Απαραίτητη η παρέμβαση των θεσμών, για την εξομάλυνση της αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας

Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, βιώνει μια περίοδο σημαντικών μετασχηματισμών και προκλήσεων. Οι γεωπολιτικές εντάσεις των τελευταίων ετών και οι ολοένα και πιο έντονες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, έχουν επηρεάσει σημαντικά την προσφορά και τη ζήτηση ενέργειας, οδηγώντας σε αυξήσεις τιμών και αβεβαιότητα. 

Τα τελευταία χρόνια, οι ενεργειακές αγορές της Ευρώπης έχουν πλέον περάσει σε μία φάση με μεγάλη μεταβλητότητα στις τιμές. Ταυτόχρονα, η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, αποτελεί προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση με στόχο την αύξηση του μεριδίου των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα. Γι’ αυτό καθίσταται αναγκαία περισσότερο από ποτέ, η ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο την εξασφάλιση των αναγκαίων ποσοτήτων φυσικού αερίου και τελικά ηλεκτρικής ενέργειας και την αντιμετώπιση των κοινοτικών προκλήσεων. 

Η Ελλάδα, όπως και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχει βιώσει μια σημαντική αύξηση στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία ακολούθησε την αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου στις διεθνείς αγορές, ενώ στη συνέχεια επέδρασαν και άλλοι παράγοντες στην διαμόρφωση των τιμών και την διακύμανσή τους. Για να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες ανάγκες, επενδύει στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με στόχο αφενός τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και αφετέρου την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Γενικά, το θέμα της ενεργειακής ασφάλειας αποτελεί κεντρικό ζήτημα για την Ελλάδα, καθώς η χώρα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας. 

Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα έχει φέρει στο προσκήνιο ζητήματα που λειτουργούν επιβαρυντικά στα οικονομικά των καταναλωτών.

Oι χρεώσεις που επιβαρύνουν τους λογαριασμούς κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να συνδέονται άμεσα με την χονδρική τιμή αγοράς της - όπως για παράδειγμα αυτές των Λογαριασμών Προσαυξήσεων και των μη τεχνικών απωλειών (ρευματοκλοπών) - αποτελούν ένα σοβαρό πρόβλημα που δεν έχει ακόμη λάβει την κατάλληλη προσοχή από την Πολιτεία και χρήζει άμεσης αντιμετώπισης. Και αυτό γιατί επιβαρύνει οικονομικά τους καταναλωτές και παράλληλα δημιουργεί για τον Προμηθευτή κινδύνους που δεν μπορούν να προβλεφθούν ή να αντιμετωπιστούν με στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου (hedging). 

Επίσης, επιμέρους αναδρομικές χρεώσεις - όπως συνέβη πρόσφατα με την πρόσθετη Διορθωτική Εκκαθάριση για την περίοδο από τις 3/4/2023 έως τις 31/3/2024 - έχουν σαν αποτέλεσμα την αναδρομική αύξηση του κόστους για συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. Η επιβάρυνση αυτή γίνεται ιδιαίτερα αισθητή, δεδομένου ότι συμπίπτει με την επιβολή έκτακτης εισφοράς στους προμηθευτές για τη συγκεκριμένη περίοδο, για τον υπολογισμό της οποίας δεν έχουν ληφθεί υπόψιν οι εν λόγω χρεώσεις. Οι εξελίξεις αυτές υπογραμμίζουν την ανάγκη για ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη διαφάνεια και σταθερότητα και να επιτρέπει τον καλύτερο προγραμματισμό από τους Προμηθευτές. 

Επισημαίνεται επίσης ότι οι καθυστερήσεις στην οριστική εκκαθάριση, ειδικά στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά, αποτελούν μια ακόμη σημαντική παράμετρο επιβάρυνσης των καταναλωτών, καθώς εν πολλοίς το τελικό κόστος παραμένει άγνωστο για μεγάλα διαστήματα, προκαλώντας ανησυχία και αβεβαιότητα και αύξηση τις τελικές χρεώσεις. 

Παράλληλα, οι ακραίες διακυμάνσεις στις τιμές της Αγοράς Επόμενης Ημέρας, που οφείλονται σε συνθήκες που επικρατούν σε συγκεκριμένες, κάθε φορά, περιοχές/χώρες της ΕΕ - όπως παρατηρήθηκε πρόσφατα στην Νοτιοανατολική Ευρώπη - εντείνουν τους κινδύνους για την διατάραξη της σταθερότητας της αγοράς. Οι υψηλές τιμές σε μεμονωμένες ώρες, που δεν αντανακλούν τα θεμελιώδη μεγέθη της αγοράς, φανερώνουν τα δομικά προβλήματα της αγοράς. Ιδιαίτερα οι αγορές με «μικρό βάθος», είναι ευάλωτες σε πιέσεις, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη λήψης μέτρων για την ενίσχυση της σταθερότητας και της εύρυθμης λειτουργίας τους. 

Το νέο σύστημα net billing, που θεσμοθετήθηκε το 2024 και αφορά στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών, αποτέλεσε μία θετική εξέλιξη για τον κλάδο, όμως μεγάλος αριθμός παροχών πρόκειται να παραμείνει ενταγμένος στο προηγούμενο εξαιρετικά ζημιογόνο σύστημα του net metering και μάλιστα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ευελπιστούμε ότι το ΥΠΕΝ θα επανεξετάσει το πάγιο αίτημα των Προμηθευτών για κατάλληλη τροποποίηση του σχετικού ρυθμιστικού πλαισίου του συστήματος ενεργειακού συμψηφισμού, και θα προχωρήσει στις κατάλληλες διορθωτικές αλλαγές για να καλύψει το υφιστάμενο ρυθμιστικό κενό. 

Στη λιανική αγορά, η προοπτική επιστροφής το 2025 σε ένα σταθερό και πάγιο κανονιστικό πλαίσιο, μετά από σχεδόν δυόμισι χρόνια υπέρ-ρύθμισης και παρεμβάσεων, δημιουργεί προσδοκίες για μεγαλύτερη ευελιξία και ανταγωνιστικότητα. Για να επιτευχθεί αυτό, θεωρούμε απαραίτητη την ύπαρξη ενός συνεκτικού πλαισίου κανόνων και ρυθμίσεων, που θα δημιουργήσει δίκαιο, σαφές και ασφαλές περιβάλλον για τους Προμηθευτές και θα επιτρέψει την καινοτομία και την ανάπτυξη της εμπορικής πολιτικής τους προς όφελος των καταναλωτών. Η αποσπασματική νομοθέτηση των προηγουμένων ετών, δημιούργησε πολυπλοκότητα και σύγχυση και θεωρούμε ότι θα πρέπει να περιοριστεί, προκειμένου η αγορά να επανέλθει στην κανονικότητα και να μπορέσει να λειτουργήσει ελεύθερα, όπως άλλωστε οφείλει. 

Θετικό γεγονός της χρονιάς που ολοκληρώνεται, αποτέλεσε η βούληση της Πολιτείας να συνομιλήσει με τους Προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας για την εξεύρεση λύσεων στο πολύ σοβαρό πρόβλημα της συσσώρευσης ληξιπρόθεσμων οφειλών από λογαριασμούς κατανάλωσης ρεύματος. Η δημόσια διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε για το θέμα αυτό οδήγησε σε εκτενή διάλογο της αγοράς με την αρμόδια ρυθμιστική αρχή ΡΑΑΕΥ και το ΥΠΕΝ και εντός του 2025 ευελπιστούμε ότι θα θεσπιστούν αποτελεσματικές ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση του ζητήματος. 

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένουμε επίσης τις ειδικές ρυθμίσεις που ανακοινώθηκε ότι θα εισαχθούν στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας για τις προσφορές δεσμοποιημένων προϊόντων, προκειμένου να εναρμονιστεί ο Κώδικας με το ενωσιακό πλαίσιο. Η Volton ως πρωτοπόρος εταιρία, παρακολουθεί τις βέλτιστες πρακτικές προώθησης συνδυαστικών προϊόντων που εφαρμόζονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει ήδη εντάξει στον στρατηγικό σχεδιασμό της, την είσοδό της στον χώρο των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, η οποία θα πραγματοποιηθεί στις αρχές του 2025.

Οι υψηλές τιμές της χονδρικής αγοράς ενέργειας, μάλλον απαιτούν πιο τολμηρές δομικές αλλαγές και παρεμβάσεις καθώς φαίνεται ότι δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά μόνο με την έκτακτη φορολόγηση. Αυτή την κατεύθυνση έδειξε και η έκθεση του Μάριο Ντράγκι με τίτλο «Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας», που συντάχθηκε κατόπιν αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, στην οποία επισημαίνεται η ανάγκη μείωσης του κόστους ενέργειας και τίθεται ως πρόταση η αποσύνδεση της ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ, από τις τιμές των ακριβών ορυκτών καυσίμων. Η αλλαγή αυτή θεωρείται κρίσιμη για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της αγοράς, αλλά και τη μείωση του κόστους ενέργειας για τους τελικούς καταναλωτές.

Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο. Η ανάγκη για δομικές μεταρρυθμίσεις, διαφάνεια και μια σταθερή κανονιστική βάση, είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Στόχος είναι να διασφαλιστεί και η ανάπτυξη της αγοράς με βιώσιμους όρους και η προστασία των καταναλωτών από απρόβλεπτες και πολλές φορές υπέρογκες χρεώσεις τρίτων.
 

Ο κ. Διονύσης Τσίτος είναι Managing Director της Volton

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2024, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2025