Να διατηρήσουμε την εγρήγορση και τα αντανακλαστικά που δείξαμε στην ενεργειακή κρίση

Μπορεί το 2022 να ήταν το έτος της ενεργειακής κρίσης, όμως το 2023 ήταν σίγουρα ένα έτος ουσιαστικής μετάβασης για το ενεργειακό σύστημα τόσο της χώρας μας, όσο και της Ευρώπης.

Ξεκίνησε μέσα σε έντονη ανησυχία για την επάρκεια φυσικού αερίου και για τις υψηλές τιμές, αλλά πολύ σύντομα σημειώθηκε μια σειρά από θετικές εξελίξεις που έθεσαν τα πράγματα σε μια νέα και πιο ομαλή τροχιά.

Το σχέδιο της Ε.Ε. για απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και οι έκτακτες δράσεις επέτρεψαν να διατηρηθούν οι αποθήκες ανά την Ευρώπη σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Ταυτόχρονα, υλοποιήθηκαν ταχέως αρκετά έργα υποδομών στο φυσικό αέριο και το LNG με στόχο τη διαφοροποίηση των πηγών. Τους καρπούς αυτής της προσπάθειας δρέπουμε σήμερα που διανύουμε το χειμώνα με πολύ μικρότερη ανησυχία για την έκβασή του και με σαφώς χαμηλότερο κόστος.

Επιπλέον, η Ελλάδα έκανε σημαντικό βήμα στη φιλοδοξία της να γίνει ενεργειακός κόμβος, καθώς έδειξε στην πράξη ότι είναι σε θέση να στηρίξει την επάρκεια εφοδιασμού γειτονικών χωρών με φυσικό αέριο, όπως έγινε με τη Βουλγαρία και τον αγωγό IGB. Την ίδια στιγμή, βαίνουν σε τροχιά ολοκλήρωσης άλλα μεγάλα έργα όπως το τερματικό LNG της Αλεξανδρούπολης και οι νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, όπως η Great Sea Interconnector και το Gregy Interconnector.

Ταυτόχρονα, οι ΑΠΕ έλαβαν μέσα στο 2023 μια τεράστια ώθηση, τόσο μέσω της ανάγκης των κρατών-μελών να μειώσουν το ενεργειακό κόστος, όσο και λόγω των νέων ΕΣΕΚ που έχουν υποβληθεί στην ΕΕ. Η κρίση αντί να μειώσει τη φιλοδοξία, την ενίσχυσε, και οι ΑΠΕ φάνηκε στην πράξη πως αποτελούν όχι απλά ένα σύνθημα, αλλά την πιο ρεαλιστική επιλογή για την ενεργειακή ασφάλεια και τις χαμηλές τιμές μακροπρόθεσμα.

Θετικό είναι επίσης το άνοιγμα που κάνει η Ελλάδα και η Ευρώπη σε μια σειρά από νέες τεχνολογίες. Η χώρα μας απέκτησε το εθνικό πρόγραμμα για τα υπεράκτια αιολικά, έγιναν οι πρώτες κινήσεις στο υδρογόνο και τα ανανεώσιμα αέρια, ενώ πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία η πρώτη δημοπρασία για αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες. Η ηλεκτροκίνηση προχωρά σταθερά και κερδίζει έδαφος. Οι παραπάνω τομείς θα ξεκλειδώσουν νέους ενεργειακούς ορίζοντες.

Πάντως, κοινός τόπος στην εγχώρια αγορά είναι ότι ο χρόνος μέχρι το 2030 είναι λιγοστός και δεν πρέπει να πάει χαμένος. Τα περιθώρια για λάθη είναι στενά δεδομένων και των φιλόδοξων στόχων που πλέον έχει αναλάβει η χώρα μας: Η συμμετοχή των ΑΠΕ κατά 80% στον ηλεκτρισμό θα φάνταζε αδύνατη μόλις μερικά χρόνια πριν.

