Σε ρότα επίτευξης των «πράσινων» στόχων το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ της Ελλάδας – Οι βασικές παρατηρήσεις της Κομισιόν στο σχέδιο της Κυβέρνησης

Την τροχιά της χώρας σε πορεία επίτευξης των «πράσινων» στόχων βάσει του ευρωπαϊκού πακέτου «Fit for 55» και του ευρωπαϊκού σχεδίου REPowerEU, επιβεβαιώνει η αξιολόγηση της Κομισιόν που δημοσιεύτηκε εχθές και αφορά το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ που εστάλη στις Βρυξέλλες αρχές Νοεμβρίου.  

Ειδικότερα, όπως προκύπτει από την αναφορά της Κομισιόν, το ελληνικό σχέδιο επιτυγχάνει και ξεπερνάει τους ευρωπαϊκούς στόχους στους βασικούς τομείς, δηλαδή μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ενεργειακή αποδοτικότητα και ανανεώσιμη ενέργεια, παρά τις όποιες επιμέρους παρατηρήσεις γίνονται, όπως αποτυπώνεται και στον παρακάτω πίνακα από το κείμενο της Επιτροπής.

Πιο συγκεκριμένα, οι βασικοί δείκτες αφορούν την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου βάσει του Κανονισμού για τον επιμερισμό των προσπαθειών (Effort Sharing Regulation), αντίστοιχα βάσει του κανονισμού για τη χρήση γης, την αλλαγή χρήσης γης και τη δασοπονία (Regulation on Land Use, Land Use Change and Forestry – LULUCF), καθώς επίσης την ενεργειακή απόδοση ως προς την τελική κατανάλωση ενέργειας και το μερίδιο των ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας.

Στην πρώτη περίπτωση, αυτή των εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου βάσει του ESR, η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι αν και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες προβλέψεις στο αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, εντούτοις, η Ελλάδα θα μπορούσε να υπερκαλύψει τον στόχο για το 2030, επιτυγχάνοντας μια μείωση της τάξης του 46%. Σημειώνεται ότι ο Κανονισμός για τον επιμερισμό των προσπαθειών (ESR), όπως εγκρίθηκε το 2018, θέτει εθνικούς στόχους για μειώσεις των εκπομπών από τις οδικές μεταφορές, τη θέρμανση των κτιρίων, τη γεωργία, τις μικρές βιομηχανικές εγκαταστάσεις και τη διαχείριση αποβλήτων.

Στην περίπτωση της μείωσης των εκπομπών βάσει του κανονισμού LULUCF, η Κομισιόν εκφράζει την βεβαιότητα της ότι θα επιτευχθεί ο στόχος. Σημειώνεται ότι ο εν λόγω κανονισμός αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και τις απορροφήσεις άνθρακα στον τομέα της χρήσης γης και της δασοπονίας.

Θετικότερη αξιολόγηση λαμβάνουν οι στόχοι για την ενεργειακή απόδοση και τις ΑΠΕ όπου εκτιμάται ότι θα καταλήξουν σε υψηλότερα επίπεδα έναντι των αντίστοιχων ευρωπαϊκών στόχων που έχουν τεθεί.

Τα βασικά θετικά κι αρνητικά σημεία του ΕΣΕΚ ανά τομέα

Σε μια συνοπτική παρουσίαση των βασικών συμπερασμάτων και παρατηρήσεων που προκύπτουν από την αξιολόγηση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα που κατατέθηκε τον προηγούμενο μήνα στις Βρυξέλλες, η Κομισιόν ξεχωρίζει τα εξής τόσο ως προς τα «συν» του σχεδίου όσο και ως προς τα «μείον»:

Ενεργειακή απόδοση: Το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ είναι επαρκώς ενημερωμένο και λεπτομερές, περιλαμβάνει ορόσημα και μέτρα σχετικά με την μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακαίνισης των κτιρίων, καθώς και μέτρα που αντικατοπτρίζουν την αρχή «πρώτα η ενεργειακή απόδοση».

Απανθρακοποίηση: Το σχέδιο υπογραμμίζει την σημασία των τεχνολογιών απομάκρυνσης άνθρακα όπως είναι η τεχνολογία Δέσμευσης και Αποθήκευσης Άνθρακα (Carbon Capture and Storage-CCS) και παρέχει προβλέψεις για την προσδοκώμενη δυναμικότητα τέτοιων έργων μέχρι το 2050

Ενεργειακή Ασφάλεια: Το σχέδιο θέτει στόχους και πολιτικές για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας ως προς την προμήθεια, συμπεριλαμβανομένης μιας ευρείας στρατηγικής για την διαφοροποίηση αερίου και φιλόδοξους στόχους για την αποθήκευση ενέργειας.

Εσωτερική αγορά ενέργειας: Το σχέδιο προτείνει σημαντικά βήματα για την διασύνδεση, ιδιαίτερα για την επίτευξη του στόχου διασυνδεσιμότητας 15%, με την θέση σε λειτουργία της δεύτερης ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Βουλγαρία.

