Εκπνέει η προθεσμία για την υποβολή των ΕΣΕΚ – Οι πρώτες ενδείξεις και τα νέα δεδομένα μετά τις ευρωεκλογές

Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει και μέχρι την ερχόμενη Κυριακή 30 Ιουνίου, τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να υποβάλουν την τελική αναθεώρηση των επικαιροποιημένων Εθνικών Σχεδίων Ενέργειας και Κλίματος (ΕΣΕΚ) στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τα ΕΣΕΚ καθορίζουν τους κλιματικούς και ενεργειακούς στόχους έως το 2030 , με προοπτικές έως το 2040 και μακροπρόθεσμα. Πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν τις πολιτικές και τα μέτρα που σχεδιάζονται για την επίτευξη αυτών των στόχων, καθώς και τις ανάγκες και τις πηγές χρηματοδότησής τους

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα ΕΣΕΚ αποτελούν έναν απαραίτητο σύνδεσμο μεταξύ της ΕΕ και της εθνικής χάραξης πολιτικής, το μοναδικό μέρος όπου ο εθνικός σχεδιασμός για το κλίμα και την ενέργεια συνδυάζονται. Κι αυτό για όλα τα κράτη μέλη καλούνται να περιγράψουν, με βάση ένα κοινό πρότυπο, τους κλιματικούς και ενεργειακούς στόχους. 

Στον αέριο οι προθεσμίες

Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι πολλές χώρες αναμένεται να χάσουν την προθεσμία: τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών, που έχουν ήδη προκαλέσει πρόωρες εκλογές στη Γαλλία και  κλυδωνισμούς σε Ιταλία και Γερμανία, μεταβάλλουν την πολιτική ατζέντα αλλά και τις προτεραιότητες. Η Clean Air Task Force (CATF) κάνει ένα βήμα πιο μπροστά προειδοποιώντας ότι αυτά τα σχέδια δεν πρέπει να τεθούν στο παρασκήνιο και τονίζει ότι χρειάζονται σοβαρές βελτιώσεις στα εθνικά σχέδια. 

«Η προθεσμία της 30ης Ιουνίου δεν είναι απλώς μια άλλη ημερομηνία στο ημερολόγιο», λέει η Alejandra Muñoz Castañer, διευθύντρια κυβερνητικών υποθέσεων Ευρώπης στην CATF. «Είναι ένα κρίσιμο stress test της δέσμευσης των χωρών να σχεδιάζουν και να φιλοδοξούν για ένα καθαρό μηδενικό μέλλον. Αυτή η ημερομηνία δοκιμάζει την αφοσίωσή τους στη δημιουργία ενός δραστικού οδικού χάρτη για να γεφυρώσει τα κενά τεχνολογίας, πολιτικής και εφαρμογής μεταξύ της σημερινής Ευρώπης και της Ευρώπης του 2030. Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης έχει καταγραφεί, αλλά η επιτυχία και η εφαρμογή της θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματικότητα κάθε χώρας στον προγραμματισμό». 

Σύμφωνα με την αξιολόγηση της CATF, τα σχέδια NECP της Ευρώπης δεν ευθυγραμμίζονται με την τρέχουσα γεωπολιτική και οικονομική πραγματικότητα και δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τις απαραίτητες μειώσεις εκπομπών.  

«Οι κλιματικοί στόχοι θα παραμείνουν απρόσιτοι εκτός εάν βελτιωθούν σοβαρά τα τελικά σχέδια από την πρόχειρη έκδοσή τους», πρόσθεσε ην Muñoz Castañer. 

Οι προκλήσεις της ΚΑΕ

Παρά τις προκλήσεις που συνδέονται με έναν συνεχιζόμενο πόλεμο, η περιοχή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΚΑΕ) αναμένεται να αυξήσει τις φιλοδοξίες για τα ΕΣΕΚ. 

Για παράδειγμα, όπως τονίζει η  Clean Air Task Force,  η Λιθουανία και η Εσθονία έχουν αυξήσει τους στόχους ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε σύγκριση με το 2019.  

Η Πολωνία, η οποία θα βρίσκεται στο τιμόνι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από τον Ιανουάριο του 2025, θα χάσει την προθεσμία του ΕΣΕΚ, αλλά σύμφωνα με την ανάλυση της CATF, η χώρα είδε μια ευπρόσδεκτη αύξηση των φιλοδοξιών σε πολλούς τομείς. 

«Ο χρόνος είναι ουσιαστικός», λέει η Tamara Lagurashvili, Διευθύντρια για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη στην CATF. «Καθώς η Πολωνία απομακρύνεται από τα εισαγόμενα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και προσπαθεί να μεταβεί σε μια οικονομία χωρίς άνθρακα, μια διαφοροποιημένη στρατηγική απαλλαγής από τον άνθρακα είναι ζωτικής σημασίας για μια εφικτή, αξιόπιστη και κοινωνικά υπεύθυνη ενεργειακή μετάβαση». 

Άμεσες προκλήσεις

Η CATF περιέγραψε πρόσφατα διορθώσεις της τελευταίας στιγμής που πρέπει να αντιμετωπίσουν επειγόντως τα κράτη μέλη για να βελτιώσουν αυτά τα σχέδια πριν από τη λήξη της προθεσμίας. Καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να παρουσιάσουν ισχυρά τελικά σχέδια εντός του συμφωνηθέντος χρονοδιαγράμματος που όχι μόνο επιτυγχάνουν τους στόχους του 2030 αλλά θέτουν επίσης τα θεμέλια για πλήρη απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα έως τα μέσα του αιώνα.  

