Γιάννης Δεσύπρης: Ο ρόλος του LNG στην ενεργειακή αγορά και οι περίπλοκες διαδρομές των αγωγών

Με αφορμή την ολοκλήρωση του 4ου Ενεργειακού Διαλόγου για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ο πρόεδρος του ΙΕΝΕ Δρ. Ιωάννης Δεσύπρης κάνει έναν πολύ ενδιαφέροντα απολογισμό για τα όσα συζητήθηκαν σε σχέση με την ακμάζουσα αγορά φυσικού αερίου και τις ευκαιρίες που ανοίγονται. Μιλά για τις εξελίξεις στο μέτωπο των αγωγών, για το LNG και τις δυνατότητες συνεργασίας που δημιουργούνται.

- Κύριε Δεσύπρη, ποια ήταν τα αποτελέσματα του καθιερωμένου «διαλόγου των ειδικών» στο South East Europe Dialogue;

Και φέτος είχαμε μερικά σημαντικά αποτελέσματα. Ο θεσμός συγκεντρώνει κυρίως τους τεχνοκράτες των χωρών της ανατολικής και δυτικής Βαλκανικής, τους κατά κάποιον τρόπο «εισηγητές» στις γείτονες χώρες, όπου απαλλαγμένοι από τις επιμέρους πολιτικές, μπορούν να ανταλλάσουν απόψεις για γνωστές και νέες προτάσεις στα θέματα της ενέργειας. Στο φετινό διάλογο συμμετείχαν εξαίρετοι συνάδελφοι, για να αναφερθούν μερικοί, όπως ο κ. Yardim τέως CEO της BOTAS, ο κ. Yigitguden επι σειρά ετών Υφυπουργός Ενέργειας στην Τουρκία, κ. Slavov υπεύθυνος της περιοχής για το World Energy Council, η κα Αργυρίου από την ΕΕ, κ.Simitchiev της Bulgartransgas, κ. Ghorban από το Ιράν, κα Velcoski από το ΤΑΡ, ο καθηγητής κ. Dhima από την Αλβανία, ο κ. Zdrakovic από τη Σερβία και άλλοι 150 ειδικοί, τεχνικοί, οικονομικοί και νομικοί από όλες τις χώρες της περιοχής και φυσικά την Ελλάδα.

- Αρκετός λόγος γίνεται για την περίφημη ασφάλεια των προμηθειών. Ποια η σημασία της;

Η ασφαλεια προμηθειών, κυρίως σε αέριο, των χωρών της Ν.Α. Ευρώπης, αποτελεί πράγματι την αχίλλειο πτέρνα των χωρών της περιοχής μας, και αυτό αποτέλεσε βασικό στοιχείο του διαλόγου. Υπήρξε μία συναντίληψη ότι στο σημερινό κόσμο δεν υπάρχει ασφάλεια προμηθειών για μία χώρα, αντίθετα είναι αναγκαίο να βρεθούν τρόποι συνεργασίας και συνέργειας. Αυτό θα βοηθήσει στη μείωση του κόστους του αερίου και του χρήματος.

Η προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών σε συνδυασμό με την προσπάθεια για μείωση του κόστους, βασικά στοιχεία της ασφάλειας των προμηθειών, οδήγησε στην εξέταση των σχέσεων Τουρκίας – Ρωσίας και των τεχνοοικονομικών επιλογών του Νότιου Διαδρόμου. Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες συζητήσεις σε επίπεδο γεωπολιτικής της ενέργειας.

Αναγνωρίστηκε ότι η Τουρκία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εισαγωγέας φυσικού αερίου από τη Ρωσία μετά τη Γερμανία και την Ιταλία, και ο πρώτος σε ρωσικό λιθάνθρακα. Οι ιδιαίτερες σχέσεις επηρεάζονται εξαιρετικά από τις σχέσεις που διαμορφώνουν αυτές οι δύο χώρες στην περιοχή του Καυκάσου.

- Ποια είναι τα συμπεράσματα που βγήκαν σε σχέση με τους αγωγούς φυσικού αερίου που σχεδιάζονται για την περιοχή μας;

Εξετάσαμε τα τεχνοοικονομικά στοιχεία των αγωγών ITGI, TAP και Nabucco σε συνδυασμό με τις πηγές αερίου που χρησιμοποιούν. Στο πλαίσιο του διαλόγου αναγνωρίστηκε το γεγονός ότι ο μεν Nabucco δεν έχει δεσμεύσει αέριο ενώ οι ITGI και TAP έχουν αντίστοιχα από Ρωσία, Ιράν και Αζερμπαϊτζάν. Εντούτοις επίσης αποδεκτό έγινε το γεγονός ότι το υπάρχον σύστημα μεταφοράς της Τουρκίας δεν είναι σχεδιασμένο για μεταφορά transit, επομένως υπάρχει ένα bottleneck στο σύστημα εκεί που καθιστά αναγκαίο ένα νέο αγωγό για να τροφοδοτήσει αυτούς τους δύο. Το ίδιο bottleneck και για τους ίδιους λόγους υπάρχει στη Βουλγαρία. Εντούτοις αντικειμενικά η Τουρκία αποτελεί μία σημαντική transit χώρα για το αέριο, ένα ρόλο που επιδιώκει να παίξει και η Βουλγαρία στη διαδρομή προς βορρά.

- Ποιος ο ρόλος του LNG για την ασφάλεια των προμηθειών και ποιες οι δυνατότητες δημιουργίας ενός price hub;

Είναι σημαντική η γενική αποδοχή ότι από όλες τις χώρες της περιοχής μόνο η Τουρκία και η Ελλάδα έχουν μεγαλύτερη ασφάλεια προμηθειών, κυρίως λόγω των σταθμών LNG. Αυτό οδήγησε στην ανάλυση των δυνατοτήτων, και που, ενός gas hub και ενός price hub. Οι ειδικοί συμφώνησαν ότι gas hub μπορεί να δημιουργηθεί εκεί όπου διακινείται και καταναλώνεται πολύ αέριο. Το άθροισμα των καταναλώσεων Ελλάδας, Τουρκίας και Βουλγαρίας είναι το χαμηλότερο της Ευρώπης, επομένως δεν μπορεί να συζητά κανείς για gas hub έστω και σε περιφερειακό επίπεδο. Για να γίνει αυτό χρειάζεται αποδοτική μεταφορά, κάθετες διασυνδέσεις, και μεγάλες τοπικές καταναλώσεις καθώς και δημιουργία υπόγειων αποθηκευτικών χώρων που θα καλύπτουν όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες. Με αυτή την έννοια η προτεινόμενη εγκατάσταση LNG στη Βόρεια Ελλάδα έχει νόημα. Αντίθετα ένα price hub (που σημαίνει κυρίως ένα νοητό χώρο ευέλικτων τιμών) διαμορφώνεται εκεί όπου το ρυθμιστικό και νομικό πλαίσιο είναι πλέον ανεπτυγμένο, και η Ελλάδα αν το προσπαθήσει μπορεί να το καταφέρει. Αυτή ήταν και η προτροπή της ΕΕ, η οποία επέμενε ότι ο Νότιος Διάδρομος είναι ένας διάδρομος με εναρμονισμένες ρυθμιστικές και νομικές πρακτικές, ο οποίος θα επιτρέπει την άμεση πρόσβαση στις πηγές ενέργειας και όχι μέσω swaps, και ότι είναι αναγκαία η συνεργασία Ελλάδας και Βουλγαρίας σε κοινές ρυθμιστικές πρακτικές που θα επιτρέψουν τις δύο αυτές σημαντικές προοπτικές.

