγμή στην Μέση Ανατολή.   Το ζητούμενο όμως δεν είναι απλώς η επίτευξη της ενεργειακής μετάβασης με όρους μειωμένου αποτυπώματος άνθρακα, αλλά και η παράλληλη εξασφάλιση της ευημερίας όλων των καταναλωτών. 

Η Ευημερία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Όταν η ευδαιμονία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει μετατοπιστεί από την αναζήτηση της ποσότητας στα «πράσινα» χαρακτηριστικά των προϊόντων, συνδέεται άρρηκτα με τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης αντιλαμβανόμαστε ότι η σύρραξη στην Μέση Ανατολή αποτελεί μια μεγάλη απειλή προς την αειφορία  διαταράσσοντας τις ισορροπίες και επηρεάζοντας τις στρατηγικές αποφάσεις της Ευρώπης. Η βιώσιμη ανάπτυξη στηρίζεται κυρίως στις πράσινες επενδύσεις περιορισμένης ενεργειακής έντασης. Σε συνθήκες πληθωριστικών τάσεων και μεγάλης αβεβαιότητας  οι επενδύσεις αυτές συχνά αναστέλλονται καθώς αυξάνεται το κόστος δανεισμού ή επιδιώκονται υψηλότερες οικονομικές αποδόσεις προκειμένου να προστατευτούν τα επενδυτικά κεφάλαια. Παράλληλα, οι καταναλωτές, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με το αυξημένο κόστος ζωής, στρέφονται σε πιο οικονομικά επιλογές, οι οποίες δεν είναι απαραίτητα φιλικές προς το περιβάλλον. 

Η επιτάχυνση της πράσινης μεγέθυνσης, ιδίως για λόγους ενεργειακής ασφάλειας, μπορεί να αποτελέσει μία ελπιδοφόρα λύση ώστε το κλίμα φόβου, που προκαλεί η ενεργειακή κρίση, να μην κατευθύνει τις αποφάσεις μας. Ωστόσο σε συνθήκες αβεβαιότητας, όπως αυτή που βιώνει ο πλανήτης στις μέρες μας, είναι δύσκολο να εφαρμόζονται παράλληλα φορολογικά μέτρα και κανονιστικές διατάξεις για τον μετριασμό της χρήσης των ορυκτών καυσίμων. Προκειμένου η πράσινη μετάβαση να πραγματοποιηθεί με τον πιο ανώδυνο τρόπο, η βέλτιστη αξιοποίηση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων, που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση στα κράτη-μέλη για την ολοκλήρωση της βιώσιμης ανάπτυξης, αποτελεί σημαντικό παράγοντα αντιστάθμισης των όποιων γεωπολιτικών μεταβολών.  

____________________

Ζαχαρόπουλος Φώτης 

Ειδικός σε ζητήματα Σχεδιασμού και Ρύθμισης Ενεργειακών Αγορών

π. Μέλος ΔΣ ΔΑΠΕΕΠ ΑΕ

Στρατηγικός συνεργάτης στο Δίκτυο Ενεργειακής Πολιτικής ΚΟΙΝΣΕΠ 

(Αναδημοσίευση από το ΒΗΜΑ της Κυριακής)