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Το σχέδιο προβλέπει η παραγωγή ΑΠΕ να καλύπτει το 82% της ακαθάριστης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας το 2030, με τα φωτοβολταϊκά να αποτελούν την κύρια πηγή «πράσινης» ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ το μερίδιο των αιολικών και της εγκατεστημένης ισχύος της εν λόγω τεχνολογίας να διπλασιάζεται ως το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας σε σύγκριση με το 2023.

Ως προς τα αρνητικά σημεία η Κομισιόν επισημαίνει τα εξής:

Ως προς την προσαρμογή στη κλιματική αλλαγή, το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα δεν λαμβάνει υπόψη του κινδύνους που δυνάμει μπορεί να θέσουν εν αμφιβόλω την επίτευξη των στόχων.

Ως προς τις επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων, το σχέδιο παρουσιάζει έλλειψη πληροφοριών στο πως και στο πότε αυτές οι επιδοτήσεις θα καταργηθούν πλήρως, πράγμα που αποτελεί κρίσιμο ζήτημα δεδομένου ότι καταλαμβάνουν υψηλό μερίδιο στο σύνολο των ενεργειακών επιδοτήσεων.

Ως προς την επίτευξη της δίκαιης μετάβασης, το σχέδιο στερείται μιας ολοκληρωμένης ανάλυσης των επιπτώσεων σε κοινωνικό επίπεδο καθώς και σε επίπεδο απασχόλησης και δεξιοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των διανεμητικών, του κλίματος και της ενεργειακής μετάβασης και δεν αναπτύσσει συγκεκριμένες πολιτικές και μέτρα για την διευθέτηση αυτών.

Ως προς την συμμόρφωση με τα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης (TJTPs), το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ της χώρας παρέχει αντιφατικές πληροφορίες ως προς τις δεσμεύσεις για την απόσυρση του άνθρακα, προβλέποντας μια ανοικτή ημερομηνία για την σταδιακή κατάργηση του άνθρακα (μετά το 2028).

Τέλος, το νέο σχέδιο δεν περιλαμβάνει ένα συγκεκριμένο κεφάλαιο για την έρευνα, την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και τις δεξιότητες, καθώς η Ελλάδα αυτή την στιγμή αναθεωρεί τις προτεραιότητές τις σε αυτήν την κατεύθυνση.

Σημειώνεται ότι όλα τα κράτη-μέλη καλούνται να επεξεργαστούν τις παρατηρήσεις της Κομισιόν στα προσχέδια που υπέβαλαν και να προχωρήσουν σε εκ νέου υποβολή μέχρι τις 30 Ιουνίου 2024. Ως γνωστόν, η ελληνική κυβέρνηση θα προχωρήσει σε δημόσια διαβούλευση του σχεδίου το αμέσως επόμενο διάστημα προκειμένου να συγκεντρώσει παρατηρήσεις και σχόλια από το σύνολο των ενδιαφερομένων και στη συνέχεια να διαμορφώσει το τελικό προς έγκριση στη Κομισιόν κείμενο.

Τα γενικά σχόλια της Κομισιόν

Σε αυτή τη φάση, τα προσχέδια ΕΣΕΚ που κατατέθηκαν (σύνολο από 21 κράτη μέλη) υστερούν ως προς τον στόχο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% μέχρι το 2030. Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση της Κομισιόν, τα υφιστάμενα μέτρα οδηγούν σε μια μείωση της τάξης του 51%.

Χρειάζεται μεγαλύτερη φιλοδοξία για την κάλυψη του κενού 6.2% που προκύπτει στους στόχους τομέων που εντάσσονται στον κανονισμό επιμερισμού των προσπαθειών σε σχέση με τον στόχο του 40%.

Επιπρόσθετα καταγράφεται κενό περίπου 40 με 50 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου CO2 σε σχέση με τον στόχο των 310 εκατ. βάσει του κανονισμού LULUCF.

Ως προς τις ΑΠΕ, τα υφιστάμενα σχέδια επιτυγχάνουν ένα μερίδιο της τάξης του 38.6 με 39.3% στο ενεργειακό μίγμα του 2030 όταν ο ευρωπαϊκός στόχος έχει οριστεί στο 42.5%.

Ως προς την ενεργειακή απόδοση, οι προβλέψεις των υφιστάμενων σχεδίων επιτυγχάνουν βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας κατά 5.8% όταν ο ευρωπαϊκός στόχος έχει τεθεί στο 11.7%.

Τέλος, να συμπληρώσουμε ότι η Κομισιόν υπογραμμίζει την σημασία και την επιτακτικότητα ως προς την απόσυρση των ορυκτών καυσίμων από την ηλεκτροπαραγωγή, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τα στερεά ορυκτά καύσιμα. Η Κομισιόν παροτρύνει τα κράτη-μέλη να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στα θέματα ενεργειακής ασφάλειας, επισημαίνοντας την ανάγκη να ενισχυθεί σημαντικά η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αλυσίδας αξίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας. 

Δείτε εδώ και εδώ τα σχετικά κείμενα της Κομισιόν για το ελληνικό ΕΣΕΚ.