Σε μόνιμη δοκιμασία οι αντοχές του ηλεκτρικού συστήματος – «Αχίλλειος πτέρνα» τα Βαλκάνια με κίνδυνο «εξαγωγής» blackout

Με το «βλέμμα» στην περιοχή των Βαλκανίων καταστρώνει ο ΑΔΜΗΕ τα σχέδια «θωράκισης» του ελληνικού συστήματος αναγνωρίζοντας αφενός την ευαλωτότητα των γειτονικών συστημάτων κι αφετέρου τον κίνδυνο «ντόμινο» που μπορεί να ακολουθήσει σε συνέχεια των διασυνδέσεων ανάμεσα στα ηλεκτρικά συστήματα.

Ειδικότερα, όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές με γνώση του θέματος που συνομίλησαν με το energypress, τα ηλεκτρικά συστήματα των Βαλκανικών χωρών και ιδιαίτερα στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων (Αλβανία, Κόσοβο, Μαυροβούνιο και Βόρεια Μακεδονία) παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες στο κομμάτι της θωράκισης με τις όποιες μεθόδους εφαρμόζουν να μην ακολουθούν ή να ακολουθούν με αργούς ρυθμούς τις νέες προκλήσεις και απαιτήσεις που θέτει η αυξημένη διείσδυση ΑΠΕ για την ασφάλεια του συστήματος.

Με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την Βόρεια Μακεδονία και το πρόσφατο μπλακάουτ που έπληξε την χώρα στα μέσα Μαΐου, η βασική δυσκολία, όπως εξηγούν πηγές με γνώση του θέματος, αφορά στην δυσκολία υλοποίησης επενδύσεων αναβάθμισης και θωράκισης του συστήματος που θα επιτρέψει στο δίκτυο να ανταποκριθεί με μεγαλύτερη «ανθεκτικότητα» στην υποδοχή πράσινης ενέργειας, όπου και σε αυτές τις χώρες βαίνει αυξανόμενη, επιφέροντας τις γνωστές προκλήσεις στην ισορροπία και ευστάθεια του δικτύου.

Το δομικό πρόβλημα

Ωστόσο, όπως  επισημαίνουν άλλες πηγές με γνώση του θέματος, το πρόβλημα είναι δομικότερο, όπως αποτυπώθηκε και στις πιο προηγμένες χώρες Ισπανία και Πορτογαλία και σχετίζεται με το γεγονός ότι «προσπαθούμε με παλιές μεθόδους να λειτουργήσουμε καινούργιες καταστάσεις. Αυτό είναι αδύνατον» για να συμπληρώσουν ότι σε αυτή την βάση ο κίνδυνος ενός μπλακάουτ ή σε κάθε περίπτωση σοβαρών «δοκιμασιών» για το δίκτυο, είναι «μέσα στο πρόγραμμα». Αναλυτικότερα, η διάκριση παλιού και καινούργιου τρόπου ή προσέγγισης έγκειται στη διαφορετική φυσιογνωμία που πλέον έχει το ενεργειακό μίγμα σε συνθήκες ενεργειακής μετάβασης.

Η συζήτηση δεν αφορά μονάχα τις περισσότερες ή λιγότερες ΑΠΕ αλλά κυρίως στο νέο τοπίο που διαμορφώνει η παρουσία τους και πολύ περισσότερο η κυριαρχία τους στο ενεργειακό μίγμα. Κατά τον λεγόμενο «παλιό τρόπο», ο Διαχειριστής καλούνταν να διαχειριστεί και να αντιστοιχίσει δύο βασικά μεγέθη την «παραγωγή» από την μία και την «ζήτηση», διαθέτοντας επαρκή πρόβλεψη και γνώση και για τα δύο, δεδομένου ότι στο μεν κομμάτι της παραγωγής, λειτουργούσαν μετρημένες κεντρικές συμβατικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και στο δε κομμάτι της ζήτησης τα πράγματα ήταν συγκεκριμένα.

Η βασική «αγωνία» του Διαχειριστή είτε στην Ελλάδα είτε οπουδήποτε αλλού περιοριζόταν σε τεχνικής φύσεως προβλήματα τα οποία αντιμετώπιζε επιτυχώς με την προσοχή του να εστιάζει στην διαθεσιμότητα των μονάδων παραγωγής. Στον «καινούργιο κόσμο» στο κομμάτι της παραγωγής, οι λίγες συμβατικές μονάδες έγιναν μερικές χιλιάδες παραγωγή με την στατιστική να παρουσιάζει ακόμη και σήμερα σημαντικά κενά στο να προβλέψει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ήλιο και άνεμο.