Από το 2021 έως το 2030, τα ΕΣΕΚ προορίζονται να καθορίζουν τους στόχους, τις πολιτικές και τα μέτρα του κάθε κράτους μέλους που θα επιτρέψουν στη χώρα να επιτύχει τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ για το 2030..  

Ως παρατηρητής της διαδικασίας των ΕΣΕΚ τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η CATF έχει υποστηρίξει ενεργά τη σημασία της αντιμετώπισης των κενών στον προγραμματισμό προτού προχωρήσουμε κατευθείαν στην εφαρμογή. 

Στην έκθεση « Bridge the Planning Gap: Transforming European NECPs to Deliver on Climate Targets » και στα NECP Playbooks , η CATF παρουσίασε συγκεκριμένες οδηγίες για να σχεδιάσει την άνευ προηγουμένου ανάπτυξη καθαρής ενέργειας την επόμενη δεκαετία και να προετοιμαστεί για τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που αντιμετωπίζει η ήπειρος . 

Η τελική αξιολόγηση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να δημοσιεύσει μια λεπτομερή αξιολόγηση σε επίπεδο ΕΕ των τελικών ΕΣΕΚ αργότερα εντός του έτους. Πέρα από αυτήν την αξιολόγηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να κάνει μια ενδελεχή δοκιμασία ακραίων καταστάσεων αυτών των τελικών σχεδίων, κατανοώντας εάν θα αντέξουν τους κραδασμούς και τις προκλήσεις τόσο της σημερινής ημέρας όσο και των επόμενων ετών και ότι είναι ανθεκτικά σε διάφορα σενάρια. 

Η Clean Air Task Force (CATF) είναι ένας παγκόσμιος μη κερδοσκοπικός οργανισμός που εργάζεται για την προστασία από τις χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. 

Η Πράσινη Συμφωνία

Όπως γράφει στο energypost, o Federico Mascolo του Climate Action Network (CAN) Europe, το νεοσύστατο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η επερχόμενη Κομισιόν θα διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στον καθορισμό της πορείας της ΕΕ προς την κλιματική ουδετερότητα. Το έργο δεν είναι εύκολο, αλλά εξακολουθεί να είναι εφικτό: για να διατηρηθεί ζωντανό το όριο των 1,5°C και να αποφευχθούν οι χειρότερες συνέπειες της κλιματικής κρίσης, η ΕΕ πρέπει να επιτύχει καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2040 το αργότερο. 

Ενώ οι περισσότεροι από τους στόχους του 2030 έχουν ήδη κατοχυρωθεί στη νομοθεσία για την Πράσινη Συμφωνία, τα τελικά αναθεωρημένα ΕΣΕΚ θα αποκαλύψουν την πλήρη εικόνα, αλλά και το αν τα  κράτη μέλη έχουν ένα σοβαρό σχέδιο για να μετατρέψουν τους στόχους σε δράση 

Σύμφωνα με την CAN τα φιλόδοξα και καλά σχεδιασμένα ΕΣΕΚ θα αποτελούσαν επίσης ένα ισχυρό μήνυμα για την αξιοπιστία της Ένωσης ως πρωταθλητή του κλίματος σε διεθνές επίπεδού.

Τα τελικά αναθεωρημένα NECP πρέπει να είναι πολύ καλύτερα από τα προσχέδια

Κανένα από τα παραπάνω δεν θα υλοποιηθεί εκτός εάν τα τελικά αναθεωρημένα ΕΣΕΚ είναι σημαντικά καλύτερα από τα σχέδια που υπέβαλαν τα κράτη μέλη το 2023 . Στην αξιολόγηση των σχεδίων, με ημερομηνία τον Δεκέμβριο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι «τα κράτη μέλη πρέπει να αυξήσουν τις φιλοδοξίες τους και να εφαρμόσουν σημαντικές βελτιώσεις πριν από την υποβολή των τελικών επικαιροποιημένων NECP τους τον Ιούνιο του 2024 », επαναλαμβάνοντας τις ανησυχίες που διατύπωσαν οι ΜΚΟ και σύντομα επιβεβαίωσαν από την πρώτη έκθεση προόδου του Ευρωπαϊκού Επιστημονικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου για την Κλιματική Αλλαγή (ESABCC).

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα προσχέδια – υποθέτοντας ότι όλα όσα έχουν υποσχεθεί στα χαρτιά θα υλοποιηθούν – θα επιφέρουν μόνο -51% καθαρή μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου , κάτι που δεν είναι σύμφωνο με τους στόχους της ΕΕ για το 2030 (-55%).

Και δεν είναι μόνο το χάσμα φιλοδοξιών. Σύμφωνα με το CAN τα σχέδια πρέπει να βελτιώσουν την ποιότητα και την ποσότητα των πολιτικών και μέτρων, την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους, την κατανομή της χρηματοδότησης, τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων και τις επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων 

Καθώς πλησιάζει η προθεσμία…

Τα κράτη μέλη υποτίθεται ότι θα υποβάλουν τα τελικά αναθεωρημένα σχέδιά τους έως τις 30 Ιουνίου. Ωστόσο, είναι απίθανο πολλοί να τηρήσουν την προθεσμία. Το 2023, μόνο οκτώ κράτη μέλη υπέβαλαν τα σχέδιά τους εγκαίρως , ενώ η πλειοψηφία υποβλήθηκε το φθινόπωρο, μεταξύ Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες διαθέσιμες πληροφορίες, ακόμη και για τα τελικά σχέδια, μόνο λίγες χώρες – στις οποίες θα πρέπει να περιλαμβάνονται η Δανία, η Ιταλία και η Ισπανία – αναμένεται να υποβάλλουν εγκαίρως, αν και το πλαίσιο μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα.