Η εποχή των αρνητικών τιμών ενέργειας στην Ευρώπη έφτασε – Είναι έτοιμες οι μπαταρίες;

 Οι αρνητικές τιμές γίνονται όλο και πιο συχνές σε όλη την Ευρώπη, καθώς οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πλημμυρίζουν τα δίκτυα και η προσφορά υπερβαίνει τη ζήτηση. Αν και αυτό είναι καλό για ορισμένους καταναλωτές κυρίως στη βόρεια Ευρώπη, προκαλούν ανησυχία για τους επενδυτές στον τομέα της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας, επειδή οι τιμές κάτω από το μηδέν ακρωτηριάζουν τις αποδόσεις.

Η ταχεία επέκταση της αιολικής και ηλιακής δυναμικότητας αναδιαμορφώνει το ενεργειακό τοπίο της ηπείρου. 

Τις ημέρες που και οι δύο πηγές παράγουν σε υψηλά επίπεδα η αγορά μπορεί να κορεστεί με φθηνή ισχύ, οδηγώντας τις τιμές σε σημείο που γίνονται ακόμη και αρνητικές. Αν και αυτό ωφελεί τους καταναλωτές βραχυπρόθεσμα, υπογραμμίζει επίσης τις προκλήσεις της διαχείρισης ενός ενεργειακού δικτύου που εξαρτάται όλο και περισσότερο από διακοπτόμενες ανανεώσιμες πηγές.

Τα συστήματα αποθήκευσης

Παράγοντες της αγορές εκτιμούν ότι μακροπρόθεσμα, η ενσωμάτωση συστημάτων αποθήκευσης μπαταριών είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση αυτών των διακυμάνσεων. Αποθηκεύοντας την πλεονάζουσα ενέργεια που παράγεται σε περιόδους υψηλής απόδοσης ανέμου και ηλιακής ενέργειας, οι μπαταρίες μπορούν να απελευθερώσουν ισχύ όταν η παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι χαμηλή, σταθεροποιώντας τις τιμές και διασφαλίζοντας συνεπή παροχή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ως εκ τούτου καθίσταται πλέον επιτακτική ανάγκη για επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας ως τρόπο διαχείρισης ενός δικτύου που κυριαρχείται από ανανεώσιμες πηγές, διασφαλίζοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.

Αποδοτική επένδυση

Δεδομένης της έκρηξης των αρνητικών τιμών το περασμένο καλοκαίρι και της δομής των τιμών της επόμενης ημέρας, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι όποιος επενδύει σε ένα σύστημα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (BESS) παίρνει ουσιαστικά θέση όσον αφορά την παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τη μία πλευρά και τις τιμές φυσικού αερίου και CO2 από την άλλη. 

Κι αυτό επειδή η υπερπροσφορά της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδιαίτερα της ηλιακής ενέργειας, οδηγεί τις τιμές προς τα κάτω – συχνά σε αρνητικό έδαφος. Ωστόσο, τις πρωινές και τις βραδινές ώρες, εξακολουθούμε να βασιζόμαστε στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων για την κάλυψη της ζήτησης.

Το παράδειγμα της Γερμανίας

Στη Γερμανία, βασικό ρόλο παίζει το φυσικό αέριο. Οι τιμές του φυσικού αερίου, σημαντικά αυξημένες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, έχουν ωθήσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε υψηλά επίπεδα. Αυτό, σε συνδυασμό με τις χαμηλές τιμές κατά τις ηλιακές ώρες, είχε ως αποτέλεσμα υψηλές ημερήσιες διαφορές τιμών.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Montel Analytics, ενώ ένα  BESS μπορεί να προσφέρει διάφορες υπηρεσίες, η αγορά της επόμενης ημέρας συνήθως δεν είναι η πιο ελκυστική. Ωστόσο, έχει ισχυρή συσχέτιση με το κόστος ευκαιρίας άλλων προϊόντων, όπως οι βοηθητικές υπηρεσίες. Όταν η διαφορά μεταξύ υψηλών και χαμηλών τιμών είναι μεγάλη, άλλες αγορές τείνουν επίσης να αντιμετωπίζουν υψηλότερη αστάθεια και διακυμάνσεις τιμών. 

Ευρωπαϊκή τάση; Η εικόνα στην Ελλάδα

Στην συγκεκριμένη ανάλυση ο συντάκτης Andre Bosschaar, δημιούργησε ένα leaderboard κατάταξης των spread BESS ανά περιοχή. Το spread είναι απλώς η διαφορά μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων τιμών στην αγορά της επόμενης ημέρας. Σε αυτό συμπεριέλαβε επίσης το μερίδιο κάθε τύπου καυσίμου στη συνολική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. 

Τα αποτελέσματα είναι ξεκάθαρα: οι κορυφαίες χώρες – η Ουγγαρία, η Ελλάδα και η Ολλανδία – έχουν όλες σημαντικά μερίδια τόσο ηλιακής όσο και φυσικού αερίου στο ενεργειακό τους μείγμα. 

Στο άλλο άκρο του βαθμολογικού πίνακα, οι χώρες με τη χαμηλότερη κατάταξη τείνουν να έχουν υψηλό ποσοστό υδροηλεκτρικής ενέργειας στο μείγμα παραγωγής τους. Η υδροηλεκτρική ενέργεια λειτουργεί εγγενώς ως σύστημα αποθήκευσης, εξομαλύνοντας τις διακυμάνσεις των τιμών. Αυτό σημαίνει ότι η θεωρία μου δεν ισχύει για χώρες με μεγάλο μερίδιο υδροηλεκτρικής ενέργειας στο ενεργειακό τους ισοζύγιο. 

Βασικές χώρες 

Η Ισπανία βρίσκεται χαμηλά στον πίνακα κατάταξης. Παρά το γεγονός ότι έχει υψηλό μερίδιο ηλιακής ενέργειας, η περιορισμένη ικανότητά του να εξάγει πλεονάζουσα παραγωγή στον βορρά, σε συνδυασμό με το αποτέλεσμα μείωσης των τιμών της υδροηλεκτρικής ενέργειας, οδηγεί σε χαμηλή μεταβλητότητα. Αν και αυτό το μείγμα είναι εξαιρετικό για σταθερότητα, περιορίζει τις ευκαιρίες για το BESS. 

Η Βρετανία κατατάσσεται επίσης χαμηλά, παρά το γεγονός ότι διαθέτει φυσικό αέριο και ηλιακή ενέργεια. Ωστόσο, το ηλιακό μερίδιό του δεν είναι αρκετά υψηλό. 

Ως αποτέλεσμα, το φυσικό αέριο παραμένει το βασικό καύσιμο καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, αποτρέποντας την εμφάνιση πολύ χαμηλών τιμών. Ως εκ τούτου, εάν περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εισέλθουν στο σύστημα, τα spread στη Βρετανία θα αυξηθούν. 

Οι συνδυασμός

Για τις κορυφαίες χώρες στον πίνακα κατάταξης – και συνεπώς τις πιο ελκυστικές αγορές για το BESS – η εξάπλωση οφείλεται σαφώς στον συνδυασμό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ορυκτών καυσίμων. 

Σύμφωνα με το μετεωρολογικό ημερολόγιο, η άνοιξη ξεκίνησε την 1η Μαρτίου. Ήταν ένας ηλιόλουστος μήνας και αμέσως εμφανίστηκαν αρνητικές τιμές στο σύστημα: η εποχή της αστάθειας έχει ξεκινήσει. 

Το μείζον ερώτημα είναι τι μπορούμε να περιμένουμε φέτος και αν θα καταρριφθούν τα περσινά ρεκόρ.

Σε κάθε περίπτωση οι επενδύσεις σε BESS αποτελούν ένα success story.

Οι πρώτες ενδείξεις

Σύμφωνα με ανάλυση της AleaSoft Energy Forecasting, οι περισσότερες μεγάλες ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας κατέγραψαν αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κατά την τέταρτη εβδομάδα του Μαρτίου.

Η βελγική, η βρετανική και η γαλλική αγορά κατέγραψαν αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στις 30 Μαρτίου, ενώ η ολλανδική και η γερμανική αγορά κατέγραψαν αρνητικές τιμές στις 28 Μαρτίου. Η πορτογαλική αγορά κατέγραψε αρνητικές τιμές σε τρεις διαφορετικές ημέρες την περασμένη εβδομάδα, ενώ η ισπανική αγορά σημείωσε αρνητικές τιμές για πέντε συνεχόμενες ημέρες.

Σύμφωνα με την AleaSoft, τόσο η πορτογαλική όσο και η ισπανική αγορά έφτασαν τις χαμηλότερες ωριαίες τιμές στην ιστορία τους στις 30 Μαρτίου, με την Ισπανία να καταγράφει -5,21€(-5,74$)/MWh μεταξύ 14:00 και 15:00 και την Πορτογαλία να φτάνει τα -4,00€/MWh, μεταξύ 11:00 και 12:00.

Η εισροή αρνητικών τιμών συνέβαλε σε εβδομαδιαίες μέσες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κάτω από τα €95/MWh στις περισσότερες μεγάλες ευρωπαϊκές αγορές την περασμένη εβδομάδα. Εξαίρεση αποτέλεσε η ιταλική αγορά, όπου ο εβδομαδιαίος μέσος όρος έφτασε τα 119,27 €/MWh. Η σκανδιναβική αγορά συνέχισε να έχει τον χαμηλότερο εβδομαδιαίο μέσο όρο, στα 24,96 €/MWh.

Σε σύγκριση με την προηγούμενη εβδομάδα , η AleaSoft κατέγραψε αύξηση της μέσης εβδομαδιαίας τιμής ηλεκτρικής ενέργειας στις αγορές του Βελγίου, της Ολλανδίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας και μείωση της μέσης εβδομαδιαίας τιμής στις βρετανικές, ιταλικές, σκανδιναβικές, πορτογαλικές και ισπανικές αγορές.

Η συμβουλευτική εταιρεία προβλέπει μικτή εικόνα για την πρώτη εβδομάδα του Απριλίου, με τις τιμές να αναμένεται να πέσουν στη Γαλλία και τη Γερμανία, αλλά να αυξηθούν στην Πορτογαλία και την Ισπανία.

Τα ρεκόρ του 2024

Η Ευρώπη κατέγραψε 4.838 περιόδους αρνητικών ή μηδενικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας το 2024, ένα νέο ιστορικό υψηλό, που οφείλεται στην αύξηση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την υποτονική ζήτηση και την περιορισμένη ευελιξία του δικτύου.

Το σύνολο είναι σχεδόν διπλάσιο από τις 2.442 περιπτώσεις που καταγράφηκαν το 2023.

Η Φινλανδία προηγήθηκε στην αρνητική τιμολόγηση στις 721 ώρες, κυρίως λόγω της υψηλής παραγωγής αιολικής ενέργειας και της χαμηλής διασύνδεσης του δικτύου με τη Σουηδία και την Εσθονία, δήλωσε η Montel Analytics. Σημείωσε ότι η υπερπροσφορά ηλιακής ενέργειας στην Ολλανδία και η αιολική παραγωγή στη Σουηδία επηρέασαν επίσης τις τιμές, ενώ η Ιβηρική Χερσόνησος παρουσίασε αρνητικές τιμές για πρώτη φορά κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2024.

Ο ειδικός ενεργειακών δεδομένων είπε ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιπροσώπευαν το 50,4% του συνολικού συνδυασμού ενέργειας της Ευρώπης, το οποίο ήταν υψηλό όλων των εποχών. Τα ορυκτά καύσιμα, εν τω μεταξύ, μειώθηκαν σε λιγότερο από το 25% του συνόλου της ηπείρου. Η πυρηνική παραγωγή ανέκαμψε στο 24,7% και ενισχύθηκε από την ανάκαμψη του πυρηνικού στόλου της Γαλλίας.

Η Γαλλία εξήγαγε το υψηλότερο επίπεδο ηλεκτρικής ενέργειας των τελευταίων 22 ετών. « Η γαλλική πυρηνική διαθεσιμότητα επέστρεψε σταδιακά το 2023 και στις αρχές του 2024, αφού είχε καταγράψει ιστορικά χαμηλά το 2022», δήλωσε ο διευθυντής της Montel Analytics, Jean-Paul Harreman.