Στο έτερο πόλο αυτόν της κατανάλωσης, επίσης τα πράγματα έχουν γίνει πιο σύνθετα, γεγονός που περιορίζει σημαντικά την δυνατότητα ακριβούς πρόβλεψης. Η κατανάλωση παρουσιάζει μεγάλη μεταβλητότητα στα «μάτια» του Διαχειριστή του συστήματος σε συνέχεια και της ενσωμάτωσης φωτοβολταϊκών στέγης και αποθήκευσης. Σε ένα απλοϊκό παράδειγμα, ένας καταναλωτής μπορεί να αυτοπαράγει και να ιδιοκαταναλώνει με τον Διαχειριστή να αδυνατεί να παρακολουθήσει όλη αυτή την πορεία βήμα προς βήμα, καταλήγοντας να βλέπει μονάχα την απορρόφηση του αυτοπαραγωγού από το δίκτυο, όταν ωστόσο δεν είναι αυτή η πραγματική του κατανάλωση.

Με άλλα λόγια, η στατιστική κατά την πρόβλεψη αποκτά πλέον ένα μεγαλύτερο εύρος με τα επιμέρους σημεία να συνιστούν και διαφορετικά σενάρια που με την σειρά τους καθιστούν εν γένει δυσκολότερη την υπόθεση «διαχείριση και λειτουργία του συστήματος» για τον Διαχειριστή. Ενδεχόμενα η εν λόγω μεταβλητότητα, με τα σημερινά μεγέθη της ελληνικής αγοράς, να μην είναι μεγάλη, ωστόσο τείνει να γίνει με το πρόσθετο στοιχείο ότι η παραπάνω «αφήγηση» δεν αφορά μία χώρα αλλά το σύνολο των ενεργειακών συστημάτων που τελούν υπό ενεργειακή μετάβαση.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον με το «απρόβλεπτο» να «καιροφυλακτεί» μέρα με την μέρα και με το ενδεχόμενο μια απότομη αλλαγή στην παραγωγική ισχύ να επιφέρει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε όλο το ηλεκτρικό σύστημα (σε περίπτωση υπέρτασης ενεργοποιούνται διακόπτες και κλείνουν μονάδες η μία μετά την άλλη προς αποφυγήν καταστροφής τους), η ταχύτητα αντίδρασης αναδεικνύεται σε εξαιρετικά κρίσιμη παράμετρο, όπως αποδείχθηκε εκ του αποτελέσματος και στην περίπτωση της Ιβηρικής Χερσονήσου.

Ψηφιοποίηση και μπαταρίες η απάντηση

Κατά συνέπεια, η δυσκολία στη μετάβαση από τον παλιό τρόπο στον καινούργιο έγκειται στην δυσκολία αποκατάστασης της «σιγουριάς» που μέχρι πρότινος «απολάμβανε» ο Διαχειριστής κατά την λειτουργία του συστήματος και πλέον θα πρέπει να διασφαλιστεί με νέα μέσα και εργαλεία. Ένα τέτοιο εργαλείο είναι η «ψηφιοποίηση», ωστόσο σε σημαντικά μεγαλύτερες διαστάσεις από τα σημερινά επίπεδα ώστε να φτάσει στο επίπεδο να προσφέρει δεδομένα και στοιχεία που επιτρέπουν την ολοκληρωμένη αποτύπωση της πραγματικής εικόνας του συστήματος και του δικτύου.

Στο ίδιο μήκος κύματος και σε συνέχεια των νέων απαιτήσεων που δημιουργεί η κυριαρχία των «πράσινων» μονάδων ηλεκτροπαραγωγής στο ενεργειακό μίγμα, αναμένεται να λειτουργήσουν και οι μπαταρίες ταχείας απόκρισης, δηλαδή οι σταθμοί αποθήκευσης που δύναται να προσφέρουν τέτοιες υπηρεσίες. Σημειώνεται ότι στο Τέξας έχει θεσπιστεί σχετική υπηρεσία με την ονομασία «very fast reserve» και απευθύνεται μόνο σε μπαταρίες.

Τα παραπάνω προϋποθέτουν σημαντικές επενδύσεις που αφενός δεν μπορούν να γίνουν από τη μια στιγμή στην άλλη και αφετέρου φαντάζουν δυσκολότερες σε περιπτώσεις με μεγαλύτερη «σπανιότητα» πόρων όπως συμβαίνει στην περίπτωση των Βαλκανίων. «Προσέχουμε πιο πολύ συνολικά τα τελευταία χρόνια» επισημαίνει στέλεχος του Διαχειριστή για να προσθέσει ότι «βρισκόμαστε σε σταθεροί επικοινωνία και σχέση συνεργασίας με τους ομολόγους μας διαχειριστές στην περιοχή των Βαλκανίων που καλούνται να επιλύσουν ανάλογα θέματα, εκκινώντας ωστόσο από ένα προηγούμενο σημείο σε σχέση με το ελληνικό σύστημα».

Το ελληνικό σύστημα θωρακισμένο

Από την πλευρά του ο ΑΔΜΗΕ έχει λάβει μια σειρά βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεμα μέτρα για την θωράκιση του ελληνικού συστήματος, συνυπολογίζοντας την «ανετοιμότητα» των γειτόνων στο βαθμό ακόμη που προκύψει ανάγκη αποκοπής από τους Βόρειους γείτονες προκειμένου να παραμείνουν αναμμένα τα φώτα στην χώρα.

Χρειάζεται να σημειωθεί ότι στο διασυνοριακό σκέλος και με δεδομένη την έλλειψη παραγωγικής ισχύος στα Βαλκάνια (γηρασμένος θερμικός στόλος και αποσύρσεις) ο βασικός φόβος αφορά στα σύνορα με την Κεντρική και Δυτική Ευρώπη όπου μια ενδεχόμενη αποκοπή θα «μεταβιβάσει» όλη την πίεση της περιοχής προς τα κάτω και την Ελλάδα, γεγονός που θα έχει επίπτωση τόσο στην λειτουργία του δικτύου όσο και στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κατά τα πρότυπα του περσινού καλοκαιριού.

Σε αυτή τη βάση, ο ΑΔΜΗΕ, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές με γνώση του θέματος και της συνολικότερης κατάστασης σε όλες τις χώρες των Βαλκανίων, καταστρώνει όλα τα πιθανά σενάρια προκειμένου να μπορέσει να αποσοβήσει κάθε κίνδυνο εμπλοκής που ενδέχεται να οδηγήσει σε blackout.

Αυτό αφορά από τον εξοπλισμό του συστήματος με πηνία και άλλες εφαρμογές που βοηθούν στην αποκατάσταση της τάσης και την ισορροπία αέργου ισχύος με ενεργό ισχύ στο σύστημα μεταφοράς μέχρι την υιοθέτηση συντηρητικής προσέγγισης για τα μερίδια ΑΠΕ στο ημερήσιο ενεργειακό μίγμα, διατηρώντας standby εφεδρείες που μπορεί να αποδειχθούν σωτήριες για την λειτουργία του συστήματος.

Αισιοδοξία για τον καύσωνα

Ο εν εξελίξει καύσωνας αναμένεται να αποτελέσει μια σημαντική δοκιμασία τόσο από τεχνική άποψη όσο και από την άποψη της αγοράς αν επεκταθεί στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, γεγονός που με την σειρά του – ελέω αύξησης της ζήτησης και σε συνδυασμό με γενικότερη έλλειψη παραγωγικής ισχύος – διαμορφώνει ευνοϊκές συνθήκες για «ράλι» τιμών στα Χρηματιστήρια Ενέργειας των χωρών της περιοχής.

Σύμφωνα αρμόδιες πηγές και σε συνέχεια όσων ανακοινώθηκαν από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας με την ολοκλήρωση της έκτακτης σύσκεψης συντονισμού, «δεν υπάρχει κάποια ανησυχία, ούτε και ανάγκη για έκτακτα μέτρα προς κάλυψη της επάρκειας του συστήματος».

Πρόβλημα διαρκείας

Μάλιστα, όπως επεξηγούν πηγές με γνώση της λειτουργίας των δικτύων, τα υψηλά φορτία περισσότερο καλό κάνουν παρά κακό στην προκειμένη περίπτωση της «ακατάσχετης» ροής πράσινης ενέργειας στο δίκτυο, καθώς περιορίζεται η περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας και φορτίζουν οι γραμμές μεταφοράς, περιορίζοντας την άεργο ισχύ που δύναται να οδηγήσει σε υπέρταση.

Ο κίνδυνος για συνθήκες που μπορεί να οδηγήσουν σε blackout, όπως συμπληρώνει, ελλοχεύει εξίσου στα χαμηλά φορτία (πχ χαμηλή ζήτηση Φθινόπωρο με υψηλή παραγωγή) που συνδυάζονται με λίγες στρεφόμενες μάζες στο σύστημα (πχ μπαταρίες ταχείας απόκρισης ή θερμικές μονάδες).

Συμπερασματικά, ο καύσωνας συνιστά μια κρίσιμη πρόκληση για την διαχείριση και λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος, μένοντας να δούμε τι θα φέρει σε δίκτυα και χρηματιστηριακά «ταμπλό» τις επόμενες μέρες, ωστόσο ο «μεγάλος ασθενής» τα δίκτυα, παραμένουν υποδεέστερα των αναγκών με τα «καμπανάκια» Ισπανίας, Πορτογαλίας και δη Βόρειας Μακεδονίας να έχουν «κρούσει για τα καλά».