Πώς η Κομισιόν θα πείσει τις εταιρείες να αποκαλύψουν τα ενεργειακά deal με τη Μόσχα - Το παζάρι των 30 ημερών και το παραθυράκι για τις ρήτρες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να αναγκάσει τις εταιρείες της ΕΕ να αποκαλύψουν λεπτομέρειες των συμβάσεών τους με ρωσικό φυσικό αέριο, στο πλαίσιο της προσπάθειας να περιορίσει τις εισαγωγές καυσίμων από τη χώρα έως το 2027.

Όπως ανακοίνωσε την Τρίτη η Κομισιόν, σύμφωνα με τους κανόνες που θα προταθούν τον επόμενο μήνα, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να αποκαλύπτουν τον όγκο και τη διάρκεια τυχόν συμβάσεων φυσικού αερίου που έχουν με τη Ρωσία στην εκτελεστική εξουσία της ΕΕ και στις εθνικές αρχές ενέργειας και ασφάλειας.

Ως εκ τούτου υπάρχει ένα διάστημα περίπου 30 ημερών έντονης κινητικότητας και lobbying στις Βρυξέλλες αλλά και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, προκειμένου να καμφούν οι όποιες αντιδράσεις.

«Αυτά τα μέτρα θα δώσουν στις κυβερνήσεις και στην Επιτροπή πρόσβαση σε σχετικές πληροφορίες σχετικά με το ρωσικό φυσικό αέριο που εισέρχεται στα ενεργειακά τους συστήματα, επιτρέποντας την εφαρμογή στοχευμένων και αποτελεσματικών μέτρων σε ολόκληρη την ΕΕ και την προετοιμασία εναλλακτικών προμηθειών», ανέφερε χαρακτηριστικά η επιτροπή.

Το σχέδιο στοχεύει να βοηθήσει την ΕΕ να καταργήσει σταδιακά τα τελευταία ρωσικά καύσιμα στο σύστημά της έως το 2027.

Μέχρι το τέλος εκείνου του έτους, η ΕΕ θα είναι «εντελώς απαλλαγμένη από το ρωσικό φυσικό αέριο», δήλωσε ο επίτροπος ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν. «Δεν είναι κάτι μικρό, δεν είναι χωρίς προκλήσεις, αλλά μπορεί να γίνει και θα το πετύχουμε με σταδιακό και συντονισμένο τρόπο», πρόσθεσε.

Η αγορά spot

Άλλα μέτρα περιλαμβάνουν την απαγόρευση των συμβολαίων στην αγορά spot μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους και των μακροπρόθεσμων συμβολαίων μέχρι το τέλος του 2027.

Η επιτροπή επέμεινε ότι αρκετή πρόσθετη χωρητικότητα φυσικού αερίου θα τεθεί σε λειτουργία και αλλού στον κόσμο από το επόμενο έτος για να αντισταθμιστεί η απώλεια ρωσικών καυσίμων. Η ΕΕ έχει δηλώσει ότι θα ήταν πρόθυμη να αγοράσει περισσότερο υγροποιημένο φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ ως παραχώρηση στον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Οι ρήτρες

Προκειμένου να νομοθετήσει την απαγόρευση, ο Γιόργκενσεν δήλωσε ότι η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ βρήκε έναν τρόπο ώστε οι εταιρείες να επικαλούνται ρήτρες «ανωτέρας βίας» στις συμβάσεις τους που δεν θα συνεπάγονται κυρώσεις, οι οποίες απαιτούν ομόφωνη έγκριση από τα κράτη μέλη.

Οι φιλορωσικές κυβερνήσεις της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας έχουν επανειλλημένως αντιταχθεί στις κυρώσεις για το φυσικό αέριο, επικαλούμενες πιθανές αυξήσεις στο κόστος της ενέργειας.

Η αναπληρώτρια πρωθυπουργός και υπουργός Οικονομίας της Σλοβακίας, Ντενίσα Σακόβα, δήλωσε την Τρίτη ότι η χώρα δεν συμφωνεί με το σχέδιο και ότι είναι «ριζικά αντίθετη στην προετοιμασία μέτρων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που βλάπτουν όχι μόνο τα εθνικά μας συμφέροντα και την αγοραστική δύναμη των σλοβακικών νοικοκυριών, αλλά και ολόκληρη την Ευρώπη».

Η Σλοβακία και η Ουγγαρία εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ρωσικά καύσιμα. Το ρωσικό πετρέλαιο αποτελεί περίπου το 80% των προμηθειών που προορίζονται για τις δύο χώρες.

Το ρωσικό φυσικό αέριο αποτελεί το 13% των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ, παρά τις προσπάθειες για την αποκοπή της εξάρτησης από τα ρωσικά καύσιμα από την πλήρη εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Οι εισαγωγές πετρελαίου από τη Ρωσία, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό υπόκεινται σε κυρώσεις, έχουν μειωθεί σε περίπου 3% της συνολικής προσφοράς της ΕΕ. Πριν από το 2022, αυτές ήταν περίπου 26%.

