Παγκόσμια ημέρα “έκτακτης ανάγκης για την κλιματική κρίση”

Η φετινή παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος έχει μία σημαντική ιδιαιτερότητα, συμβολική όσο και ουσιαστική: για πρώτη ίσως χρονιά η ανθρωπότητα ‘γιορτάζει’ γνωρίζοντας με τον πλέον επίσημο και σαφή τρόπο ότι βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ από το σημείο χωρίς επιστροφή. Ότι τα χρονικά περιθώρια αντίδρασης στενεύουν επικίνδυνα.

Από πέρυσι μέχρι φέτος μεσολάβησαν δύο βαρυσήμαντες διακρατικές επιστημονικές Εκθέσεις. Μόλις ένα μήνα πριν η Διακυβερνητική Επιστημονική και Πολιτική Πλατφόρμα για την Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστήματος (IPBES) δημοσίευσε τα σοκαριστικά ευρήματα σχετικά με την υφιστάμενη κατάσταση των οικοσυστημάτων: σήμερα περίπου το 25% όλων των ειδών που μελετήθηκαν απειλούνται με εξαφάνιση εξαιτίας των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Η έκθεση μάλιστα ανέφερε ότι οι αρνητικές πιέσεις στα οικοσυστήματα συνεχίζονται μέχρι το 2050 σε όλα τα εκτιμώμενα σενάρια, εκτός εκείνων που περιλαμβάνουν «μετασχηματιστική αλλαγή» (transformative change) της παγκόσμιας οικονομίας. Το “δίχτυ ασφαλείας” το οποίο προσφέρει η βιοποικιλότητα στον ανθρώπινο πολιτισμό “έχει πλέον τεντωθεί κοντά στο σημείο θραύσης” προειδοποιούν οι συγγραφείς της Έκθεσης.

Είχε βεβαίως προηγηθεί τον Οκτώβριο η πολυαναμενόμενη Ειδική Έκθεση για τον 1,5°C από την Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ (IPCC), με εξίσου σοκαριστικά ευρήματα για την υφιστάμενη κατάσταση του κλιματικού συστήματος, αλλά και τις λιγοστές – πλέον – επιλογές που έχει μπροστά της η ανθρωπότητα. Τα ευρήματα μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

• Οι επιπτώσεις από άνοδο της πλανητικής θερμοκρασίας στους 2°C είναι κατά πολύ χειρότερες συγκριτικά με άνοδο στον 1,5°C.
• Αποτελεί μεγάλη πρόκληση η συγκράτηση της πλανητικής θερμοκρασίας κοντά στον 1,5°C, ωστόσο αυτό είναι ακόμα εφικτό εφόσον υπάρξει άμεση αντίδραση.
• Εν προκειμένω, προκειμένου να έχουμε αυξημένες πιθανότητες συγκράτησης της πλανητικής θερμοκρασίας στον 1,5°C, απαιτείται μείωση των παγκόσμιων εκπομπών Αερίων του Θερμοκηπίου (ΑτΘ) κατά 45% ως το 2030 και επίτευξη μηδενικού ισοζυγίου άνθρακα το 2050.

Αν μάλιστα αναλύσει κανείς τα 90 σενάρια που εξέτασε η IPCC στην Ειδική Έκθεση και εστιάσει στα ρεαλιστικά σενάρια (αυτά δηλαδή που δεν προϋποθέτουν χρήση… φουτουριστικών / πειραματικών τεχνολογιών αφαίρεσης άνθρακα από την ατμόσφαιρα) τότε φτάνει στο εξής συμπέρασμα: οι εκπομπές ΑτΘ θα πρέπει να έχουν μειωθεί περίπου κατά 60% ως το 2030 και να έχουν εκμηδενιστεί όσο πιο κοντά στο 2040 είναι εφικτό…

Με την αύξηση της πλανητικής θερμοκρασίας ήδη στον 1°C, είναι εκ των ων ουκ άνευ ότι απαιτείται μία ταχύτατη μεταμόρφωση της παγκόσμιας οικονομίας – ή αν προτιμάτε «μετασχηματιστική αλλαγή» - και δη του παγκόσμιου ενεργειακού τομέα, η οποία θα επιτρέψει στην ανθρωπότητα να αναπτυχθεί με βιώσιμο και κοινωνικό δίκαιο τρόπο χωρίς να εξαντλεί τους φυσικούς πόρους του πλανήτη.

Οτιδήποτε άλλο απλά οδηγεί με νομοτελειακή ακρίβεια το ανθρώπινο είδος σε εξαφάνιση. Πλέον έχουμε όλες τις ενδείξεις ότι βρισκόμαστε καθοδόν προς την πραγματοποίηση ενός τέτοιου σεναρίου. Μία άνοδος της πλανητικής θερμοκρασίας στους 3,5-4°C στον αιώνα που ζούμε πιθανότατα είναι μη διαχείριση από την ανθρωπότητα. Ακόμη και οι ορισμοί έχουν αλλάξει περιεχόμενο διεθνώς. Δεν μιλάμε πλέον για κλιματική αλλαγή και υποβάθμιση της βιοποικιλότητας αλλά για κλιματική κρίση και οικολογική κατάρρευση (climate crisis and ecological breakdown). Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι οι επιστήμονες έχουν ονομάσει τη γεωλογική περίοδο που διανύουμε Ανθρωπόκαινο εξαιτίας της παρέμβασης του ανθρώπινου είδους σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής στον πλανήτη.

Προφανώς η ενεργειακή επανάσταση η οποία συντελείται σήμερα και εκφράζεται με στροφή των επενδύσεων σε καθαρές λύσεις αντί ορυκτών καυσίμων αποτελεί μία ενθαρρυντική εξέλιξη. Ωστόσο χρειάζεται να γίνει πιο γρήγορα και με κοινωνικά δίκαιο τρόπο. Υπό αυτό το πρίσμα, η κλιματική και ενεργειακή πολιτική όλων ανεξαιρέτως των ελληνικών κυβερνήσεων κρίνεται ως επιεικώς ανεύθυνη, υπό την έννοια ότι αγνοεί επιδεικτικά τις δραματικές εκκλήσεις της επιστήμης καθώς και τις τρέχουσες τεχνολογικές εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα. Προτιμάει να παραμείνει σε ένα σχετικά «business as usual» σενάριο αγνοώντας ότι το διακύβευμα είναι η ίδια η επιβίωση της χώρας.

Όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις προτιμούν να καλυφθούν πίσω από δικαιολογίες τύπου «δεν είναι εφικτό» όταν είναι πλέον ξεκάθαρο ότι όχι μόνο είναι εφικτό αλλά και αναγκαίο εφόσον μιλάμε πια για την επιβίωση του πλανήτη. Προτιμούν να αποκρύψουν την αλήθεια από την ελληνική κοινωνία εσκεμμένα διαιωνίζοντας μυθεύματα τύπου «η εξόρυξη και χρήση υδρογονάνθρακων είναι απαραίτητη για την οικονομική ευημερία» ή «χρειαζόμαστε το λιγνίτη για πολλές δεκαετίες ακόμα».

Είναι σαφές ότι χρειάζονται γενναίες πολιτικές αποφάσεις και ένας ειλικρινής διάλογος μεταξύ πολιτικών, κοινωνικών εταιρων και του επιχειρηματικού κόσμου. Χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί μία γλώσσα αλήθειας προς τον ελληνικό λαό, να εξηγηθεί το διακύβευμα και να ξεκινήσει άμεσα μία συστράτευση όλων των κοινωνικών δυνάμεων προς έναν κοινό Εθνικό Στόχο: τον παραγωγικό μετασχηματισμό και τη γρήγορη απανθρακοποίηση της ελληνικής οικονομίας εντός των αυστηρών χρονικών πλαισίων που θέτει η επιστήμη.

Υπό αυτήν την έννοια, κρίνεται απολύτως απαραίτητο ως ένα ελάχιστο πρώτο βήμα, ψήφισμα από το ελληνικό κοινοβούλιο που θα προκύψει από τις εκλογές το οποίο να κηρύσσει τη χώρα σε κατάσταση κλιματικής έκτακτης ανάγκης, σύμφωνα με το εξής τρίπτυχο:

• απεξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τον λιγνίτη μέχρι το 2030 και το πετρέλαιο και φυσικό αέριο ως το 2040, με παράλληλη στροφή στις καθαρές μορφές ενέργειας και τη θεαματική βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.
• Κοινωνικά δίκαιη ενεργειακή μετάβαση
• Ενσωμάτωση των υποδείξεων της επιστήμης και των υποχρεώσεων της χώρας στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού στην εθνική πολιτική για την ενέργεια και το κλίμα

Ήδη κοινοβούλια άλλων χωρών, όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία, έχουν προβεί σε παρόμοια ψηφίσματα, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο προκρίνονται σημαντικές πρωτοβουλίες για την ευθυγράμμιση της μακροπρόθεσμης ευρωπαϊκής κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής με τις υποδείξεις της επιστήμης.

Χωρίς διάθεση υπερβολής, οτιδήποτε λιγότερο είναι απλώς χάσιμο χρόνου και βήματα πιο κοντά προς το τέλος της ζωής όπως την ξέρουμε στον πλανήτη.

- Ο Τάκης Γρηγορίου, είναι υπεύθυνος για θέματα ενέργειας και κλιματικής αλλαγής, Ελληνικό Γραφείο της Greenpeace            

- Ο Σταύρος Μαυρογένης, είναι Υπεύθυνος Τομέα Ενεργειακής και Κλιματικής Πολιτικής, WWF Ελλάς