Οι διασυνοριακές συνδέσεις της Ευρώπης – Πώς οι δημοπρασίες JAO βελτιστοποιούν τις ροές ενέργειας και τις τιμές

Για την επίτευξη των κλιματικών και ενεργειακών στόχων της, η Ευρώπη πρέπει να βελτιώσει τις διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις.  Η σύνδεση των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης θα επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να ενσωματώσει περισσότερη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, στις αγορές ενέργειας.

Ένα από τα κυριότερα καθήκοντα των Διαχειριστών Συστημάτων Ηλεκτρικής Ενέργειας αποτελεί η βέλτιστη διαχείριση των διεθνών διασυνδέσεων. Η βέλτιστη διαχείριση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων σύμφωνα με το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο σε συνεργασία με τους γειτονικούς Διαχειριστές και τα χρηματιστήρια ενέργειας έχουν ως αποτέλεσμα, τη σύγκλιση των τιμών των χονδρεμπορικών αγορών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και τελικά τη μείωση κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές.

Ωστόσο, η ποσότητα ενέργειας που μπορεί να ρέει προς οποιαδήποτε κατεύθυνση ανά πάσα στιγμή περιορίζεται από τη φυσική χωρητικότητα του καλωδίου. 

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι διασυνδέσεις είναι σημαντικά μεγαλύτερες από τις παραδοσιακές γραμμές μεταφοράς και χρησιμοποιούν συνεχές ρεύμα: τους επιτρέπει να έχουν πολύ υψηλή χωρητικότητα, συχνά γύρω ή πάνω από 1.000 MW. 

Όπως εξηγεί στο energypost.eu , ο Jean-Baptiste Vaujour, καθηγητής πρακτικής στο  Emlyon Business School gια να υπάρχει κάποια αίσθηση κλίμακας, αυτό το επίπεδο δυναμικότητας είναι συγκρίσιμο με ορισμένους από τους μεγαλύτερους πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Όταν επιτευχθεί η μέγιστη χωρητικότητα της γραμμής διασύνδεσης, οι πρόσθετες ροές ισχύος μεταξύ των δύο αγορών καθίστανται αδύνατες και οι τιμές αρχίζουν να αποκλίνουν καθώς οι πελάτες στην αγορά που αντιμετωπίζουν έλλειψη προσφοράς θα στραφούν προς πιο ακριβά μέσα παραγωγής.

H βέλτιστη κατανομή

Σε οικονομικούς όρους, το κεντρικό ερώτημα είναι να βρεθεί μια βέλτιστη κατανομή της σπάνιας ικανότητας διασύνδεσης μεταξύ των διαφόρων προμηθευτών και πελατών και στις δύο αγορές . Αυτή η χωρητικότητα μπορεί να κατανεμηθεί σε διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες , όπως πολλούς μήνες μπροστά, έναν μήνα μπροστά, μια εβδομάδα μπροστά, μια μέρα μπροστά ή ακόμα και εντός της ημέρας. Σε κάθε δεδομένη στιγμή, το ρεύμα που ρέει στη διασύνδεση είναι επομένως το αποτέλεσμα μιας περίπλοκης συμβατικής και οικονομικής σύνθεσης .

Ο Jean-Baptiste Vaujour αναφέρει ότι οι ιδιοκτήτες των γραμμών διασύνδεσης είναι νομικά αποδεσμευμένοι από όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά , πράγμα που σημαίνει ότι, κατ' εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν μπορούν να έχουν κανένα συμφέρον για την ισορροπία της αγοράς ούτε από την πλευρά της παραγωγής ούτε από την πλευρά της κατανάλωσης. Ως επακόλουθο αυτού, θα επιδιώξουν να αντλήσουν αδιακρίτως αξία από τη χρήση των διασυνδέσεων από τους συμμετέχοντες στην αγορά προκειμένου να καλύψουν το επενδυτικό και λειτουργικό κόστος.

Πολύπλοκη εξίσωση

Σε μια κλειστή αγορά, οι συμμετέχοντες στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας χονδρικής λαμβάνουν θέσεις σύμφωνα με τις προσδοκίες τους ως προς τη μελλοντική κατάσταση της καμπύλης αξίας-παραγγελίας ανά πάσα στιγμή. Περιλαμβάνει πολύπλοκες εκτιμήσεις της ζήτησης, της παραγωγικής ικανότητας και εξωτερικών μεταβλητών όπως ο καιρός ή τα ειδικά γεγονότα. 

Όταν μπαίνουν στο παιχνίδι οι διασυνδέσεις, πρέπει να προσθέσουν ένα επίπεδο πολυπλοκότητας, καθώς πρέπει να προβλέψουν την εξέλιξη της προσφοράς και της ζήτησης και στις δύο πλευρές των συνόρων και να συνυπολογίσουν τη διαθεσιμότητα των διασυνδέσεων. Από αυτούς τους υπολογισμούς, μπορούν στη συνέχεια να εξαγάγουν τη μέγιστη τιμή που είναι έτοιμοι να πληρώσουν προκειμένου να κρατήσουν εκ των προτέρων αυτήν τη χωρητικότητα. Μαζί, μέσω μιας επαναληπτικής διαδικασίας, θα αποφασίσουν για μια βέλτιστη τιμολόγηση με βάση την αγορά.

Ανταγωνισμός

Οι διασυνδέσεις από την άλλη δεν έχουν μονοπωλιακή ισχύ καθώς ανταγωνίζονται εναλλακτικά μέσα παραγωγής. Δεν μπορούν να επιβάλλουν μονομερείς τιμές στους χρήστες τους, διαφορετικά θα έχαναν πελάτες.

Στην πράξη, υπάρχουν τρεις οδηγοί αξίας που μπορούν να απομονωθούν για το μίσθωμα διασύνδεσης . Η μέση διαφορά τιμής μεταξύ των δύο χωρών είναι η βάση της αξίας. Η αστάθεια στις τιμές αυξάνει την αξία του μισθώματος, καθώς οι συμμετέχοντες στην αγορά θα είναι πιο πιθανό να κάνουν κράτηση χωρητικότητας εάν αναμένουν σημαντικές διακυμάνσεις. 

Συσχέτιση τιμών

Η έλλειψη συσχέτισης μεταξύ των τιμών στις δύο χώρες είναι ο τελικός μοχλός: αν όλα είναι ίσα, ο υψηλός βαθμός συσχέτισης μεταξύ των τιμών μειώνει την ανάγκη για διασυνδέσεις, καθώς οι συμμετέχοντες στην αγορά έχουν λιγότερες ευκαιρίες αρμπιτράζ. 

Σε ένα σύστημα όπου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας διαδραματίζουν αυξανόμενο ρόλο, αυτή η τελευταία μεταβλητή είναι βέβαιο ότι θα γίνει κρίσιμη και οι καιρικές συνθήκες σε ολόκληρη την Ευρώπη θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην τιμολόγηση της διασύνδεσης . 

Το όλο θέμα είναι να επωφεληθεί κανείς από τις διαφορές μεταξύ μετεωρολογικών περιοχών και να συνδέει αγορές πέρα ​​από πολλαπλά σύνορα, για παράδειγμα την περιοχή της Βόρειας Θάλασσας (κίνδυνος ανέμου) με την περιοχή της Μεσογείου (κίνδυνος από τον ήλιο).

Διαπραγμάτευση

Οι συμβάσεις ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να διαπραγματεύονται εξωχρηματιστηριακά μεταξύ σημαντικών συμμετεχόντων στην αγορά και αυτές οι συμβάσεις είναι τις περισσότερες φορές μακροπρόθεσμες συμβάσεις. 

Η τρέχουσα εξέλιξη στις Συμφωνίες Αγοράς Εταιρικής Ενέργειας (CPPA) τροφοδοτεί αυτήν την τάση. Όταν αυτές οι συμβάσεις είναι διασυνοριακές (για παράδειγμα, ένας βιομηχανικός παραγωγός στη Γερμανία θα αγόραζε ρεύμα στη Γαλλία), πρέπει να δεσμεύσει τη χωρητικότητα διασύνδεσης καθώς και τον συμβατικό όγκο. 

Χρηματιστήριο ενέργειας

Ωστόσο, ένα πολύ σημαντικό μέρος των όγκων συναλλαγών ανταλλάσσεται στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη μέσω εθνικών και διακρατικών συμβάσεων. Η πραγματοποίηση μιας πρώτης συναλλαγής στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και στη συνέχεια μιας δεύτερης διμερούς συναλλαγής με τη μεμονωμένη γραμμή διασύνδεσης έγινε πολύ ανέφικτο και μη βέλτιστο όσον αφορά την τιμολόγηση. Η αυξανόμενη σύζευξη των ευρωπαϊκών αγορών απαιτούσε την εμφάνιση μιας κεντρικής λύσης για την επίλυση αυτού του ζητήματος .

Ο ρόλος του Joint Allocation Office (JAO)

Ο καθηγητής στη μελέτη του κάνει ιδιαίτερη αναφορά στον JAO. Το JAO ιδρύθηκε το 2015 από τη συγχώνευση προηγούμενων πρωτοβουλιών που δημιουργήθηκαν από περιφερειακούς ΔΣΜ και έχει αναγνωριστεί ως η Ενιαία Πλατφόρμα Κατανομής για όλους τους ΔΣΜ που λειτουργούν σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ το 2018. Έχει γίνει η θεσμική απάντηση στο πρόβλημα κατανομής χωρητικότητας στην ηπειρωτική κλίμακα.

Η εταιρεία Joint Allocation Office (JAO) έχει ορισθεί ως Ενιαίος Μηχανισμός Κατανομής (Single Allocation Platform) και πραγματοποιεί την εκχώρηση της βραχυχρόνιας και μακροχρόνιας διασυνοριακής δυναμικότητας για όλους τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς εντός της ΕΕ μέσω εμφανών Δημοπρασιών (explicit auctions).

Η εταιρεία JAO ανήκει σε 25 Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς από 22 χώρες της ΕΕ. H ΑΔΜΗΕ Α.Ε. είναι μέλος στο Joint Auction Office (JAO) και συμμετέχει με ποσοστό 5% στο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας.

Δημοπρασίες

Δημιουργεί την αγορά για την ανταγωνιστική ανάδυση τιμής για τη χωρητικότητα διασύνδεσης σε διάφορα χρονικά σημεία. Για να γίνει αυτό, διοργανώνει περισσότερες από 20.000 δημοπρασίες ετησίως , εξυπηρετώντας περισσότερους από 430 συμμετέχοντες στην αγορά σε 41 ευρωπαϊκές ζώνες προσφορών . 

Οι δημοπρασίες είναι ο καλύτερος τρόπος για να κατανεμηθεί χωρητικότητα στον φορέα που μπορεί να αντλήσει τη μεγαλύτερη αξία από τη χρήση της διασύνδεσης, με άλλα λόγια να επισημάνει τη χωρητικότητα για τη μεγαλύτερη οικονομική ανάγκη.

Εμφανείς δημοπρασίες

Η εταιρεία ‘Joint Allocation Office και πραγματοποιεί την εκχώρηση της βραχυχρόνιας και μακροχρόνιας διασυνοριακής δυναμικότητας για όλους τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς εντός της ΕΕ μέσω εμφανών Δημοπρασιών (explicit auctions). 

Αυτές οι δημοπρασίες διέπονται από τους ευρωπαϊκούς εναρμονισμένους κανόνες κατανομής ( EU-HAR ) που δημοσιεύονται από την ACER και διοργανώνονται από την JAO. 

Η συγκεκριμένη οργάνωση έχει το πλεονέκτημα της απλότητας. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι συναλλαγές ισχύος και χωρητικότητας δεν συνενώνονται δημιουργεί αναποτελεσματικότητα, καθώς υπάρχει έλλειψη πληροφοριών για το άλλο σκέλος της συμφωνίας κατά τη μεταβίβαση της παραγγελίας . 

Αυτό οδηγεί στην άνοδο μιας δευτερογενούς αγοράς όπου η χωρητικότητα μπορεί να διαπραγματεύεται μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά, εφόσον ενημερώνουν την εταιρεία διασύνδεσης.

Έμμεσες δημοπρασίες

Το JAO διεξάγει δημοπρασίες μακροχρόνιων και ημερήσιων δικαιωμάτων μεταφοράς και στο άμεσο μέλλον θα διεξάγει αρχικά την εκχώρηση δυναμικότητας μέσω έμμεσων Δημοπρασιών (implicit auctions) στα σύνορα αυτά στα πλαίσια της σύζευξης αγορών επόμενης ημέρας (day ahead market coupling) και εν συνεχεία στα πλαίσια της σύζευξης της συνεχούς ενδοημερήσιας αγοράς (continuous intraday market coupling). 

Προκειμένου να καταστεί δυνατή η σύζευξη της αγοράς, η χωρητικότητα κατανέμεται απευθείας μέσω της εντολής αγοράς/πώλησης στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η πιθανή διαφορά τιμής μεταξύ των ζωνών της αγοράς αντανακλά έμμεσα το κόστος της συμφόρησης και παρέχει ένα οικονομικό κίνητρο για εξαγωγή (εισαγωγή) ηλεκτρικής ενέργειας προς την ακριβότερη (από τη φθηνότερη) ζώνη. 

Ο αλγόριθμος Euphemia

Ένας αλγόριθμος που ονομάζεται Euphemia έχει εισαχθεί για να επιτρέψει τη σύζευξη των αγορών της επόμενης ημέρας (Single Day-Ahead Coupling – SDAC) και οι ενδοημερήσιες δημοπρασίες θα πρέπει να ξεκινήσουν τον Ιούνιο του 2024 (Single Intra-Day Coupling – SIDC). Η JAO από την πλευρά της παρέχει σκιώδεις δημοπρασίες που λειτουργούν ως εφεδρεία για την SDAC .

Η JAO παρέχει επίσης μια σειρά από βοηθητικές υπηρεσίες, όπως εκκαθάριση και διακανονισμό, καθώς και υπηρεσίες σύναψης συμβάσεων, υποβολής εκθέσεων και υποστήριξης.

Η JAO βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών αγορών ενέργειας τόσο de facto όσο και de jure.Με την ανάπτυξη των διασυνδέσεων, ιδίως ως τρόπου αντιστάθμισης έναντι της μετεωρολογικής μεταβλητότητας και των διαλείψεων, η σημασία τους αναπόφευκτα θα αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου.