Διετής περίοδος αστάθειας στην ενέργεια – Προειδοποίηση IEA για αργή αποκατάσταση στη Μέση Ανατολή

Η παγκόσμια ενεργειακή αγορά εισέρχεται σε μια παρατεταμένη φάση αστάθειας, με ορίζοντα τουλάχιστον δύο ετών, σύμφωνα με την τελευταία εκτίμηση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), η οποία αποτυπώνει το βάθος των επιπτώσεων από την κρίση στη Μέση Ανατολή.

Ο επικεφαλής του Οργανισμού, Φατίχ Μπιρόλ, επισημαίνει ότι η επιστροφή της παραγωγής ενέργειας στα προπολεμικά επίπεδα δεν θα είναι ούτε άμεση ούτε ομοιόμορφη, καθώς η ζημιά στις υποδομές και η διαταραχή των ροών δημιουργούν συνθήκες που απαιτούν χρόνο για να αποκατασταθούν.

Σύμφωνα με τον IEA, οι αγορές εξακολουθούν να υποτιμούν τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις συνέπειες μιας παρατεταμένης διαταραχής στη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Το ενεργειακό «σοκ» δεν περιορίζεται στην άνοδο των τιμών, αλλά επεκτείνεται πλέον σε ζητήματα επάρκειας, καθώς το κενό που δημιουργήθηκε τον Μάρτιο – με μηδενικές ουσιαστικά νέες φορτώσεις πετρελαίου, φυσικού αερίου και προϊόντων – αρχίζει να γίνεται αισθητό στις αγορές.

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ποσότητες που είχαν ήδη φορτωθεί πριν την έναρξη της κρίσης λειτούργησαν ως προσωρινό «μαξιλάρι», ωστόσο η απουσία νέων ροών δημιουργεί πλέον πιέσεις στα αποθέματα.

Το Ορμούζ ως σημείο-κλειδί

Η πλήρης επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ παραμένει ο βασικός παράγοντας για την εξομάλυνση της αγοράς. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και LNG, γεγονός που το καθιστά κρίσιμο για την ενεργειακή ασφάλεια.

Εναλλακτικές διαδρομές που επιχειρούνται, όπως η μεταφορά ιρακινού πετρελαίου μέσω χερσαίων ή παράκαμψης οδών, δεν μπορούν να καλύψουν τα μεγέθη που χάνονται από τη διακοπή της θαλάσσιας διέλευσης.

Στο πλαίσιο αυτό, ο IEA αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων, εφόσον η κατάσταση επιδεινωθεί, επισημαίνοντας ωστόσο ότι τέτοιες παρεμβάσεις έχουν μόνο προσωρινό χαρακτήρα.

Περιορισμένη αποτελεσματικότητα των αποθεμάτων

Η πρόσφατη αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα – η μεγαλύτερη στην ιστορία του Οργανισμού – συνέβαλε στη συγκράτηση των τιμών, χωρίς όμως να μπορεί να αντισταθμίσει την απώλεια παραγωγής.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η αγορά δεν μπορεί να στηριχθεί διαρκώς σε τέτοιες λύσεις, καθώς το πρόβλημα είναι δομικό και συνδέεται με την πραγματική προσφορά ενέργειας.

Πιέσεις σε καύσιμα και βιομηχανία

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εικόνα στα διυλισμένα προϊόντα, με τον IEA να προειδοποιεί για ενδεχόμενες ελλείψεις σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα.

Η περιορισμένη τροφοδοσία των διυλιστηρίων με αργό πετρέλαιο αυξάνει τον κίνδυνο διαταραχών στην αεροπορία, στις μεταφορές και στη βιομηχανία, ενώ ήδη διαφαίνονται ενδείξεις πίεσης στην αγορά κηροζίνης.

Παράλληλα, ενεργειακές εταιρείες αναθεωρούν προς τα κάτω τις προβλέψεις τους, ενσωματώνοντας την αυξημένη αβεβαιότητα γύρω από τις τιμές του πετρελαίου και τη διάρκεια της κρίσης.

Οι πιο ευάλωτοι πληρώνουν το κόστος

Η κρίση πλήττει δυσανάλογα τις πιο αδύναμες οικονομίες, οι οποίες αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος εισαγωγών ενέργειας χωρίς τα δημοσιονομικά περιθώρια να το απορροφήσουν.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τον κίνδυνο ευρύτερων οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων, ιδίως σε χώρες με αδύναμα νομίσματα και υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια.

Μακρύς δρόμος προς την κανονικότητα

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ακόμη και υπό το σενάριο αποκλιμάκωσης της κρίσης, η επιστροφή στην κανονικότητα θα είναι αργή και σταδιακή.

Η ενεργειακή αγορά θα συνεχίσει να λειτουργεί για μεγάλο διάστημα υπό καθεστώς αυξημένου ρίσκου, με τις γεωπολιτικές εξελίξεις να παραμένουν ο καθοριστικός παράγοντας για την πορεία των τιμών και της επάρκειας.

Σε αυτό το περιβάλλον, η προσαρμογή των αγορών και των πολιτικών ενέργειας φαίνεται πως θα αποτελέσει μια μακρά και σύνθετη διαδικασία, με χρονικό ορίζοντα που πλέον ξεπερνά σαφώς τις αρχικές εκτιμήσεις.