- Ποια άλλα θέματα συζητήθηκαν για τους αγωγούς φυσικού αερίου που αναπτύσσονται;

Η κατασκευή όλων των μεγάλων αγωγών πρέπει να μπορεί να παρέχει αέριο σε σημαντικές καταναλώσεις κατά το μήκος της διαδρομής του. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που τόσο ο ΤΑΡ όσο και o ITGI ζήτησαν και έλαβαν εξαίρεση από την υποχρέωση πρόσβασης τρίτων. Ο άλλος λόγος είναι η έλλειψη εναρμόνισης ρυθμιστικών πρακτικών μεταξύ των χωρών, που καθιστά δύσκολες τις διακρατικές επενδύσεις. Παρόμοια ζητήματα τέθηκαν και για τα έργα του γνωστού «δακτυλίου» στα δυτικά Βαλκάνια.

- Ποιος είναι ο ρόλος του LNG σε σχέση με τους αγωγούς και τι συζητήθηκε για το shale gas και το Ιράν; Ποια είναι τα συμπεράσματα στα οποία καταλήξατε για τις εξελίξεις στην αγορά;

Είναι αλήθεια ότι οι αγωγοί αποτελούν ένα πιο «πολιτικό» προϊόν μεταφοράς, ενώ το LNG είναι περισσότερο προϊόν της αγοράς. Εντούτοις η οικονομική κρίση και η παραγωγή shale gas έχει μειώσει τη ζήτηση αερίου γενικότερα, και η σποταγορά LNG προσφέρει σημαντικές δυνατότητες μείωσης του κόστους αερίου στον τελικό καταναλωτή. Η επίπτωση αυτή είναι περισσότερο εμφανής στην Ελλάδα η οποία άνοιξε την αγορά αερίου, παρά στην Τουρκία όπου η πρόσβαση τρίτων δεν έχει επιτευχθεί. Αυτό προσφέρει ένα ρυθμιστικό προβάδισμα το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί.

Το Ιράν για τους λόγους αυτούς εγκατέλειψε τα σχέδια για υγροποίηση του αερίου στο νότο και πλέον προσβλέπει στη μεταφορά μέσω Τουρκίας, και αυτό είναι μία σημαντική εξέλιξη. Έτσι ο μεγάλος προμηθευτής LNG στη Μέση Ανατολή θα παραμείνει το Κατάρ, το οποίο μπορεί να κατεβάσει πιο χαμηλά τις τιμές του για το λόγο ότι μαζί με το αέριο εκεί συμπορεύονται και περίπου 40% συμπυκνώματα ως παραπροϊόντα της παραγωγής αερίου.

Συμπερασματικά, τα τρία βασικά έργα αγωγών μεταφοράς είναι ο Nabucco, ο ITGI (που συνδέεται με South Stream) και ο TAP, και όλα αλληλοσυνδέονται μέσα από μία προσπάθεια εναρμόνισης ρυθμιστικών και νομικών πρακτικών του Νότιου Διαδρόμου. Το LNG διεισδύει ταχύτατα στην αγορά, ιδιαίτερα της Ελλάδας, και μπορεί να συνεισφέρει στην ασφάλεια προμηθειών τόσο μέσω διαφοροποίησης όσο και μείωσης κόστους. Εντούτοις οι χώρες πρέπει να βρουν συνεργατικά ένα κοινό παρονομαστή σε κοινές επενδύσεις ασφάλειας των προμηθειών τους και ανάπτυξης των καταναλώσεων αερίου οι οποίες θα επιφέρουν μία εσωτερική αγορά με διακύμανση τιμών.

Τέλος, αυτά τα ζητήματα που αφορούν στο αέριο, όπως και άλλα που αφορούν στον ηλεκτρισμό, θα αποτελέσουν αντικείμενο της οριζόντιας επιτροπής των ειδικών από όλες τις χώρες η οποία θα συνέλθει τον Σεπτέμβριο, προκειμένου να διαμορφώσει μία στενά τεχνοκρατική έκθεση με το concensus πάνω στα ενεργειακά θέματα της ΝΑ Ευρώπης.