Σε τέσσερις πυλώνες το σχέδιο δράσης για τις αντλίες θερμότητας στην ΕΕ – Η αγορά και τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία

Περίπου δέκα ημέρες απομένουν μέχρι την Τετάρτη 30 Αυγούστου, οπότε λήγει η περίοδος δημόσιας διαβούλευσης, στο πλαίσιο των σχεδίων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιταχύνει την ανάπτυξη αντλιών θερμότητας σε ολόκληρη την ΕΕ. 

Η διαβούλευση που πραγματοποιείται σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ξεκίνησε στις 7 Ιουνίου με συνολική διάρκεια 12 εβδομάδων.

Σύμφωνα με τους στόχους που τίθενται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και  το σχέδιο  REPowerEU, οι αντλίες θερμότητας κρίνονται κεντρικής σημασίας για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια και για την επίτευξη ουδετερότητας άνθρακα στον κτιριακό τομέα, επιτρέποντας την απομάκρυνση από τη θέρμανση και την ψύξη που τροφοδοτείται από ορυκτά καύσιμα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρόταση της REPowerEU τον Μάιο του 2022 για να βοηθήσει στη μείωση των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ ως απάντηση στον ρωσικό πόλεμο στην Ουκρανία. 

Οι στόχοι του απαιτούν να διπλασιάζεται κάθε χρόνο ο αριθμός των αντλιών θερμότητας που είναι πρόσφατα συνδεδεμένες. 

O Ευρωπαϊκός Σύνδεσµος Αντλιών Θερµότητας (ΕΗΡΑ) εκτιμά ότι  αυτό θα οδηγήσει σε 20 εκατομμύρια περισσότερες αντλίες θερμότητας έως το 2026 και 60 εκατομμύρια έως το 2030, από περίπου 20 εκατομμύρια μονάδες σήμερα στην Ευρώπη. 

Οι τέσσερις πυλώνες

Τα στοιχεία από αυτή τη διαβούλευση θα τροφοδοτήσουν τις εργασίες της Επιτροπής σχετικά με ένα σχέδιο δράσης για τις αντλίες θερμότητας που πρόκειται να δημοσιευθεί το τέταρτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους.

Όπως έχει ήδη ανακοινωθεί η διαβούλευση επικεντρώνεται σε τέσσερις βασικούς τομείς, οι οποίοι είναι κεντρικοί για την επέκταση του κλάδου:

• μια εταιρική σχέση μεταξύ της Επιτροπής, των χωρών της ΕΕ και του ίδιου του τομέα
• επικοινωνία με όλες τις ομάδες συμφερόντων και μια συνεργασία δεξιοτήτων για την ανάπτυξη αντλιών θερμότητας
• οικολογικός σχεδιασμός και η ενεργειακή σήμανση
• προσβάσιμη χρηματοδότηση

Γενικός στόχος

Ο γενικός στόχος αυτής της πρωτοβουλίας είναι να καταρτίσει ένα σχέδιο δράσης με συγκεκριμένα μέτρα που μπορούν να ληφθούν, μεταξύ άλλων σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό για την αντιμετώπιση των κύριων εμποδίων και την ενίσχυση των παραγόντων έλξης για ταχύτερη ανάπτυξη των αντλιών θερμότητας .

Τα στοιχεία στην Ευρώπη

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, περίπου το 50% της ενέργειας που καταναλώνεται στην ΕΕ χρησιμοποιείται για θέρμανση και ψύξη και περισσότερο από το 70% εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα (κυρίως φυσικό αέριο). Στον οικιακό τομέα, περίπου το 80% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας χρησιμοποιείται για θέρμανση χώρων και νερού.

