Οι επιπτώσεις στα δίκτυα από το σφάλμα λογισμικού στο Picasso που προκάλεσε ακραίες διακυμάνσεις στις τιμές 

Την περασμένη εβδομάδα ένα σφάλμα λογισμικού διαστρέβλωσε τις τιμές εξισορρόπησης ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη μέσω της πλατφόρμας Picasso

Ορισμένοι traders υπογράμμισαν ότι οι στρεβλώσεις οφείλονται σε μια δυσλειτουργία στην αυτόματη αποκατάσταση εφεδρειών συχνότητας (aFRR).

«Μοιάζει με άλλη μια περίπτωση όπου η αγορά Picasso κινείται με μυστηριώδεις τρόπους», είχε δηλώσει τότε ο Adam Erki Enok, επικεφαλής ανάπτυξης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην εσθονική εταιρεία αποθήκευσης μπαταριών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας Sunly.

Ο φινλανδικός TSO Fingrid ξεκίνησε τη δική του έρευνα σχετικά με τις τεράστιες διακυμάνσεις στις τιμές, υπογραμμίζοντας ότι η κατάσταση πιθανότατα ξεκίνησε στη Γερμανία. Μάλιστα εξαιτίας του σφάλματος στην επεξεργασία των προσφορών ενέργειας εξισορρόπησης, η καμπύλη προσφοράς για τη Γερμανία είχε τιμή εκκίνησης 15.000 ευρώ/MWh για αρκετές ώρες».  Σε μέσο όρο με τις κανονικές ανοδικές τιμές, αυτό είχε ως αποτέλεσμα τεχνητά διογκωμένο κόστος εξισορρόπησης περίπου 7.500 ευρώ/MWh.

Στρεβλώσεις με τις τιμές

Ο διευθυντής της Montel Analytics, Jean-Paul Harreman, εξήγησε ότι ορισμένες προσφορές σε βαθιά αρνητικές τιμές εμφανίστηκαν λανθασμένα στην αρχή της φθίνουσας σειράς αξιολόγησης, σε πολύ υψηλές θετικές τιμές.

Αυτό «υπονοούσε ότι τα μέρη που υπέβαλαν τις προσφορές ήταν πρόθυμα να πληρώσουν έως και 15.000 ευρώ για να μειώσουν την παραγωγή ή να αυξήσουν την κατανάλωση», είπε. «Αυτό ήταν προφανώς λάθος».

Οι επιπτώσεις

Ωστόσο όπως υπογράμμισαν στο Montel γερμανικοί TSOs το σφάλμα λογισμικού δεν επηρέασε τη ρευστότητα της αγοράς ούτε τη σταθερότητα του δίκτυο.

 «Το περιστατικό δεν είχε καμία επίπτωση στη ρευστότητα στην αγορά ενέργειας εξισορρόπησης και καμία επίπτωση στην ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος», ανέφεραν οι 50Hertz, Amprion, Tennet και TransnetBW σε κοινή δήλωση.

Χειροκίνητοι έλεγχοι

Οι Γερμανοί Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) 50Hertz, Amprion, TenneT και TransnetBW, οι οποίοι διαχειρίζονται από κοινού την πλατφόρμα regelleistung.net, ζήτησαν από τους συμμετέχοντες στην αγορά να ελέγχουν χειροκίνητα τις αυτόματα δημιουργούμενες προσφορές μέχρι να επιλυθεί το πρόβλημα.

Οι έμποροι κλήθηκαν να «ελέγχουν προσεκτικά» τις «προσφορές που δημιουργούνται αυτόματα» καθημερινά, «ειδικά όσον αφορά την ορθή αντιστοίχιση της κατεύθυνσης πληρωμής για την τιμή ενέργειας», ανέφεραν σε ανακοίνωσή τους.

Το σφάλμα εκχωρεί λανθασμένα οδηγίες πληρωμής για αρνητικές προσφορές ενέργειας aFRR, διαστρεβλώνοντας τους διακανονισμούς εξισορρόπησης σε ολόκληρο το διασυνδεδεμένο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ.

Οι ευθύνες

Η ειδοποίηση του Regelleistung.net φάνηκε να μεταθέτει την ευθύνη στους παρόχους προσφορών αντί να αντιμετωπίζει τα υποκείμενα ελαττώματα του συστήματος, δήλωσε ένας trader στο Montel.

Ο TSO της Πολωνίας είχε προηγουμένως αποδώσει τις μαζικές διακυμάνσεις των τιμών στους traders που δεν αντέδρασαν σωστά στα σήματα της αγοράς, ενώ η Ιταλία αποσύρθηκε από την πλατφόρμα πέρυσι όταν έγιναν εμφανή τα προβλήματα και θα επανενταχθεί τον Νοέμβριο μετά από αλλαγές στον αλγόριθμο.

Η τελευταία δυσλειτουργία ενισχύει την αυξανόμενη κριτική κατά της πλατφόρμας διασυνοριακής εξισορρόπησης της ΕΕ, η οποία μαστίζεται από ακραία αστάθεια τιμών από την επέκτασή της.

Η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής παρουσίασαν διακυμάνσεις τιμών από 100 ευρώ/MWh σε -5.535 ευρώ/MWh όταν εντάχθηκαν στο Picasso νωρίτερα φέτος.  

Η αγορά εξισορόπησης

Η αγορά εξισορρόπησης λειτουργεί σε πραγματικό χρόνο με επεξεργασία προσφορών τεσσάρων δευτερολέπτων, αλλά τα δεδομένα της αγοράς ενημερώνονται μόνο ανά ώρα, δημιουργώντας κενά που καθιστούν την πρόβλεψη τιμών «σαν τζόγο », ανέφεραν οι traders.

Χώρες όπως η Γαλλία και η Ρουμανία είχαν αναβάλει την ένταξή τους στον μηχανισμό μέχρι να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες για την αύξηση των τιμών, ενώ η Ιταλία αρχικά αποσύρθηκε, αλλά σχεδιάζει να επανενταχθεί τον επόμενο μήνα.

Τζόγος

Το trading μέσω της διασυνοριακής πλατφόρμας της ΕΕ για την εξισορρόπηση ισχύος,  Picasso είναι «σαν τζόγος» και μοιάζει με το να έχεις «δεμένα τα μάτια», με τον μηχανισμό να δημιουργεί μη διαχειρίσιμο κίνδυνο, τονίζουν παράγοντες της αγοράς.

Σε αντίθεση με άλλες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, η αγορά εξισορρόπησης λειτουργούσε σε πραγματικό χρόνο για να διορθώσει τις ανισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, αλλά αυτό οδήγησε σε τεράστια αστάθεια, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές σε διακύμανση από 100 ευρώ/MWh σε -2.000 ευρώ/MWh εν μία νυκτί, πρόσθεσαν οι traders στον Montel αυτή την εβδομάδα.

«Είναι σαν τζόγος. Δεν έχεις ιδέα ποιο θα μπορούσε να είναι το τίμημα», είπε ένας Πολωνός έμπορος. 

«Δεν πρόκειται [μόνο] για την απώλεια ή το κέρδος χρημάτων... πρόκειται για το είδος του κινδύνου που έχετε και δεν μπορείτε να υπολογίσετε», υπογράμμισε από την πλευρά του ένας Λιθουανός συμμετέχων στην αγορά.

Οι στόχοι του Picasso

Το PICASSO , που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2022, επιτρέπει στους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (ΔΣΜ) να μοιράζονται και να βελτιστοποιούν την εφεδρική χωρητικότητα, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα της αγοράς και μειώνοντας το κόστος για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, επιτρέποντας την ενεργοποίηση των πιο οικονομικών λύσεων εξισορρόπησης σε ολόκληρη την ήπειρο, όπως σημειώνεται από την προοδευτική ενεργοποίηση της πλατφόρμας και την αυξανόμενη συμμετοχή.

Ενώ το PICASSO προτάθηκε για πρώτη φορά το 2017, οι πρώτοι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (ΔΣΜ) που απέκτησαν πρόσβαση στην πλατφόρμα ήταν οι Γερμανοί και οι Αυστριακοί ΔΣΜ τον Ιούνιο του 2022. 

Η ένταξη του ΑΔΜΗΕ και η δημόσια διαβούλευση

Υπενθυμίζεται ότι ο ΑΔΜΗΕ συνδέθηκε με την Ευρωπαϊκή πλατφόρμα PICASSO στις 18 Μαρτίου 2025.

Όπως είχε αναφέρει στη σχετική ανακοίνωσή του, η σύνδεση του ΑΔΜΗΕ με την πλατφόρμα PICASSO αποτελεί ένα βασικό βήμα στη διαδικασία διαμόρφωσης μιας ανθεκτικής και αποτελεσματικής κοινής Ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, καθιστώντας δυνατή την ανταλλαγή ενέργειας εξισορρόπησης από αΕΑΣ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μέσω του κοινού ηλεκτρικού συνόρου με τον ΔΣΜ της Βουλγαρίας ESO EAD.

Μάλιστα ο ΑΔΜΗΕ έχει ξεκινήσει δημόσια διαβούλευση, η οποία θα διαρκέσει έως τις 7 Νοεμβρίου αναφορικά με την τροποποίηση του Κανονισμού Αγοράς Εξισορρόπησης (ΚΑΕ) για την εφαρμογή της δυνατότητας χρήσης Ελαστικής Ανάγκης αυτόματης Εφεδρείας Αποκατάστασης Συχνότητας  (αΕΑΣ) στην Ευρωπαϊκή πλατφόρμα PICASSO.

 Ειδικότερα, η απόφαση αυτή προβλέπει τη δυνατότητα εφαρμογής ελαστικής ανάγκης αΕΑΣ από τον αρμόδιο Διαχειριστή, ήτοι τον καθορισμό ενός κατωφλίου ισχύος, το οποίο προσδιορίζει το ελάχιστο απαιτούμενο επίπεδο ανάγκης αΕΑΣ που πρέπει να καλύπτεται ανεξαρτήτως τιμής, καθώς και ενός κατωφλίου τιμής, πέραν του οποίου ο εκάστοτε Διαχειριστής δεν είναι διατεθειμένος να καταβάλει αποζημίωση για περαιτέρω κάλυψη της ανάγκης αΕΑΣ. Στην απόφαση αποτυπώνονται οι βασικές αρχές για την εφαρμογή της ελαστικής ανάγκης αΕΑΣ.

Με την εισήγησή του, ο ΑΔΜΗΕ προτείνει:

• το κατώφλι ισχύος να ορίζεται τουλάχιστον ίσο με τη διαστασιολογημένη ανάγκη αΕΑΣ προς την ίδια κατεύθυνση, και
• το κατώφλι τιμής να προσδιορίζεται λαμβάνοντας υπόψη ιστορικά στοιχεία των διαθέσιμων προσφορών Ενέργειας Εξισορρόπησης αΕΑΣ.
• Ο Διαχειριστής διευκρινίζει το γεγονός ότι η εφαρμογή της ελαστικής ανάγκης αΕΑΣ δε διασφαλίζει πλήρη προστασία από την έκθεση σε υψηλές τιμές, που ενδέχεται να προκύψουν από ενεργοποιήσεις μέσω της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας PICASSO. Δεδομένου ότι η συνολική ανελαστική ανάγκη αΕΑΣ εντός μιας μη συμφορημένης περιοχής καλύπτεται ανεξαρτήτως κόστους εφόσον υπάρχουν διαθέσιμες προσφορές στην κοινή λίστα αξιολογικής κατάταξης και η απαιτούμενη διαθεσιμότητα στις διασυνδέσεις, ο αλγόριθμος της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας PICASSO δύναται να ενεργοποιήσει προσφορές που υπερβαίνουν το κατώφλι τιμής ενός Διαχειριστή της περιοχής αυτής, προκειμένου να καλυφθεί η ανελαστική ανάγκη έτερου Διαχειριστή της ίδιας μη συμφορημένης περιοχής.