Πρόκειται για μια “πράσινη” δυναμική που θα πρέπει να διατηρηθεί και το 2024, διατηρώντας όμως τις ισορροπίες. Περνάει μέσα από τον προσεκτικό σχεδιασμό των δημοπρασιών, την έγκαιρη αδειοδότηση, την αδιάκοπη επαφή με τις τοπικές κοινωνίες και την αξιοποίηση των νέων λύσεων, τόσο τεχνολογικών, όσο και χρηματοδοτικών.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα πράγματα αλλάζουν ραγδαία και το σύστημα του 2030 θα είναι αρκετά διαφορετικό από ότι είχαμε συνηθίσει. Οι παίκτες της αγοράς οφείλουν να επιδείξουν αντανακλαστικά και να παραμείνουν μπροστά από τις εξελίξεις διότι το "disruption" αναμένεται να είναι έντονο στον κλάδο.

Αντίστοιχα αντανακλαστικά οφείλει να δείξει και η πολιτική ηγεσία, καθώς οι προκλήσεις στο διεθνές περιβάλλον είναι άφθονες, ενώ η κλιματική κρίση προσθέτει μια νέα αίσθηση επείγοντος.

Ως εκ τούτου, η Ελλάδα αλλάζει πλέον "πίστα" στην ενέργεια και πρέπει όλοι οι άνθρωποι του εγχώριου κλάδου να αποκτήσουμε την κατάλληλη νοοτροπία: Η σκέψη μας να γίνει πιο στρατηγική, πιο μακροπρόθεσμη, πιο διεθνής. Να ανακαλύψουμε τις συνέργειες ανάμεσα στις πολιτικές και τις τεχνολογίες. Να τολμήσουμε σε νέους τομείς και να αναπτύξουμε νέα προϊόντα. Να δημιουργήσουμε εγχώρια προστιθέμενη αξία. Να ρίξουμε το κόστος για τον καταναλωτή και να δομήσουμε σχέσεις εμπιστοσύνης με τον πολίτη.

Προς αυτήν την κατεύθυνση, στην φετινή COP28 στο Ντουμπάι, στην οποία για πρώτη φορά η Ελλάδα είχε το δικό της περίπτερο, αναδείχθηκε το ενεργειακό μέλλον της Ελλάδας μέσα από μια σειρά από ενδιαφέροντα events, στα οποία συμμετείχε και η ΗΑΕΕ αποτυπώντας την προοπτικές και τις ευκαιρίες του κλάδου τα επόμενα χρόνια.

Η χώρα μας επλήγη από μια σειρά σοβαρών κρίσεων τα τελευταία χρόνια. Πρώτα ήρθε η υγειονομική, μετά η ενεργειακή και τελικά η κλιματική κρίση έδειξε το άσχημο πρόσωπό της. Η Ελλάδα έδειξε, όμως, ότι έχει τις αντοχές και το πείσμα να πάει μπροστά. Αν υπάρχει κάτι που πρέπει να κρατήσουμε από τα τελευταία δύσκολα χρόνια είναι το πνεύμα της εγρήγορσης και της διάθεσης για καινοτομία.

Προσωπικά, έχω πολλούς λόγους που είμαι αισιόδοξος για το ενεργειακό μέλλον της χώρας μας: Βρισκόμαστε στην αιχμή όσον αφορά τις ΑΠΕ και την αποθήκευση έχοντας προσελκύσει σημαντικές επενδύσεις και χρηματοδότηση. Έχουμε συσσωρεύσει τεχνογνωσία και δεξιότητες που ξεκλειδώνουν νέους ορίζοντες και στηρίζουν την απασχόληση. Οι επιχειρήσεις μας μετασχηματίζονται γρήγορα ώστε να συμβαδίζουν με τις επιταγές της εποχής. Τα οικονομικά της χώρας βρίσκονται σε πολύ καλύτερη θέση από ότι στο παρελθόν. Οι ίδιοι οι πολίτες δείχνουν να αντιλαμβάνονται την πρόκληση και την ευκαιρία που ανοίγεται μπροστά μας περισσότερο από ότι παλαιότερα.

Κοιτάζοντας μπροστά, είμαι βέβαιος ότι θα μπορέσουμε να κινηθούμε επιτυχημένα στο ραγδαία μεταβαλλόμενο ενεργειακό τοπίο και το 2024.

* Ο Δρ. Κώστας Ανδριοσόπουλος είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικών & Ενεργειακής Οικονομίας στο Audencia Business School, Διευθύνων Σύμβουλος στην Akuo Energy Greece, Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας στο ΕλληνοΑμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο, Μέλος ΔΣ, ΗΑΕΕ