Το ενεργειακό αύριο της Ελλάδας – Γιατί ζητάμε την ουσιαστική λειτουργία της ευρωπαϊκής task force

Σε μια εποχή ραγδαίων μεταβολών σε διεθνές επίπεδο, η Ελλάδα, με στρατηγική και αποφασιστικότητα, ενισχύει τη θέση της στην καρδιά της ευρωπαϊκής και μεσογειακής ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Προτεραιότητές μας παραμένουν η εξασφάλιση προσιτής ενέργειας για τα νοικοκυριά και η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, καθώς και η ευστάθεια του ηλεκτρικού μας συστήματος. Αυτοί οι στόχοι απαιτούν δράσεις τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με τις θέσεις που διατυπώνουμε για μια ενιαία αγορά ενέργειας και πιστή εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για Προσιτές Τιμές, προκειμένου να γεφυρωθεί το χάσμα στις τιμές ενέργειας Βορρά-Νότου και να εξαλειφθούν οι βαθιές ανισότητες, όσο και σε εθνικό επίπεδο, ώστε να αντιμετωπιστούν παθογένειες.

Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκονται οι επενδύσεις στις υποδομές φυσικού αερίου και η ανάπτυξη του δικτύου ηλεκτρικών διασυνδέσεων από άκρη σε άκρη της Επικράτειας. Η έναρξη λειτουργίας της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Κρήτης με την Αττική είναι ένα έργο ιστορικής σημασίας, με μεγάλα περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη. Έρχεται να επισφραγίσει την αρχή ενός νέου κεφαλαίου ενεργειακής ασφάλειας για το νησί, συνδυαστικά και με την πρώτη διασύνδεση του νησιού, μέσω Πελοποννήσου, που είχε ξεκινήσει τη λειτουργία της το καλοκαίρι του 2021. Η διπλή ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης με το ηπειρωτικό σύστημα αφήνει οριστικά στο παρελθόν την ενεργειακή απομόνωσή της και αναβαθμίζει άμεσα τον ρόλο της στην ενεργειακή μετάβαση της χώρας μας. 

Η σταδιακή απόσυρση των ρυπογόνων μονάδων, λόγω διασύνδεσης Αττικής-Κρήτης, θα φέρει ελάφρυνση για τους καταναλωτές  όλης της χώρας, αφού θα μειώσει κατά 300 εκατ. ευρώ ετησίως τις χρεώσεις Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας στους λογαριασμούς ρεύματος. Σε συνδυασμό, δε, με την διασύνδεση Κρήτης-Πελοποννήσου, η εξοικονόμηση αναμένεται να φτάσει τα 550 εκ ετησίως.

Η διασυνδεσιμότητα των νησιών μας, συνολικού προϋπολογισμού 6 δις, προχωρά σταθερά. Ήδη έχουν ολοκληρωθεί τρεις περιοχές των Κυκλάδων, η σύνδεση με Σκιάθο, Κρήτης-Πελοποννήσου και τώρα Κρήτης-Αττικής. Σε εξέλιξη βρίσκονται τα έργα σε Βόρειες Κυκλάδες, Δωδεκάνησα και Βόρειο Αιγαίο. Με σημαντικές δυνατότητες επέκτασης προς κάθε κατεύθυνση, η χώρα μας εδραιώνει την ενεργειακή της πρωτοκαθεδρία στην περιοχή.

Επιπροσθέτως, ενισχύονται διαρκώς τα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου που πλέον αποτυπώνονται ευκρινώς πάνω στον καινούργιο ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη. Ο αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB) και η πλωτή μονάδα αποθήκευσης και αναεριοποίησης (FSRU) της Αλεξανδρούπολης τοποθετούν τη χώρα μας στην αφετηρία του Κάθετου Διαδρόμου Αερίου που αποτελεί ένα νέο ψηφιδωτό συνεργασίας και διασυνδεσιμότητας. Η χώρα μας, ωστόσο, σχεδιάζει επιμελώς και νέα έργα, όπως είναι η επέκταση του επιτυχημένου αγωγού TAP, η επέκταση του εγχώριου δικτύου αερίου και φυσικά η υλοποίηση του αγωγού αερίου με την Βόρεια Μακεδονία. 

Ισχυρός ενεργειακός κόμβος

Στον ευρύτερο ενεργειακό χάρτη, η Κυβέρνηση αναπτύσσει μια πολυμερή, διασυνοριακή στρατηγική της χώρας μας ως ισχυρού ενεργειακού κόμβου, με ηλεκτρικές διασυνδέσεις που εκτείνονται από την Ιταλία -που, όπως συμφώνησαν οι Πρωθυπουργοί των δύο χωρών θα αυξήσει τη χωρητικότητά της- και την Αλβανία, ως τη Βόρεια Μακεδονία, τη Βουλγαρία -με 2 διασυνδέσεις- και την Τουρκία. Και από την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία ως την Κύπρο και το Ισραήλ. Διασυνδέσεις με τις οποίες η Ελλάδα ενισχύει, τώρα και μελλοντικά, τον γεωστρατηγικό της ρόλο και την ενεργειακή της ασφάλεια. 

Για παράδειγμα, το 2019, οι ποσότητες φυσικού αερίου που εισάγονταν στη χώρα καταναλώνονταν στο μεγαλύτερο μέρος τους εγχώρια και η Ελλάδα ήταν απλώς προορισμός. Ως και το 2020 η μεταφορά αερίου ήταν σχεδόν μηδενική, ενώ σήμερα η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Το 2024 η χώρα μας ανεδείχθη σε διαμετακομιστικός ενεργειακός κόμβος, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του εισαγόμενου φυσικού αερίου στην Ελλάδα πλέον ανακατευθύνεται σε περιφερειακές αγορές μέσω των διασυνδέσεων TAP και IGB, με κύριους αποδέκτες την Ιταλία και τα Βαλκάνια. Και όλα αυτά προφανώς συνδυάστηκαν με σοβαρές επενδύσεις στα ενεργειακά μας δίκτυα. Το 2019 ξοδέψαμε 479 εκ. για τα δίκτυα ενέργειας και τις υποδομές φυσικού αερίου της χώρας και πέρυσι το ποσό αυτό έφτασε το 1,8 δις, τετραπλασιάζοντας τις επενδύσεις που για 10 χρόνια λίμναζαν.

Έτσι, ισχυροποιείται η θέση μας, όχι μόνο στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρώπη, αλλά και διεθνώς, όπως αναγνωρίστηκε και από τον Αμερικανό Υπουργό Εσωτερικών και Επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Doug Burgum,  κατά την πρόσφατη επίσκεψη μου στις ΗΠΑ. 

Μάλιστα, με απόφαση του Υπουργού Ενέργειας, Chris Wright, η διεξαγωγή της επόμενης συνεδρίασης των Υπουργών της Σύμπραξης για την Διατλαντική Συνεργασία στην Ενέργεια (P-TECC) θα φιλοξενηθεί τον επόμενο Νοέμβριο στην Αθήνα.

Παράλληλα, αποτελεί κοινό στρατηγικό συμφέρον Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ να δημιουργηθεί ένας ενεργειακός διάδρομος διασύνδεσης μεταξύ των χωρών μας και προς την Ευρώπη, ο οποίος θα προσφέρει ενεργειακή ασφάλεια, ειδικά δεδομένης της γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή και ευρύτερα. Ο εν λόγω ενεργειακός διάδρομος εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική γεωοικονομικής διασύνδεσης Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, γνωστής ως IMEC.  

Φθηνή και προσιτή ενέργεια

Ως προς την εξασφάλιση φθηνής και προσιτής ενέργειας, παραμένει προτεραιότητά μας η δίκαιη πρόσβαση στο αγαθό της ενέργειας -ιδιαίτερα για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά-, με παράλληλη προστασία των φυσικών μας πόρων. Στηρίζουμε την πράσινη μετάβαση με στοχευμένες πολιτικές και παρεμβάσεις. Σε συνέχεια της επιδότησης ρεύματος για νοικοκυριά, αποφασίσαμε να καλύψουμε τη μεσοσταθμική αύξηση που βίωσαν οι επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια χειμερινών μηνών στα κυμαινόμενα τιμολόγια τους. Ένα μέτρο που προκρίθηκε στη βάση της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δίκαιης νομής των πόρων του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης. Ταυτόχρονα, για πρώτη φορά, επιδοτούμε όσες επιχειρήσεις διέπονται από συνέπεια και νομιμότητα, εξαιρώντας 32 χιλ. επιχειρήσεις που είχαν διαπράξει διαπιστωμένη ρευματοκλοπή. 

Με στόχο να διορθώσουμε τις στρεβλώσεις του ελληνικού δικτύου ηλεκτροδότησης, εξετάζουμε μέτρα για την αντιμετώπιση των αυξημένων τα τελευταία χρόνια ποσοστών ρευματοκλοπής, μέσα από ένα αναθεωρημένο και λειτουργικό πλαίσιο προστασίας συνεπών καταναλωτών ρεύματος. Στην ίδια κατεύθυνση, θα προχωρήσουμε σε εξορθολογισμό των απωλειών του συστήματος που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια. 

Ενεργειακή μετάβαση

Οφείλουμε, όμως, να σκεφτούμε μακροπρόθεσμα για τα επόμενα βήματά μας ως Ευρώπη και στο ζήτημα της ασφάλειας των ηλεκτρικών μας δικτύων. Το πρόσφατο παράδειγμα της Ισπανίας και της Πορτογαλίας θα αποτελεί στο εξής μια διαρκή υπενθύμιση για το πόσο ευμετάβολες είναι οι συνθήκες που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε την εποχή της πράσινης μετάβασης και πόσο καταλυτικές είναι οι συνέπειες αστοχιών.

Στο ευρωπαϊκό τραπέζι, όμως, η χώρα μας προσέρχεται και με ισχυρά εχέγγυα, που αποδεικνύουν την προσήλωσή της στην ενεργειακή μετάβαση σε άμεση συνάρτηση με την αυτάρκεια. Αρχικά, διότι η λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή στην Ελλάδα έχει καταγράψει μείωση της τάξεως του 91% σε σχέση με το 2005, που αποτέλεσε έτος κορύφωσης. Πρόκειται για ένα στοιχείο που επιβεβαιώνει τη σταθερή -και ραγδαία- απανθρακοποίηση του εγχώριου ενεργειακού μείγματος, υπέρ, κυρίως, των ανανεώσιμων πηγών.

Επιπλέον, από το 2018, η συνολική ισχύς από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχει υπερδιπλασιαστεί, κυρίως χάρη στην εκρηκτική άνοδο των φωτοβολταϊκών. Από 4,7 GW το 2015 -μέσα σε 10 μόλις χρόνια- φτάσαμε τα 14,7 GW που προέρχονται από ηλιακή και αιολική ενέργεια. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με την υψηλότερη διείσδυση αιολικής και ηλιακής ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή, ενισχύοντας τη θέση της πανευρωπαϊκά στην ενεργειακή μετάβαση. Απόδειξη, ότι τα αποτελέσματά μας είναι πλέον ορατά  είναι και το γεγονός ότι η Ελλάδα έγινε το 2024 καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας για πρώτη φορά μετά το 2000, σηματοδοτώντας ιστορική καμπή στο ενεργειακό της ισοζύγιο.

Αξιοποίηση φυσικών πόρων 

Την ίδια στιγμή, δεν παραγνωρίζουμε την υποχρέωσή μας απέναντι στις επόμενες γενιές, η οποία είναι η αξιοποίηση των φυσικών πόρων της χώρας. Στόχος μας ο διεθνής διαγωνισμός για έρευνες εντοπισμού υδρογονανθράκων στα οικόπεδα Νότια Κρήτη 1 και 2 να ολοκληρωθεί εντός του έτους και να έχουμε τις πρώτες σεισμικές έρευνες μέσα στο 2026. Στην ίδια κατεύθυνση, βρίσκονται και οι στρατηγικές εκμετάλλευσης των σπάνιων γαιών που διαθέτουμε στο ελληνικό υπέδαφος. Πρόκειται για δύο διαφορετικούς τομείς που θα συνδράμουν έτσι ώστε να αλλάξει η χώρα μας επίπεδο και να ενισχύσει την ενεργειακή της αυτονομία. 

Κατά την επίσκεψή μου στο Τέξας και τις συναντήσεις μου με υψηλούς αξιωματούχους, τόσο των Chevron, ExxonMobil και Cheniere όσο και της Κυβέρνησης Τραμπ, εκφράστηκε ρητά και από όλους η πεποίθηση ότι η χώρα μας αποτελεί θεμέλιο λίθο για τη σταθερότητα και την ευημερία της Ανατολικής Μεσογείου. Αυτό είναι κέρδος για την Ελλάδα, τις Ελληνίδες και τους Έλληνες και ενισχύει τη θέση μας στον παγκόσμιο ενεργειακό και γεωπολιτικό χάρτη. 

Ουσιαστική λειτουργία της task force

Σε αυτές τις απαιτητικές στιγμές, δεδομένου και του πολέμου στην ευρωπαϊκή μας γειτονιά που -μεταξύ άλλων- εκτίναξε τις τιμές της ενέργειας, απαιτεί μια υπερεθνική προσπάθεια πέρα και έξω από όσα γνωρίζαμε μέχρι τώρα. Απαιτεί, όμως, η Ευρώπη να έρθει προ των ευθυνών της και να αντιληφθεί τις ανάγκες όλων ανεξαιρέτως των κρατών-μελών της. Να μεριμνήσει για μια πραγματικά ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Γι’ αυτό και συνεχίζουμε να ζητάμε μετ’ επιτάσεως την ουσιαστική λειτουργία της task force για την από κοινού αντιμετώπιση υφιστάμενων προκλήσεων και στρεβλώσεων στην αγορά ενέργειας των κρατών-μελών, κάτι που θα θέσουμε και στο επόμενο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. μέσα στον Ιούνιο.

Από την υλοποίηση των ενεργειακών διασυνδέσεων της χώρας έως και την ανάπτυξη του τομέα υδρογονανθράκων μας, από τις προσπάθειες για φθηνή και προσιτή ενέργεια έως και την αντιμετώπιση στρεβλώσεων της αγοράς, η χώρα μας έχει στιβαρή παρουσία εντός και εκτός των τειχών της. Με αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα σχεδιάζουμε το ενεργειακό αύριο της Πατρίδας μας επ’ ωφελεία όλων των Ελληνίδων και όλων των Ελλήνων.

_________

Ο κ. Σταύρος Παπασταύρου είναι Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο GREEK ENERGY 2025 που ετοιμάζει για 14^η χρονιά η ομάδα του energypress και θα κυκλοφορήσει τον Ιούνιο.