Οι αντλίες θερμότητας είναι μια ώριμη τεχνολογία που είναι πολύ πιο ενεργειακά αποδοτική από τους λέβητες. Επιτρέπουν μεγαλύτερη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της ενέργειας του περιβάλλοντος και της σπατάλης θερμότητας. Στα κτίρια, οι αντλίες θερμότητας χρησιμοποιούνται για θέρμανση, ζεστό νερό και σε ορισμένες περιπτώσεις και για ψύξη. Αντί να παράγουν θερμότητα, εξάγουν και αναβαθμίζουν την ενέργεια του περιβάλλοντος (θερμότητα ή κρύο από τον εξωτερικό αέρα και επιφανειακά ή λύματα) ή τη γεωθερμική ενέργεια (θερμότητα ή κρύο από το έδαφος ή τα υπόγεια ύδατα). 

Τι λέει ο ΙΕΑ

Μια έκθεση που δημοσιεύθηκε το 2022 από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA) προβλέπει ότι οι αντλίες θερμότητας θα μειώσουν τη ζήτηση αερίου στην Ευρώπη για θέρμανση στα κτίρια κατά τουλάχιστον 21 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα το 2030.

Σύμφωνα με τους στόχους που τέθηκαν στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία , το σχέδιο RePowerEU  απαιτεί επενδύσεις προεφοδιασμού στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση. Αυτό στοχεύει στη μείωση των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων και στον διπλασιασμό του τρέχοντος ρυθμού εγκατάστασης αντλιών θερμότητας στα κτίρια. Απαιτεί επίσης ταχύτερη εγκατάσταση αντλιών θερμότητας μεγάλων δικτύων τηλεθέρμανσης και ψύξης. Στόχος είναι να εγκατασταθούν τουλάχιστον 10 εκατομμύρια επιπλέον αντλίες θερμότητας έως το 2027.

Οι εκτιμήσεις για την αγορά και οι θέσεις εργασίας

Επιπλέον, με τη σταδιακή κατάργηση των αυτόνομων λεβήτων έως το 2029 βάσει των κανόνων οικολογικού σχεδιασμού, μπορεί να αναμένεται συνολική πρόσθετη ανάπτυξη 30 εκατομμυρίων ή περισσότερων αντλιών θερμότητας έως το 2030 σε σύγκριση με το 2020. 

Αυτή η φιλοδοξία έχει εκφραστεί στο Βιομηχανικό Σχέδιο Πράσινης Συμφωνίας . Για να ενισχυθεί η παραγωγή αντλιών θερμότητας και η ανάπτυξή τους, χρειάζονται περισσότεροι εγκαταστάτες και εκπαιδευμένο προσωπικό. Η βιομηχανία εκτιμά ότι τουλάχιστον 500.000  εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης απαιτούνται έως το 2030 στην Ευρώπη.

Χρηματοδοτικά εργαλεία

Η Κομισιόν αναφέρει ότι η υποστήριξη της ανάπτυξης αντλιών θερμότητας αναμέναται να υποστηριχθεί από νέα χρηματοδοτικά εργαλεία: από το 2026, όλες οι χώρες της ΕΕ θα μπορούν να επωφελούνται από το Ταμείο Κοινωνικού Κλίματος , ένα νέο Ταμείο 86,7 δισεκατομμυρίων ευρώ που θα επιτρέψει κυρίως στις χώρες της ΕΕ να υποστηρίξουν μέτρα ενεργειακής απόδοσης και την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές θέρμανσης και ψύξης στα κτίρια, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης αντλιών θερμότητας, για ευάλωτα νοικοκυριά (ιδίως εκείνα που βρίσκονται σε ενεργειακή φτώχεια) και πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Το Ταμείο Κοινωνικού Κλίματος προέρχεται από ειδικό μερίδιο των εσόδων από τη δημοπρασία δικαιωμάτων εκπομπής στο πλαίσιο του νέου συστήματος εμπορίας εκπομπών («ETS2») που θα θέσει τιμή άνθρακα στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στα κτίρια, στις οδικές μεταφορές και σε άλλους τομείς από 2027, ενισχύοντας περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα των αντλιών θερμότητας. Επίσης, πέρα ​​από το Ταμείο Κοινωνικού Κλίματος, το ETS2 θα παρέχει σημαντικά έσοδα από δημοπρασίες για τις χώρες της ΕΕ για τη στήριξη της πράσινης μετάβασης, ιδίως στον κτιριακό τομέα.

LIFE Clean Energy Transition 2023

Επίσης η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ανοίξει την πρόσκληση υποβολής προτάσεων LIFE Clean Energy Transition 2023, η οποία περιλαμβάνει ευκαιρίες χρηματοδότησης για την επανεκπαίδευση και την αναβάθμιση των επαγγελματιών του κτιριακού τομέα και για δράσεις που τονώνουν την εξάπλωση των αντλιών θερμότητας σε υφιστάμενα κτίρια μέσω εναλλακτικών επιχειρηματικών και/ή μοντέλων:

Το LIFE–CET–BUILDSKILLS στοχεύει στην αύξηση του αριθμού των εξειδικευμένων επαγγελματιών σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας αξίας του σχεδιασμού, της λειτουργίας και της συντήρησης κτιρίων. Οι προτάσεις θα πρέπει να αναπτύσσουν, να δοκιμάζουν, να επικυρώνουν και να προετοιμάζουν την ανάπτυξη νέων ή/και την αναβάθμιση υφιστάμενων συστημάτων κατάρτισης και προσόντων και να διασφαλίζουν ότι αυτά θα δοκιμάζονται και θα επικυρώνονται κατά τη διάρκεια ζωής του έργου.

Το LIFE-2023-CET–HEATPUMPS (πεδίο εφαρμογής Β) στοχεύει στην αύξηση του αριθμού των εξειδικευμένων εγκαταστατών αντλιών θερμότητας και άλλων σχετικών επαγγελματιών, μειώνοντας έτσι τα αυξανόμενα κενά σε ορισμένες αγορές. Επιπλέον, το πρόγραμμα LIFE-2023-CET-HEATPUMPS (πεδίο εφαρμογής Α) είναι ανοικτό για δράσεις που τονώνουν τη ζήτηση μεγάλης κλίμακας για αντλίες θερμότητας σε υφιστάμενα κτίρια μέσω της ανάπτυξης, επίδειξης, αναβάθμισης ή/και αναπαραγωγής εναλλακτικών επιχειρηματικών μοντέλων ή/και μοντέλων παράδοσης.

Για το LIFE-CET-BUILDSKILLS, οι προτάσεις μπορούν να υποβληθούν από έναν μόνο αιτούντα από μια επιλέξιμη χώρα, ενώ για το θέμα LIFE-2023-CET-HEATPUMPS, οι προτάσεις πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον τρεις αιτούντες από διαφορετικές επιλέξιμες χώρες.

Νομοθετικό έργο

Προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε όλα τα σχετικά χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ , το σχέδιο δράσης θα συνοδεύεται από χαρτογράφηση των δυνατοτήτων χρηματοδότησης τόσο για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας σε μεμονωμένο επίπεδο όσο και για τα δίκτυα θέρμανσης που παρέχονται από μεγάλες αντλίες θερμότητας, ως μέρος των στρατηγικών θέρμανσης και ψύξης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. 

Η εικόνα στην Ευρώπη σήμερα

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Αντλιών Θερµότητας (ΕΗΡΑ), σήμερα στην Ευρώπη είναι εγκατεστημένες περίπου 20 εκατομμύρια αντλίες θερμότητας.  Οι πωλήσεις αντλιών θερμότητας αυξάνονται σταθερά κάθε χρόνο. Το 2022, οι πωλήσεις αυξήθηκαν σχεδόν κατά 38% (+3 εκατομμύρια μονάδες εγκατεστημένες) σε σχέση με το 2021.  

Αυτά τα αυξανόμενα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η ανανεώσιμη ενέργεια που παράγεται από τις αντλίες θερμότητας μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά για την παροχή του 100% της ζήτησης θέρμανσης, ψύξης και ζεστού νερού ενός κτιρίου.  

Πόσα άτομα εργάζονται στον τομέα των αντλιών θερμότητας στην Ευρώπη;

Τα στοιχεία του EHPA αναφέρουν ότι επί του παρόντος, το 60% της κατασκευής αντλιών θερμότητας γίνεται στην Ευρώπη. Η κατασκευή αντλιών θερμότητας στην Ευρώπη πραγματοποιείται σε περισσότερες από 170 εγκαταστάσεις, συχνά μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που βρίσκονται σε αγροτικές/απομακρυσμένες περιοχές, με κύκλο εργασιών 14,5 δισεκατομμυρίων ευρώ.    

Ο ΕΗΡΑ υπολογίζει ότι ο συνολικός αριθμός εργαζομένων στην ευρωπαϊκή βιομηχανία αντλιών θερμότητας (τέλη 2021) είναι σχεδόν 117.000 άτομα. 

Αυτό αναλύεται σε  παραγωγή αντλιών θερμότητας 37,4% (περίπου 44 χιλιάδες θέσεις εργασίας), εγκατάσταση 30,6% (36 χιλιάδες θέσεις εργασίας), κατασκευή εξαρτημάτων 18,7% (22 χιλιάδες θέσεις εργασίας), και σέρβις και συντήρηση 13,2% (15 χιλιάδες θέσεις εργασίας). 

 Με τους φιλόδοξους στόχους ανάπτυξης αντλιών θερμότητας της REPowerEU – οι οποίοι σύμφωνα με  τους υπολογισμούς της EHPA  μεταφράζονται σε 60 εκατομμύρια περισσότερες αντλίες θερμότητας που θα συνδεθούν έως το 2030 – θα χρειαστούν πολλοί περισσότεροι ειδικευμένοι εργαζόμενοι για κάθε μέρος της διαδικασίας της αντλίας θερμότητας, από την κατασκευή μέχρι το σχεδιασμό και την εγκατάσταση .  

 Ήδη σήμερα, η EHPA υπολογίζει ότι χρειαζόμαστε περίπου 500.000 περισσότερους εκπαιδευμένους εργαζόμενους για να καλύψουμε την αύξηση της συνολικής ζήτησης.  Επί του παρόντος, οι εταιρείες στον τομέα των αντλιών θερμότητας συχνά δυσκολεύονται να προσλάβουν ηλεκτρολόγους, εγκαταστάτες, τεχνικούς και   εξειδικευμένους εργάτες.  

Το  σχέδιο REPowerEU  

Υπενθυμίζεται ότι το  σχέδιο REPowerEU  απαιτεί να δοθεί προτεραιότητα στις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ενεργειακή απόδοση ώστε να μειωθούν οι εισαγωγές ορυκτών καυσίμων και να διπλασιαστούν τα τρέχοντα ποσοστά εγκατάστασης αντλιών θερμότητας στα κτίρια. Απαιτεί επίσης ταχύτερη ανάπτυξη μεγάλων αντλιών θερμότητας για δίκτυα τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης.

Υπάρχει επείγουσα ανάγκη στροφής σε ανανεώσιμες και αποδοτικές τεχνολογίες θέρμανσης και ψύξης σε κτίρια, βιομηχανία και δίκτυα.

 Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής  για την ανταγωνιστικότητα των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας  αναφέρει ότι η ανάπτυξη όλων των τύπων αντλιών θερμότητας πρέπει να επιταχυνθεί περαιτέρω: από αντλίες θερμότητας για μονοκατοικίες, μεγάλες πολυκατοικίες και δίκτυα  θερμότητας, έως αντλίες θερμότητας υψηλής θερμοκρασίας για βιομηχανικές εφαρμογές.

 Το  Βιομηχανικό Σχέδιο Πράσινης Συμφωνίας  επισημαίνει τις αντλίες θερμότητας ως μία από τις βασικές τεχνολογίες για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την κλιματική ουδετερότητα στον νόμο  Net-Zero Industry Act  για τη στήριξη της βιομηχανικής παραγωγής