Πώς η Tesla φέρνει επανάσταση στα τιμολόγια ρεύματος - VPP με απλή τιμολόγηση και υψηλές ταρίφες φωτοβολταϊκών

Στα τέλη Οκτωβρίου, η Tesla παρουσίασε στην Αγγλία, κάποια από τα πιο καινοτόμα προϊόντα ηλεκτρικής ενέργειας διεθνώς. Διακρίνονται για την απλότητα των όρων τους, την αντανάκλαση της αξίας της αποθήκευσης ενέργειας, αλλά και τη δημιουργία ισχυρών κινήτρων για ηλεκτροκίνηση. Αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η Tesla δημιούργησε νέα δεδομένα στον τομέα της λιανικής ηλεκτρισμού, συνδυάζοντας τεχνολογία αιχμής με εύληπτους συμβατικούς όρους. Κάποιοι μάλιστα αναφέρουν ότι επαναπροσδιόρισε τα οφέλη των ενεργών καταναλωτών (prosumers) αλλά και τον ρόλο των aggregators, στην πλέον δυναμική και ταυτόχρονα, απλουστευμένη βάση, υποδεικνύοντας την κατεύθυνση του μέλλοντος.  

Το νέο προϊόν ενέργειας, που προωθείται από τον πάροχο Octοpus, με εξειδίκευση στην ηλεκτροκίνηση και τα πράσινα πιστοποιητικά, απευθύνεται σε οικιακούς καταναλωτές που διαθέτουν φωτοβολταϊκό στέγης και μπαταρία Tesla (Powerwall), χωρίς μάλιστα, να συνιστά προϋπόθεση η κατοχή ηλεκτρικού αυτοκινήτου. Στην παρουσίαση των νέων πακέτων ρεύματος, η Tesla δήλωσε ότι παρέχει τα πιο χαμηλά σταθερά τιμολόγια στην αγγλική αγορά, τα οποία μπορεί να επιφέρουν μειώσεις στους λογαριασμούς ρεύματος έως 75% συγκριτικά με τους έξι μεγάλους παρόχους. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προαναφερθείσα μείωση αφορά ιδίως υψηλές καταναλώσεις και επομένως, συναρτάται με την κατοχή ηλεκτρικού αυτοκινήτου. Επιπρόσθετα, η εταιρεία τόνισε ότι διασφαλίζει στους κατόχους φωτοβολταϊκών στέγης αισθητά υψηλότερες (έως και διπλάσιες) εγγυημένες τιμές για την πώληση της ενέργειας που εγχέουν στο δίκτυο.

Με βάση το χαρτοφυλάκιο οικιακών καταναλωτών που θα προσελκύσει, η Tesla θα διαμορφώσει μια εικονική μονάδα παραγωγής ενέργειας (Virtual Power Plant ή VPP), που θα παρέχει υπηρεσίες ευελιξίας στην χονδρεμπορική αγορά ενέργειας. Ουσιαστικά, η εταιρεία αναλαμβάνει τη διαχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από κάθε φωτοβολταϊκό στέγης και την αποθήκευσή της, είτε για αυτοκατανάλωση αργότερα είτε για πώληση στο δίκτυο. Συνθέτει έτσι, μια ευέλικτη βάση, πράσινης ενέργειας αλλά και πράσινης φόρτισης. Ο στόχος της εμπορικής προσέγγισης είναι διττός: 

(α) Για τους οικιακούς καταναλωτές, ζητούμενο είναι η βελτιστοποίηση της διαχείρισης παραγωγής και κατανάλωσης, ώστε να επιτευχθεί ο περιορισμός του ενεργειακού κόστους. Παράλληλα, διασφαλίζονται δύο χαρακτηριστικά: η ενεργειακή αυτονομία της κατοικίας σε περίπτωση διακοπής ρεύματος, αφού το επίπεδο φόρτισης της  μπαταρίας δεν υποχωρεί κάτω από το όριο του 20%, καθώς και η πράσινη προέλευση του συνόλου της κατανάλωσης.

(β) Για τον aggregator, ζητούμενο είναι η παροχή υπηρεσιών (εξισορρόπησης και εφεδρείας) στην αγορά, ιδίως σε ώρες αιχμής, με μεγιστοποίηση των αντίστοιχων εσόδων. Η προσέγγιση αυτή ενέχει και μια περιβαλλοντική διάσταση, καθώς αποφεύγεται συμβατική παραγωγή, κυρίως από ορυκτά καύσιμα. 

Τα χαρακτηριστικά των τιμολογίων 

Σε σύγκριση με πλήθος αντίστοιχων προϊόντων διεθνώς, η δομή και η απλότητα των συμβατικών όρων της Tesla παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Ουσιαστικά, επιτρέπουν στους καταναλωτές να έχουν μια πιο άμεση εικόνα για τα απτά οφέλη που απορρέουν από την πράσινη επένδυσή τους, ώστε να προβούν στις επιλογές που ταιριάζουν στα οικονομικά τους δεδομένα.   

Πιο συγκεκριμένα, η Tesla καθόρισε τη μοναδιαία χρέωση για κατανάλωση ενέργειας στις £80/MWh, για μη κατόχους ηλεκτρικών αυτοκινήτων, και στις £110/MWh για κατόχους, χωρίς πάγια χρέωση και στις δύο περιπτώσεις. Το τιμολόγιο αυτό ισχύει ανεξάρτητα από χρονική περίοδο (π.χ. ημερήσια ή νυχτερινή, αιχμιακές ώρες) καθώς και από τη διακύμανση των τιμών στην χονδρεμπορική αγορά.  Η τιμολόγηση διέπεται επομένως, από μια εύληπτη, ομοιόμορφη τιμή, που απέχει από την πολύπλοκη, δυναμική τιμολόγηση των έξυπνων μετρητών. Είναι αξιοσημείωτο ότι η τιμολόγηση φαίνεται αντιφατική, εκ πρώτης όψεως, δίνοντας την αίσθηση ότι δεν ευνοεί την ηλεκτροκίνηση.  Ωστόσο, δύο στοιχεία είναι κρίσιμα για την κατανόηση της συλλογιστικής της. 

(1) Τα προϊόντα καθορίζουν στο ίδιο ακριβώς επίπεδο τη χρέωση για κατανάλωση ενέργειας και την αποζημίωση για πώληση της πλεονάζουσας ενέργειας στο δίκτυο. Έτσι, για τους κατόχους ηλεκτρικών οχημάτων, η τιμή για έγχυση ενέργειας ανέρχεται στις  £110/MWh, ένα επίπεδο που θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό για τα αγγλικά δεδομένα, καθώς η πιο ευνοϊκή διαθέσιμη τιμή είναι μόλις 55 €/MWh. Επίσης, δημιουργεί αισθητό πλεονέκτημα, των £30/ΜWh, συγκριτικά με τους μη κατόχους ηλεκτρικού αυτοκινήτου.

(2) Η εξίσωση των δύο μοναδιαίων τιμών περιορίζει αισθητά την πολυπλοκότητα. Ο ενεργός καταναλωτής δεν χρειάζεται πλέον να ανησυχεί για το ενδοημερήσιο προφίλ κατανάλωσης και το ποσοστό της αυτοκατανάλωσης. Δεν απαιτείται να προσαρμόζει συνεχώς την κατανάλωσή του, ακολουθώντας τις ημερήσιες διακυμάνσεις στη χονδρεμπορική αγορά, λόγω δυναμικής τιμολόγησης. Επιπλέον, τεχνικοί του κλάδου εκτιμούν ότι δεν χρειάζεται να προβεί σε αυτοματοποιήσεις συσκευών και ενισχυτικά στοιχεία (controlled loads, PV diverters).

Απόσβεση της πράσινης επένδυσης 

Γενικότερα, ένας καταναλωτής μπορεί να διασφαλίσει μηδενικό λογαριασμό ρεύματος εφόσον η παραγωγή του αντισταθμίζει την κατανάλωσή του, λαμβάνοντας υπόψη απώλειες και τον βαθμό απόδοσης της μπαταρίας. Επιπρόσθετα όμως, τα πακέτα τιμολόγησης της Tesla επιτρέπουν στον ενεργό καταναλωτή να προσδιορίσει με απλότητα την κλίμακα της επένδυσης που θα επιλέξει. Με προσεγγιστικούς υπολογισμούς και μέσες τιμές για τα δεδομένα ηλεκτρικής κατανάλωσης και ηλιοφάνειας στην Αγγλία, αναδεικνύεται ότι ένα μέσο νοικοκυριό (με ημερήσια κατανάλωση 11 kWh, επίπεδο που αντανακλά την εκτεταμένη χρήση φυσικού αερίου), μπορεί να επιτύχει μηδενικό λογαριασμό ρεύματος εφόσον εγκαταστήσει ένα φωτοβολταϊκό στέγης 4kW. 

Αν προσθέσει άλλα 4 kW φωτοβολταϊκών πάνελς, ο καταναλωτής του τυπικού παραδείγματος θα μπορέσει να διασφαλίσει περί τα 20.000 χιλιόμετρα φόρτισης ετησίως, για ένα φάσμα αυτοκινήτων. Παράλληλα, θα επωφεληθεί από τις ιδιαίτερα ελκυστικές τιμές για την έγχυση ενέργειας στο δίκτυο. Δημιουργείται έτσι ένα ισχυρό κίνητρο ηλεκτροκίνησης αλλά και αγοράς των οικιακών μπαταριών, που η ίδια η Tesla παράγει.

Είναι ενδεικτικό ότι το κόστος της παραπάνω ενδεικτικής επένδυσης (σε φωτοβολταϊκό στέγης 8kW και μπαταρίες Powerwall), ανέρχεται στην Αγγλία, με υφιστάμενα δεδομένα, στις 25-30 χιλιάδες λίρες. Εκτιμάται έτσι, ότι η επένδυση μπορεί να αποσβεστεί σε 12-15 έτη, ανάλογα με τους όρους δανειοδότησης. Λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη τις ισχυρές πτωτικές τάσεις και στις δύο συνιστώσες της επένδυσης (70-80% έως το 2030), οι πιο αισιόδοξοι αναλυτές αναφέρουν ότι ο χρόνος απόσβεσης στο τέλος της δεκαετίας μπορεί να συρρικνωθεί στα 5 έτη.   

Στρατηγική καινοτομίας - Αντοχή στην πανδημία  

Μια επισκόπηση της στρατηγικής της Tesla την τελευταία διετία αλλά και την περίοδο της πανδημίας, υποδεικνύει ότι η καινοτομία και η εφαρμογή ολιστικής προσέγγισης (από την εξέλιξη των χαρακτηριστικών των οχημάτων της, έως τη συρρίκνωση του χρόνου φόρτισης και τη δομή των πακέτων τιμολόγησης), αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία για μια επιτυχή προσαρμογή. Αξίζει να εστιάσουμε σε κάποιες στρατηγικές κινήσεις, που παρουσιάζουν ενδιαφέρον ως προς την παροχή νέων υπηρεσιών και τη διαφοροποίησή τους.

(1) Στον τομέα της αποθήκευσης ενέργειας, η Tesla ανέπτυξε στην Αυστραλία την 1η πιλοτική εφαρμογή VPP, από αποκεντρωμένη οικιακή παραγωγή. Έχοντας εγκαταστήσει την μεγαλύτερη μπαταρία παγκοσμίως, ισχύος 100 MW, συνέχισε τον Ιούλιο του 2018, με ένα πρόγραμμα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών και Powerwalls (οικιακές μπαταρίες επιφάνειας 1 τ.μ.) σε κατοικίες. Το κόστος για τους καταναλωτές ήταν περιορισμένο, καθώς υπήρξε κρατική επιδότηση σε σημαντικό ποσοστό. 

Αξιοποιώντας το «πράσινο» αυτό δυναμικό για παροχή υπηρεσιών στην αγορά ενέργειας, η Tesla αναπτύσσει μια σημαντική πηγή εσόδων. Παράλληλα, το ενεργειακό κόστος για τους οικιακούς καταναλωτές μειώθηκε έως και 20%, σύμφωνα με έκθεση του Διαχειριστή Συστήματος (Απρίλιος 2020). Το γεγονός αυτό ενίσχυσε την αποδοχή του προγράμματος από τις τοπικές κοινωνίες. Σημειώνεται ότι η χρέωση κατανάλωσης ενέργειας είναι ιδιαίτερα υψηλή στην Αυστραλία (310 $/MWh). Η εγγυημένη τιμή για έγχυση ενέργειας στο δίκτυο διαμορφώνεται στα 100 $/MWh, ενώ παρέχεται αποζημίωση 198 $/MWh για απόδοση ενέργειας από την μπαταρία στο δίκτυο σε ώρες αιχμής, καθώς και επιδότηση $ 2.200 για ένα νέο Powerwall. 

Είναι ενδεικτικό ότι το παραπάνω σχήμα, που ξεκίνησε με 100 νοικοκυριά το 2018, έχει πλέον στόχο τα 50.000. Τον Σεπτέμβριο του 2020, εκκίνησε η 3η φάση, με τον αριθμό κατοικιών που συμμετέχουν, να ανέρχεται ήδη σε 4.000. Αξίζει να αναφερθεί προφανώς, ότι πέρα από τους οικιακούς καταναλωτές, η συμμετοχή των δήμων σε τέτοια προγράμματα είναι καθοριστική. Είναι αξιοσημείωτο ότι στην Αγγλία, ο Δήμος του Portsmouth εγκατέστησε την μεγαλύτερη μπαταρία Tesla στη χώρα, ικανή να αποθηκεύσει 135 ΚWh. 

(2) Αποκαλυπτική είναι και η δυναμική που σημείωσε η Tesla στην εγκατάσταση φορτιστών. Στα τέλη του 2019, διέθετε 1716 σταθμούς ταχείας φόρτισης παγκοσμίως και 15.000 ταχυφορτιστές. Τον Σεπτέμβριο του 2020, διέθετε άνω των 1970 σταθμών, ενώ οι φορτιστές είχαν υπερβεί τους 17.500. Πρακτικά, παρά την πανδημία, η Tesla προσθέτει στο δυναμικό της έναν σχεδόν σταθμό ημερησίως.   Είναι χαρακτηριστικό ότι στο Los Angeles, ανακοινώθηκε πρόσφατα η εγκατάσταση άλλων 200 ταχυφορτιστών V3 εντός του 2021.  

(3) Τον Σεπτέμβριο του 2020, η Tesla επιδίωξε να αμβλύνει τις ανησυχίες των Ευρωπαίων οδηγών για τη διάρκεια φόρτισης των αμιγώς ηλεκτρικών οχημάτων, παρουσιάζοντας στο Βερολίνο μια νέα εκδοχή του ταχυφορτιστή V3, που είχε παρουσιάσει αρχικά τον Μάρτιο του 2019. Ο νέος εξοπλισμός επιτρέπει στο Tesla Model 3 να φορτίζει εντός πέντε λεπτών για να διανύσει 120 χλμ, ενώ τα παλαιότερα μοντέλα μπορούν να λάβουν αναβάθμιση λογισμικού. Ο επανασχεδιασμός της ηλεκτρολογικής αρχιτεκτονικής επέφερε αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά, όπως: 1 ΜW ισχύος, ικανής να ηλεκτροδοτήσει περί τα 800 νοικοκυριά ετησίως, και αιχμή 250 kW ανά όχημα, ενώ η φόρτιση δεν επηρεάζεται από παράλληλες φορτίσεις άλλων οχημάτων.  

Στην παρουσίαση, επισημάνθηκε ότι η Tesla εξακολουθεί να προκρίνει την αργή φόρτιση των μπαταριών, σε χώρους εργασίας και κατοικίες, αλλά διαμόρφωσε μια γρήγορη εναλλακτική, ώστε να ανταποκριθεί στις διαφοροποιημένες ανάγκες των πελατών της. Δεν διευκρινίστηκε άλλωστε πώς η συχνή χρήση της ταχείας φόρτισης επηρεάζει τη διάρκεια ζωής των μπαταριών. Δεν είναι ενδεχομένως τυχαίο και το γεγονός ότι η παρουσίαση του νέου εξοπλισμού έγινε σε ερευνητικό ινστιτούτο. Επιπρόσθετα, εισάγοντας το χαρακτηριστικό "On Route Battery Warmup", η Tesla εκτιμά ότι ο χρόνος φόρτισης απομειώνεται κατά 25%. Το καινοτόμο αυτό σύστημα αντιμετωπίζει κάποια χημικά ζητήματα στις μπαταρίες λιθίου και διασφαλίζει με έναν «έξυπνο» τρόπο ότι η μπαταρία θα περιέλθει σε βέλτιστη θερμοκρασία καθώς το όχημα πλησιάζει στον ταχυφορτιστή.  

(4) Όπως ανακοινώθηκε πρόσφατα, η Tesla επέλεξε μια τοποθεσία κοντά στο Βερολίνο για ένα νέο εργοστάσιο παραγωγής των οχημάτων της, που φιλοδοξεί να καταστεί το πιο προηγμένο για μαζική παραγωγή παγκοσμίως. Το εργοστάσιο, που μπορεί να δημιουργήσει έως 40 χιλιάδες θέσεις εργασίας, αναμένεται να λειτουργήσει εντός του 2021, ξεκινώντας με την παραγωγή του Model Υ crossover. Η επιλογή της Γερμανίας δεν είναι φυσικά τυχαία, καθώς αντανακλά το μέγεθος της γερμανικής αγοράς, την πολιτική κινήτρων στον τομέα της ηλεκτροκίνησης, τις υφιστάμενες υποδομές, αλλά και το επίπεδο τεχνογνωσίας. 

Συμπερασματικά, τα προϊόντα ηλεκτρικής ενέργειας της Tesla που παρουσιάστηκαν στην Αγγλία, ως δομή και εμπορική λογική, παρουσιάζουν αναμφίβολα ενδιαφέρον και για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως καθώς μεταβαίνουμε στην πλήρη συμμετοχή των ΑΠΕ στην αγορά. Έχοντας ως αφετηρία απλούς και εύληπτους συμβατικούς όρους, δημιουργούν κίνητρα για εγκατάσταση οικιακών μπαταριών, άρα αποκεντρωμένης αποθήκευσης, καθώς και ηλεκτροκίνησης, επομένως βιώσιμες μεταφορές, διασφαλίζοντας, παράλληλα, υψηλές τιμές πώλησης της ενέργειας από φωτοβολταϊκά στέγης και σημαντικές μειώσεις στους οικιακούς λογαριασμούς. Επιφέρουν έτσι αξία για τους ενεργούς καταναλωτές, τους aggregators αλλά και την αγορά συνολικά, καθιστώντας εφικτή την παροχή υπηρεσιών (εξισορρόπησης και εφεδρειών) με πράσινο ενεργειακό αποτύπωμα. Ο χρόνος απόσβεσης των απαιτούμενων επενδύσεων, με βάση τα αγγλικά δεδομένα, κρίνεται ικανοποιητικός, ενώ αναμένεται να συρρικνωθεί περαιτέρω, από την πτώση των τιμών φωτοβολταϊκών και μπαταριών.

Στη χώρα μας, μετά τη θέσπιση ενός ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου, με συγκροτημένη πολιτική κινήτρων, η ηλεκτροκίνηση παρουσιάζει πλέον ισχυρή δυναμική. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύσσονται από τους παρόχους ενέργειας εξειδικευμένα πακέτα τιμολόγησης, που παρέχουν συχνά μια σημαντική έκπτωση συγκριτικά με το βασικό τιμολόγιο και ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά, όπως υψηλή έκπτωση συνέπειας, έναν αριθμό δωρεάν KWh ετησίως για την φόρτιση των οχημάτων, αλλά και πρόσθετες υπηρεσίες. Σε κάποιες περιπτώσεις, εφαρμόζονται ρήτρες αναπροσαρμογής, που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη καθώς μπορεί να μεταβάλουν σημαντικά τη μοναδιαία ανταγωνιστική χρέωση. Γενικότερα, οι εξελίξεις στις πράσινες μεταφορές είναι σημαντικές και στην ορθή κατεύθυνση. Η οριστικοποίηση του θεσμικού πλαισίου της αποθήκευσης, που επίκειται, θα αποδεσμεύσει νέες δυνατότητες, προκαλώντας πολλαπλά οφέλη για τους καταναλωτές και τον ενεργειακό τομέα συνολικά. 

-------------------------

Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός, με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας, στέλεχος της ΡΑΕ. Το κείμενο εκφράζει προσωπικές σκέψεις.