Ν. Καρακατσάνη: Νέοι επενδυτές στα δίκτυα, αλλαγές στο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, Μηχανισμοί για «Accelerated funding» και «Anticipatory investments»

Τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, την ανάγκη να προσελκύσουν νέους επενδυτές για να υλοποιηθούν τα τεράστια επενδυτικά προγράμματα, και τις δυνατότητες που αναδύονται μέσα από το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και το Grids Package, ανέδειξε η Νεκταρία Καρακατσάνη, σύμβουλος του Ελληνικού Κοινοβουλίου, στο 7^ο Renewables and Storage Forum, που διοργάνωσε το Energypress.

“Η Ευρώπη θα πρέπει να υποστηρίξει αποφασιστικά τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να μην αποτελέσουν την Αχίλλειο πτέρνα της πράσινης μετάβασης, αλλά αντιθέτως, να εξελιχθούν σε μια ασπίδα του Αχιλλέα. Δανείζομαι έναν επίκαιρο όρο από τον τομέα της άμυνας, καθώς είναι πλέον σαφές ότι τα δίκτυα ενέργειας συνιστούν υποδομές στρατηγικής σημασίας με πολλαπλές διαστάσεις, συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής ασφάλειας και κυριαρχίας ”, σχολίασε παραστατικά στην αρχή της παρουσίασής της.

“Τα δίκτυα ηλεκτρισμού αποτελούν τον πυλώνα της ενεργειακής μετάβασης, συμβάλουν στην ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει το παράδοξο, ενώ έχει ήδη καταβάλει σχεδόν 1 τρις ευρώ κατά την ενεργειακή κρίση, ταυτόχρονα έχουν εκτιναχθεί οι περικοπές ΑΠΕ και η αποθήκευση παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη”.

Βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την κα Καρακατσάνη αποτελεί το ζήτημα της ευρωπαϊκής ζήτησης ενέργειας, η οποία παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, καθώς δεν έχει επιτευχθεί ο στόχος του εξηλεκτρισμού της οικονομίας, πέραν του ενεργειακού μίγματος. Η Ευρώπη παραμένει στάσιμη στο 21%, έχοντας θέσει ως στόχο εξηλεκτρισμού το 32% για το 2030, ένα ποσοστό που η Κίνα έχει ήδη υπερβεί. Αυτό δημιουργεί πολλαπλές παρενέργειες στην διεθνή ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. 

Την ίδια στιγμή, οι Διαχειριστές καλούνται να προσαρμόσουν τα δίκτυα στην κλιματική κρίση, τις απαιτήσεις ψηφιοποίησης και κυβερνοασφάλειας. Καλούνται να σχεδιάσουν την αναβάθμιση και ανάπτυξη των δικτύων, αναμένοντας “έκρηξη” έως και 60%, ανταποκρινόμενοι στις εφαρμογές AI και τα data centers.

“Τα ευρωπαϊκά κράτη καλούνται να εξισορροπήσουν πολλαπλούς, αντίρροπους στόχους”, εξήγησε στη συνέχεια, με την ανάγκη από τη μια για “χαμηλές, προσιτές τιμές για όλους τους καταναλωτές και από την άλλη, για εύλογες αποδόσεις για τους διαχειριστές”.  Αναμένουμε από τους Διαχειριστές να τρέξουν σε ένα τοπίο καταιγιστικών εξελίξεων, με ρυθμούς νεοφυούς επιχείρησης που κάνει scale up, και συγχρόνως, να αποτελούν τις κλασσικές επενδύσεις χαμηλού ρίσκου. 

Επιπλέον, ως προς τις πηγές χρηματοδότησης, η κα Καρακατσάνη σημείωσε ότι οι Διαχειριστές στην Ελλάδα έχουν λάβει σημαντική στήριξη από διάφορα ταμεία, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ. Αυτό έχει συγκρατήσει σημαντικά τις χρεώσεις δικτύων, συγκριτικά με πολλές άλλες χώρες (όπως η Ολλανδία, όπου οι καταναλωτές καταβάλουν συνεχείς αυξήσεις την τελευταία τριετία, έως και 120 ευρώ έξτρα, κάθε χρόνο). 

Είναι πολύ σημαντικό ότι στη χώρα μας, στην ίδια υποστηρικτική κατεύθυνση, θα ακολουθήσει το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού, αποδίδοντας ισχυρή έμφαση στα δίκτυα. Οι επιχορηγήσεις αυτές απομειώνουν το βάρος που μετακυλίεται στους καταναλωτές. 

Μια ισχυρή, πανευρωπαϊκή πρόκληση συνίσταται στο χρηματοδοτικό κενό που εντοπίζεται στους Διαχειριστές. “Αν εστιάσουμε στους 15 μεγαλύτερους Διαχειριστές Συστήματος και συγκρίνουμε το CAPEX με τα αναμενόμενα έσοδά τους, προκύπτει ένα χάσμα ύψους 250 δισ. ευρώ”, εξήγησε χαρακτηριστικά η κα Καρακατσάνη. Ταυτόχρονα, οι διαχειριστές καλούνται να υπερτριπλασιάσουν τις επενδύσεις τους έως το 2030, έχοντας ήδη αυξήσει τις επενδυτικές τους δαπάνες κατά 50% τον τελευταίο χρόνο. 

Γι’ αυτό τον λόγο, “οι Διαχειριστές ανοίγουν όλη τη βεντάλια επιλογών, σε όλο το φάσμα των επενδυτών: θεσμικούς, τράπεζες, funds, για να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση. Αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου, SPVs, έκδοση πράσινων ομολόγων, πωλήσεις assets, αναθεωρήσεις χαρτοφυλακίου, είναι η νέα πραγματικότητα. Σημαντικά είναι και τα νέα εργαλεία μείωσης ρίσκου του CISAF, του νέου πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, που μπορούν να αξιοποιηθούν για ενεργειακές υποδομές.

Οι Διαχειριστές Δικτύων είναι οι οντότητες που θα κληθούν να πραγματοποιήσουν τον πιο εκτενή μετασχηματισμό, από την εταιρική τους δομή έως το ΑΙ”, επεσήμανε σχετικά η κα Καρακατσάνη. Όλο και περισσότεροι εκδίδουν πράσινα ομόλογα, ενώ σε πλήρη συμμόρφωση με τις νέες προδιαγραφές των green bonds βρίσκεται η Terna, ο Ιταλός Διαχειριστής. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι στην Μεγάλη Βρετανία, τον προηγούμενο μήνα, το αντίστοιχο Υπερταμείο, προέβη σε επένδυση 600 εκατ. για την αναβάθμιση δικτύων, ενώ άλλα 700 εκατ. αντλήθηκαν από διεθνείς κολοσσούς του τραπεζικού τομέα.   

Παρά τις αρχικές εξαγγελίες, συνέχισε η κα Καρακατσάνη, ο προτεινόμενος ευρωπαϊκός κανονισμός για το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ECF) φέρνει στον τομέα της πράσινης μετάβασης, μια πρόσθετη στήριξη της τάξης των 26 δις ευρώ, σε βάθος μάλιστα 7ετίας, σε αντιδιαστολή με τις απαιτούμενες επενδύσεις, που ξεπερνούν τα 470 δις ανά έτος. 

Είναι πολύ σημαντικό να αξιοποιηθεί η χρηματοδότηση των 131 δις. για τον τομέα της Άμυνας, το λεγόμενο defence window, και να ενσωματωθούν οι κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στον ορισμό της ανθεκτικότητας. 

Η κα Καρακατσάνη δεν παρέλειψε να σταθεί στο επερχόμενο Grids Package, το οποίο αναμένεται να ανακοινωθεί στις 25 Νοεμβρίου και να οριστικοποιήσει κρίσιμες διατάξεις για τα δίκτυα.

Ενδεικτικά, ανέφερε ότι αναμένεται η απλοποίηση του Κανονισμού για τα PCIs. Σήμερα, απαιτείται υποβολή απόψεων από πολλαπλούς φορείς, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει συνολικά έως και 27 μήνες, ενώ όταν υποβάλλονται αυτές οι γνωμοδοτήσεις, παρέχουν περιορισμένες δυνατότητες για τροποποιήσεις. To κρίσιμο είναι να υπάρχει ουσιαστική δέσμευση από τα κράτη μέλη, όπως έχει φανεί και στην περιοχή μας, και αυτό θα αποτυπωθεί στην ενίσχυση του ρόλου των regional groups. Επίσης, πέρα από νέες υποδομές, αναμένεται να δοθεί σύντομα, έμφαση και σε διασυνοριακές αναβαθμίσεις υφιστάμενων δικτύων.  

Ανοίγει επίσης ο δρόμος, για μακροπρόθεσμα δικαιώματα πρόσβασης στις διασυνδέσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, όταν για παράδειγμα, η ενέργεια έρχεται από την Αίγυπτο και οι off-takers βρίσκονται στην Αυστρία ή την Γερμανία, ώστε να μην αντιμετωπίζουν αβεβαιότητα σε ενδιάμεσα bidding zones.

Συνοπτικά, η κα Καρακατσάνη παρουσίασε τις τάσεις που προδιαγράφονται το επόμενο διάστημα, στις οποίες περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η βελτίωση της απόδοσης των δικτύων με τεχνολογίες ενίσχυσης τους (GETs) και η ενίσχυση της ευελιξίας μέσω των καταναλωτών, με αξιοποίηση του AI και των εικονικών Power Plants.

«Το ρυθμιστικό πλαίσιο πρέπει να εξελιχθεί, ώστε να δοθούν σήματα για τις επενδύσεις που θα αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του αύριο”, υποστήριξε η κα Καρακατσάνη. Στην Ευρώπη εδραιώνεται μια λογική κινήτρων και μια μετατόπιση της ρυθμιστικής προσέγγισης, από το Capex προς το Totex, δηλαδή το άθροισμα επενδυτικών και λειτουργικών δαπανών.

 Ένα θετικό παράδειγμα έρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο ρυθμιστής δημιούργησε έναν νέο μηχανισμό «Accelerated Funding». Πρόκειται για άμεση πρόσβαση σε ένα Ταμείο 4 δις, προκειμένου να μπορούν οι Διαχειριστές να συμβολαιοποιήσουν κρίσιμο εξοπλισμό, όπως καλώδια και μετασχηματιστές, και έτσι, να αποφύγουν τις καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, κλειδώνοντας πιο προσιτές τιμές, προς όφελος των καταναλωτών.  

Στο επόμενο διάστημα, θα πληθαίνουν οι Anticipatory Επενδύσεις, εκείνες δηλαδή, που η βιωσιμότητά τους δεν τεκμηριώνεται από τα υφιστάμενα δεδομένα ζήτησης, αλλά από τις αναμενόμενες εξελίξεις. Αυτή η νέα προσέγγιση μπορεί να ενισχύσει κρίσιμες ευρωπαϊκές υποδομές, όπως τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, δημιουργώντας συνθήκες για ανταγωνιστικές χρεώσεις.