Η βιομηχανία φυσικού αερίου

Ένα στέλεχος της βιομηχανίας φυσικού αερίου δήλωσε στους Financial Times, ότι το έγγραφο της επιτροπής ήταν «πιο φιλόδοξο» από το αναμενόμενο. Ενώ το συνολικό σχέδιο φαινόταν θετικό, η εκτελεστική εξουσία αμφισβήτησε τη νομική βάση για την απαγόρευση των συμβάσεων spot ή μακροπρόθεσμων συμβάσεων φυσικού αερίου.

Ο Andreas Guth, γενικός γραμματέας του βιομηχανικού φορέα Eurogas, δήλωσε ότι οι εταιρείες φυσικού αερίου «φυσικά θα συμμορφωθούν».

Η επιτροπή έχει επίσης προτείνει εμπορικά μέτρα για τις εισαγωγές εμπλουτισμένου ουρανίου, όπως δασμούς ή εισφορές, και αυξημένες προσπάθειες για την καταπολέμηση του σκιώδους στόλου πετρελαιοφόρων της Ρωσίας.

Ανέφερε ότι θα πιέσει τα κράτη μέλη να καταργήσουν σταδιακά τις προμήθειες ρωσικού πυρηνικού καυσίμου, υπηρεσιών καυσίμων και ανταλλακτικών από τη Ρωσία και να τις αντικαταστήσουν με «πλήρως ευρωπαϊκές» εναλλακτικές λύσεις.

Η Nucleareurope, ένας βιομηχανικός φορέας, δήλωσε ότι «έχουν ήδη καταβληθεί προσπάθειες για τη μείωση της εξάρτησής μας από τα ρωσικά καύσιμα και εξαρτήματα» και ζήτησε «μακροπρόθεσμη προβολή και υποστήριξη από την ΕΕ» για την ανάπτυξη αλυσίδων εφοδιασμού στην Ευρώπη.

Οι ρωσικές εισαγωγές LNG αυξάνονται — κόντρα στην τάση

Η κίνηση αυτή έρχεται εν μέσω μιας απότομης αύξησης των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην ΕΕ. Παρόλο που οι συνολικές εισαγωγές ορυκτών καυσίμων στην ΕΕ από τη Ρωσία έχουν μειωθεί από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 , οι εισαγωγές ρωσικού LNG και φυσικού αερίου αγωγών αυξήθηκαν κατά 18% το 2024, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία Eurostat.

Τα οικονομικά διακυβεύματα είναι υψηλά: Η ΕΕ δαπάνησε 23 δισεκατομμύρια ευρώ (26 δισεκατομμύρια δολάρια) σε ρωσικά ορυκτά καύσιμα το 2024 .

Ο Pawel Czyzak, ερευνητής στο βρετανικό think tank για την ενέργεια Ember, βλέπει το τελευταίο σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως μια ώθηση ενάντια στην επιβραδυνόμενη πολιτική ορμή προς την ανεξαρτησία της Ευρώπης από το ρωσικό  πετρέλαιο και φυσικό αέριο , η οποία ήταν περίπλοκη από την αρχή.

«Ήταν πολύ δύσκολο για την Ευρώπη να αποσυρθεί πλήρως από τη ρωσική ενέργεια», δήλωσε ο Czyzak στην DW.

Ενώ το μερίδιο του ρωσικού φυσικού αερίου στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ έχει μειωθεί, σημείωσε ότι εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει το 17,5-19% των συνολικών εισαγωγών το 2024, ανάλογα με την πηγή.

Η απειλή για την ασφάλεια

Αφενός, η ΕΕ αντιμετωπίζει μια σοβαρή απειλή για την ασφάλεια από τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία, γεγονός που προκάλεσε επείγουσες εκκλήσεις για τερματισμό των ενεργειακών δεσμών. Αφετέρου, η αναστάτωση που έχει προκαλέσει η Ρωσία στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας από το 2021 έχει αναδείξει οικονομικές προκλήσεις —  άνοδο των τιμών ενέργειας για τη βιομηχανία και επιδείνωση της κρίσης κόστους ζωής για τα νοικοκυριά. «Γι' αυτό η προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν ασυνεπής», πρόσθεσε ο Czyzak.

Μια ασυνεπής πορεία σταδιακής κατάργησης

Το ΥΦΑ δεν έχει μέχρι στιγμής συμπεριληφθεί στα πακέτα κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας . Τον Μάρτιο του 2025, η Επιτροπή εφάρμοσε κανονισμό που απαγορεύει τις μεταφορτώσεις ρωσικού ΥΦΑ μέσω ευρωπαϊκών λιμένων σε χώρες εκτός ΕΕ. Ωστόσο, οι εισαγωγές ρωσικού ΥΦΑ για εγχώρια ευρωπαϊκή κατανάλωση παρέμειναν ανεπηρέαστες και ορισμένες χώρες το αξιοποίησαν.

Το ρωσικό LNG συνεχίζει να εισέρχεται στην Ευρώπη κυρίως μέσω Γαλλίας, Βελγίου και Ισπανίας, σύμφωνα με το European LNG Tracker του Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA).