Στρεβλώσεις στη DAM, περικοπές ΑΠΕ και η ανάγκη για βαθιές μεταρρυθμίσεις

Η αγορά βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο καμπής, καθώς η ελληνική αγορά επόμενης ημέρας (DAM) βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα φαινόμενο που δεν είναι συγκυριακό, αλλά βαθιά διαρθρωτικό. Οι μηδενικές και αρνητικές τιμές εκκαθάρισης εμφανίζονται με συχνότητα που αποκαλύπτει την αδυναμία της αγοράς να απορροφήσει την αυξανόμενη παραγωγή από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Αύγουστος του 2025. Σε διάστημα 31 ημερών, καταγράφηκαν συνολικά 102 ώρες με Τιμή Εκκαθάρισης DAM ≤ 0, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 13,7% του συνόλου των ωρών του μήνα.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα κατά τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας: από τις 279 ώρες (09:00–17:00), οι 90 ώρες κατέληξαν σε μηδενική ή αρνητική τιμή, δηλαδή σχεδόν μία στις τρεις (32,3%).

Σε αρκετές ημέρες μάλιστα το φαινόμενο εμφανίστηκε με μπλοκ 6 έως 9 συνεχόμενων ωρών, όπως:

• στις 9–10 Αυγούστου (9 συνεχόμενες ώρες),
• στις 15–16 Αυγούστου (πάνω από 8 ώρες),
• στις 30–31 Αυγούστου (4 και 7 ώρες αντίστοιχα).

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον όχι μεμονωμένα επεισόδια υπερπροσφοράς, αλλά μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση με χαρακτηριστικά διαρθρωτικής στρέβλωσης.

Θεσμικές στρεβλώσεις που τροφοδοτούν το φαινόμενο

Πέραν των τεχνικών παραγόντων (χαμηλή ζήτηση, περιορισμένες διασυνδέσεις, έλλειψη ευέλικτων μονάδων), καθοριστικό ρόλο παίζει η θεσμική αρχιτεκτονική της αγοράς.

Υποχρεωτική συμμετοχή FiT στη DAM.
Σύμφωνα με τον Κώδικα Διαχείρισης Συστήματος (2020), ο ΔΑΠΕΕΠ εκπροσωπεί όχι μόνο τα έργα FiP (Feed-in Premium), αλλά και εκείνα με συμβάσεις σταθερής τιμής (FiT). Έτσι, τεράστιες ποσότητες ενέργειας που σε όλες τις ώριμες ευρωπαϊκές αγορές εκκαθαρίζονται off-market, στην Ελλάδα εισάγονται στη DAM με προσφορές που φτάνουν έως τα −500 €/MWh καθημερινά. Το αποτέλεσμα είναι η παραμόρφωση της σωρευτικής καμπύλης (merit order) και η τεχνητή πίεση της τιμής εκκαθάρισης σε μηδενικά ή αρνητικά επίπεδα.

Ο αυστηρότερος κανόνας στην Ευρώπη.
Με βάση το άρθρο 5 παρ. 10 του ν.4414/2016, όταν η Οριακή Τιμή Συστήματος είναι μηδενική για περισσότερες από 2 συνεχόμενες ώρες, οι σταθμοί ΑΠΕ δεν λαμβάνουν ενίσχυση για τις ώρες αυτές.
Αντίθετα, Σε πολλές αγορές της ΕΕ ίσχυε/ισχύει ιστορικά όριο ≥6 συνεχόμενων ωρών με αρνητικές (ή μηδενικές) τιμές για τη διακοπή της λειτουργικής ενίσχυσης – π.χ. Γερμανία (EEG), Ολλανδία (SDE++), Δανία – στο πλαίσιο των EEAG. Μετά τις CEEAG (2022) παρατηρείται σύγκλιση προς αυστηρότερο πλαίσιο.

