"Καταρρέει" ο Μπουργκάς, παρασύρει και τον south stream

Στην πλέον κρίσιμη φάση της πολύχρονης διαδρομής του, έχει μπει το σχέδιο για τη δημιουργία του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη, το τέλος της οποίας δεν αποκλείεται να ταυτιστεί με το τέλος του ίδιου του σχεδίου.

Την ίδια στιγμή, από έγκυρα χείλη, διατυπώνονται φόβοι και για το άλλο μείζον ενεργειακό project που ενδιαφέρει τη χώρα μας, τον αγωγό φυσικού αερίου south stream.

Ο καθοριστικός παράγοντας κινδύνου για τον Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη είναι η συστηματική πλέον κωλυσιεργία της Βουλγαρικής κυβέρνησης. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ρώσος πρέσβης Vladimir I. Chkhikvishivili, που συναντήθηκε χθες με τον αρμόδιο υφυπουργό Ενέργειας κ. Γιάννη Μανιάτη, του μετέφερε ένα ακόμα «κακό μαντάτο», που λέει ότι η Βούλγαροι ζήτησαν νέα στοιχεία για τη σύνταξη της... περίφημης πλέον περιβαλλοντικής μελέτης του έργου. Υπενθυμίζεται ότι ο πρωθυπουργός της γειτονικής χώρας, σε μια σπάνια επίδειξη περιβαλλοντικής ευαισθησίας (την οποία οι υπόλοιποι ενδιαφερόμενοι θεωρούν προσχηματική για να κερδίσει χρόνο και πιθανόν για να διαπραγματευθεί), έχει δηλώσει επισήμως ότι η τελική απόφαση της χώρας του θα ληφθεί μόλις παρουσιαστούν οι περιβαλλοντικές μελέτες. Τις πληροφορίες που έλεγαν ότι η μελέτη θα είναι έτοιμη σε 3 μήνες, έρχεται να διαψεύσει η ενημέρωση που έκανε στον κ. Μανιάτη ο Ρώσος πρέσβης, σύμφωνα με την οποία οι Βούλγαροι ζήτησαν νέα 6μηνη προθεσμία για να την ολοκληρώσουν.

Η Ελλάδα

Η Ελληνική πλευρά εμφανίζεται επισπεύδουσα. Ο πρωθυπουργός κατά την επίσκεψή του στη Μόσχα εκδήλωσε σαφώς το ενδιαφέρον και την υποστήριξή του. Ο Γιάννης Μανιάτης έχει καταβάλει εργώδη προσπάθεια και έχει επανειλημμένως επισκεφθεί τη Σόφια προκειμένου να επιταχύνει τις εξελίξεις. Το νομοσχέδιο με το οποίο χαρακτηρίζεται το έργο εθνικής σημασίας και επισπεύδονται κατ΄εξαίρεση όλες οι διαδικασίες για τη διαδρομή και εγκατάσταση του αγωγού πετρελαίου επί ελληνικού εδάφους, είναι έτοιμο. Το ίδιο και οι διυπουργικές επιτροπές που έχει αποφασίσει η κυβέρνηση. Οι ελληνικοί όμιλοι που συμμετέχουν στην διεθνή εταιρεία για την κατασκευή και εκμετάλλευση του αγωγού είναι συνεπείς σε όλες τις υποχρεώσεις τους. Από την άλλη, οι ενστάσεις των περιβαλλοντικών οργανώσεων στον Έβρο δεν θεωρούνται ικανές να δημιουργήσουν προβλήματα.

Ωστόσο όλα αυτά κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς συνέχεια αν η Βουλγαρική κωλυσιεργία ωθήσει τους Ρώσους να εγκαταλείψουν το σχέδιο.

Ο πρωθυπουργός της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν δεν κρύβει την οργή του για την παρελκυστική στάση της βουλγαρικής κυβέρνησης. Ήδη από τον περασμένο Σεπτέμβριο, μετά την εκλογή του Μπόικο Μπορίσοφ στην πρωθυπουργία της Βουλγαρίας, του έδωσε «εύλογη προθεσμία μερικών μηνών» ώστε να ενημερωθεί και να ανακοινώσει στη Ρωσία τις προθέσεις του σχετικά με τη συμμετοχή ή όχι της Βουλγαρίας στον πετρελαιαγωγό Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη και τον αγωγό φυσικού αερίου South Stream.

Η Τουρκία

Η διαρκώς προβληματική στάση της Σόφιας επιτάχυνε τη ρωσο-τουρκική προσέγγιση και οδήγησε τον Βλαντίμιρ Πούτιν στην αποδοχή της ρωσικής συμμετοχής στον ανταγωνιστικό του Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη πετρελαιαγωγό Σαμψούντα-Τζεϊχάν. Στην εξέλιξη αυτή οδηγήθηκαν βέβαια οι Ρώσοι και λόγω του διαπραγματευτικού «χαρτιού» που χρησιμοποίησαν οι Τούρκοι, που δεν είναι άλλο από τον αγωγό φυσικού αερίου South Stream. Δηλαδή δέχθηκαν, οι Τούρκοι, να διέρχεται ο South Stream από τον οικονομικό χώρο της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα, με αντάλλαγμα το ενδιαφέρον των Ρώσων για τον αγωγό Σαμψούντα - Τσεϊχάν.

Ο αγωγός αυτός θα μεταφέρει επίσης πετρέλαιο από τη Μαύρη Θάλασσα στη Μεσόγειο, παρακάμπτοντας τα Στενά, και γι’ αυτό είναι ανταγωνιστικός του Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη, που σχεδιάστηκε για τον ίδιο σκοπό, καθώς δεν είναι ανεξάντλητες οι προς μεταφορά ποσότητες πετρελαίου.

Η ρωσική συγκατάθεση στον αποκλειστικά μέσω τουρκικού εδάφους αγωγό Σαμψούντα-Τζεϊχάν αποτελεί πλέον προφανώς ένα πολύ ισχυρό επιχείρημα στις διαπραγματεύσεις με τη Σόφια, όπως και η απειλή οριστικής ακύρωσης του Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη.

Μουαγιέν

Στην πραγματικότητα όμως η Ρωσία, ακόμα και μετά τη συμμετοχή της στον Σαμψούντα-Τζεϊχάν, επιθυμεί διακαώς τη δημιουργία του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη. Είναι, δε, έτοιμη, ακόμα και να βάλει η ίδια όλο το ποσό που απαιτείται για την κατασκευή του έργου. Όπως μάλιστα φάνηκε τις τελευταίες ημέρες προωθεί την ένταξη των δύο αγωγών υπό κοινή «ομπρέλα» και την συνεκμετάλλευσή τους. Ο Ρώσος υπουργός ενέργειας Σεργκέι Σμάτκο κάνει λόγο για μια Holding εταιρεία, η οποία θα έχει δύο «θυγατρικές» και θα παίζει ρόλο «τροχονόμου» μεταξύ Μπουργκάς και Σαμψούν για το πόσα πετρέλαια θα μεταφέρονται στον κάθε αγωγό.

Τι ακριβώς συμβαίνει; Παράγοντες που γνωρίζουν καλά τα ενεργειακά και γεωπολιτικά παιχνίδια στην περιοχή εξηγούν ότι, με αυτόν τον τρόπο οι Ρώσοι θέλουν να κάνουν «μουαγιέν». Επειδή δηλαδή το κόστος μεταφοράς από τον Τουρκικό αγωγό θα είναι κατά 2,5 φορές υψηλότερο από εκείνο του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη, οι Ρώσοι θέλουν να φτιάξουν ένα «μεταφορικό καλάθι» μέσου κόστους στο οποίο να έχουν τον απόλυτο έλεγχο.

Πρέπει εδώ να αναφερθεί ότι ο αγωγός Σαμψούντα -Τσεϊχάν είναι ένα εξαιρετικά «δύσκολο» και ακριβό έργο. Το μήκος του είναι 1.700 χιλιόμετρα έναντι 336 χλμ του Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη και το προβλεπόμενο κόστος επισήμως τοποθετείται στα 3 δισ. δολάρια, ποσό που στην πράξη λόγω ιδιομορφιών (διέρχεται από υψόμετρο 2.000 μέτρα) πιθανότατα να ξεπεράσει τα 6 δισ., έναντι κόστους 750 - 800 εκατ. ευρώ για τον Μπουργκάς. Λειτουργικά ο Τουρκικός αγωγός είναι επίσης πολύ ασύμφορος, καθώς, πέραν του ότι έχει μεγαλύτερο μήκος, περιλαμβάνει πολλά «ανεβοκατεβάσματα». Για να ανυψώσεις το πετρέλαιο στα ορεινά σημεία καταναλώνεται ενέργεια και για να το «φρενάρεις» στην κάθοδο επίσης χρειάζεται ενέργεια.

Το όνειρο

Εν ολίγοις, παρά το γεγονός ότι έχουν στενέψει δραματικά τα περιθώρια, φαίνεται ότι έχει μείνει ένας ακόμα γύρος, ο τελικός, που θα κρίνει οριστικά την τύχη του ελληνοβουλγαρορωσικού σχεδίου, που έχει σπάσει όλα τα ρεκόρ, αφού συζητείται και «εγκρίνεται» από τις τρεις πρωτεύουσες συνεχώς από το 1994!

Στην περίπτωση πάντως που ναυαγήσει το συγκεκριμένο project, θα πρέπει να θεωρείται πολύ δύσκολη η υλοποίηση και του άλλου, μεγάλου ενεργειακού έργου που ενδιαφέρει τη χώρα μας, δηλαδή του αγωγού φυσικού αερίου south stream, στον οποίο επίσης εμπλέκονται Ρωσία, Βουλγαρία και Ελλάδα. Όπως εξηγούν οι γνωρίζοντες, η αποτυχία του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη θα βάλει τη Βουλγαρία στα «μαύρα Ρωσικά κατάστιχα». Με δεδομένο ότι οι σχέσεις της Μόσχας με την Ουκρανία έχουν περάσει, μετά την πρόσφατη συμφωνία, σε άλλο επίπεδο (γίνεται λόγος για περίοδο του μέλιτος), η ανάγκη η οποία γέννησε την ιδέα του south stream είναι τώρα μικρότερη. Η παράκαμψη της Ουκρανίας και η εξεύρεση άλλης διόδου για να φτάσει το Ρωσικό αέριο στην Ευρώπη δεν είναι πλέον το ίδιο επείγουσα. Ως εκ τούτου, πιθανόν η «τιμωρία» της Βουλγαρίας, να αποτελέσει το δυναμίτη που θα γκρεμίσει το όνειρο της χώρας μας να καταστεί ενεργειακός κόμβος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Θοδωρής Παναγούλης