Πρόωρη εφαρμογή του κανόνα στα ΜΔΝ.
Στην απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής SA.58482 (21.12.2021), η Ελλάδα δεσμεύτηκε να εφαρμόσει τον κανόνα των 2 ωρών στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά μετά τη διασύνδεσή τους με το ηπειρωτικό. Παρόλα αυτά, η ρύθμιση εφαρμόστηκε πρόωρα, επιβαρύνοντας τους παραγωγούς σε όλη την Ελληνική Επικράτεια.

Ακραίο εύρος τιμών.
Το ισχύον πλαίσιο (−500 έως +4.000 €/MWh) επιτρέπει ακραίες προσφορές που δεν αντικατοπτρίζουν πραγματικές συνθήκες προσφοράς–ζήτησης, πολλαπλασιάζοντας τις στρεβλώσεις.

Οι συνέπειες είναι άμεσες και σοβαρές:

• Συχνή απώλεια εσόδων λόγω του κανόνα ≥2 ωρών.
• Τεχνητή συμπίεση τιμών από τη συμμετοχή FiT έργων στη DAM, με τους παραγωγούς να ζημιώνονται όχι μόνο σε περιόδους πραγματικής υπερπροσφοράς, αλλά και λόγω θεσμικής στρέβλωσης.
• Απουσία αποζημίωσης curtailed ενέργειας, παρά την πρόβλεψη του άρθρου 13(7) του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.
• Απώλεια επενδυτικής ασφάλειας: η έλλειψη προβλεψιμότητας αυξάνει το κόστος κεφαλαίου και μειώνει την πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση.

Για να αποκατασταθεί η ισορροπία, απαιτούνται συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις:

1. Διαχωρισμός FiT από τη DAM.
   Τα έργα σταθερής τιμής πρέπει να εκκαθαρίζονται εκτός χρηματιστηρίου (off-market), όπως στις ώριμες ευρωπαϊκές αγορές.
2. Εναρμόνιση κανόνα μηδενικών/αρνητικών τιμών.
   Αναθεώρηση του ελληνικού κανόνα σε ≥6 συνεχόμενες ώρες, όπως στην ΕΕ, ώστε να μην τιμωρούνται δυσανάλογα οι παραγωγοί έστω και προσωρινά μέχρι την πλήρη ρύθμιση της αγοράς.
3. Ρεαλιστικά price caps/floors.
   Αναπροσαρμογή του εύρους σε επίπεδα συμβατά με την ΕΕ (π.χ. −150 έως +3.000 €/MWh).
4. Αποζημίωση curtailed ενέργειας.
   Εφαρμογή του άρθρου 13(7) Κανονισμού 2019/943, με αποζημίωση τουλάχιστον ίση με την αγοραία αξία της χαμένης ενέργειας και κάλυψη σχετικών κοστων.
5. Ενίσχυση αποθήκευσης και ευελιξίας.
   
   • Για τις behind-the-meter μπαταρίες: άρση περιορισμών φόρτισης από δίκτυο, capacity payments, πρόσβαση σε αγορές εξισορρόπησης, επιδοτήσεις/φοροκίνητρα, fast-track αδειοδοτήσεις.
   • Για τα grid-scale έργα: αυστηρή τήρηση χρονοδιαγραμμάτων επιδότησης, χωρίς συνεχείς παρατάσεις.

Η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Αν συνεχίσει με το υφιστάμενο πλαίσιο, θα απαξιώσει την πράσινη ενέργεια, θα αποθαρρύνει νέες επενδύσεις και θα ισοπεδώσει οικονομικά τους μικρούς παραγωγούς.

Η εναλλακτική είναι η εφαρμογή βαθιών μεταρρυθμίσεων που θα φέρουν τη χώρα σε ευθυγράμμιση με την Ευρώπη, θα εξασφαλίσουν διαφάνεια, προβλεψιμότητα και επενδυτική ασφάλεια, και θα αποκαταστήσουν την πραγματική αξία της πράσινης ενέργειας στην ελληνική οικονομία.

*Κωνσταντίνος Παπακωστόπουλος, Electrical Engineer, Specialized in Renewable Energy Systems Engineering