Το τρίπτυχο σωτηρίας της οικονομίας

Οι επενδύσεις σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια ίσως αποδειχτούν το τρίπτυχο σωτηρίας της ελληνικής οικονομίας.

Γιατί τελικά δεν έχει επιτευχτεί στην Ελλάδα ο «αναμενόμενος» ρυθμός προσέλκυσης ξένων επενδύσεων, ιδιαίτερα σε ελκυστικούς επενδυτικούς τομείς όπως η ενέργεια; Τι τελικά πρέπει να γίνει για να εισρεύσουν νέα κεφάλαια για μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην Ελλάδα; 

Τα προαπαιτούμενα για επενδύσεις

Με δεδομένο ότι η βάση για επενδύσεις σε οποιοδήποτε τομέα της ελληνικής οικονομίας είναι η ίδια η Ελλάδα, θα πρέπει να μειωθεί περαιτέρω ο κίνδυνος χώρας (country risk), ενώ η πολιτική σταθερότητα και η ολοκλήρωση των εναπομεινασών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων κρίνεται απαραίτητη, ιδιαίτερα εκείνων που θα ενισχύσουν περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα του ενεργειακού τομέα στην Ελλάδα. Είναι σημαντικό η χώρα να προσελκύσει μακροπρόθεσμες παρά βραχυπρόθεσμες ξένες άμεσες επενδύσεις, καθώς οι πρώτες θα δημιουργήσουν νέες βιώσιμες θέσεις εργασίας, συνεισφέροντας έτσι και στη μείωση της ανεργίας. Η δημιουργία ενός απλοποιημένου και σταθερού φορολογικού συστήματος με κίνητρα και ελαφρύνσεις για επενδύσεις στο χώρο της ενέργειας είναι απαραίτητη προϋπόθεση.  Η μείωση της γραφειοκρατίας, η αυξημένη διαφάνεια και η βελτίωση της ποιότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών είναι εξίσου προαπαιτούμενα για την έλευση σοβαρών επενδυτών στην χώρα μας. Από την άλλη, η παροχή προηγμένων υπηρεσιών εξειδικευμένης πληροφόρησης που βοηθούν τους επενδυτές να αναλύουν, να κάνουν πράξη αλλά και να υποστηρίζουν τις επενδυτικές τους αποφάσεις, θεωρούνται αυτονόητα.

Ο ρόλος του οικονομικού & φυσικoύ κεφαλαίου, της εργασίας και της ενέργειας για την οικονομική ανάπτυξη στην Ελλάδα 

Όσον αφορά τη σημασία του ενεργειακού τομέα για την οικονομική ανάπτυξη, μια πρόσφατη μελέτη^[1]καταδεικνύει τη σπουδαιότητα του τομέα της ενέργειας ως ενός εκ των βασικών προϋποθέσεων για την επίτευξη οικονομικής ανάπτυξης. Στην παραπάνω μελέτη αναλύονται εκτός της ενέργειας, η σημασία του καθαρού κεφαλαιακού αποθέματος (net capital stock) και της εργασίας (labour) στην ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης των 15 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας) κατά την περίοδο 1960-2009. Στο Διάγραμμα 1 απεικονίζονται η επίδραση του ποσοστιαίου ρυθμού αύξησης του καθαρού κεφαλαιακού αποθέματος, του ποσοστιαίου ρυθμού αύξησης του εργατικού δυναμικού (συνολικές ώρες εργασίας) και του ποσοστιαίου ρυθμού αύξησης της παροχής «χρήσιμης» ενέργειας (useful energy), στo ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας (οι περιοχές με ανοικτό κίτρινο φόντο απεικονίζουν τα υψηλά επίπεδα των ρυθμών ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας). Είναι σαφές ότι οι υψηλοί ρυθμοί αύξησης του κεφαλαίου και της ενέργειας έχουν σημαντικό θετικό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Αυτό υποδηλώνει ότι οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας στην Ελλάδα, μπορούν να ενδυναμώσουν την οικονομική ανάκαμψη της χώρας, με την ενίσχυση της διαθεσιμότητας ενέργειας σε οικονομικά προσιτές τιμές, ενώ η οικοδόμηση των ενεργειακών έργων υποδομής θα επιφέρει επίσης ένα επιπλέον (θετικό) αποτέλεσμα με την ενίσχυση του ρυθμού αύξησης του κεφαλαίου, το οποίο με τη σειρά του θα έχει θετική επίδραση στην οικονομία. 

Σε ό,τι αφορά την πρόσφατη μείωση της τιμής του φυσικού αερίου από την Gazprom, η ανάλυση αυτή υποδεικνύει ότι η πρόσφατη μείωση στην τιμή του φυσικού αερίου θα αυξήσει τελικά τη συνολική παραγωγή της ελληνικής βιομηχανίας, αντί να διατηρηθεί σταθερή (από τις επιχειρήσεις) προκειμένου να μειωθεί το τελικό τους κόστος σε ενέργεια (total energy bill). Θα πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η ποσότητα του αερίου που εισάγεται από την Gazprom ως ποσοστό της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας (συμπεριλαμβανομένων όλων των ενεργειακών πηγών) στην Ελλάδα υπολογίζεται να είναι μικρότερο του 10%.

Επενδυτικές ευκαιρίες στον ενεργειακό τομέα

Παρά το σημερινό κλίμα αναφορικά με τις επενδύσεις στην Ελλάδα, ο εμβρυϊκός τομέας ενέργειας στην χώρα μας προσφέρει τη δυνατότητα για θεαματικές αποδόσεις σε ό,τι αφορά (upstream) έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με άλλους τομείς της ελληνικής οικονομίας όπως αναφέρθηκε προηγουμένως. Τα επόμενα έτη, η Ελλάδα θα μπορούσε να αποδειχτεί μία από τις καλύτερες επενδυτικές επιλογές αναφορικά με την εξερεύνηση και αξιοποίηση του ενεργειακού της πλούτου, με πηγές ενέργειας υψηλών προδιαγραφών, από τη Μεσόγειο Θάλασσα, από την μεριά του Ιονίου Πελάγους, και ενδεχομένως σε περιοχές της χερσαίας Ελλάδας, ενώ το Αιγαίο Πέλαγος ενδέχεται να προσφέρει επίσης σημαντικές δυνατότητες για περαιτέρω εξερευνήσεις πηγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, εφόσον φυσικά υπάρχει η δυνατότητα διαχείρισης των πολιτικών κινδύνων που ενέχει μια τέτοια πρωτοβουλία. Το βέβαιο είναι ότι εάν διαχειριστούμε ορθά και αποτελεσματικά τον ενεργειακό μας τομέα, τότε η οικονομική ανάπτυξη στην Ελλάδα θα έρθει γρηγορότερα, επιτυγχάνοντας υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τους αναμενόμενους, σε πιο στέρεα και διευρυμένη βάση, καθιστώντας ταυτόχρονα την ανάπτυξη αυτή περισσότερο διατηρήσιμη σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Επιπλέον, οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας (πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια) μπορούν να επηρεάσουν θετικά τις συζητήσεις σχετικά με τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους με άμεσα κοινωνικοοικονομικά οφέλη. Για παράδειγμα, η ηλεκτρική ενέργεια θα μπορούσε να υποστηρίξει την ανάπτυξη με: α) τη μείωση του κόστους των ενεργοβόρων βιομηχανιών (οδηγώντας έτσι σε αύξηση της ελληνικής ανταγωνιστικότητας), και β) τη δημιουργία αυξημένων κρατικών εσόδων λόγω των εξαγωγών του πλεονάσματος της ηλεκτρικής ενέργειας (μετατροπή της ηλεκτρικής ενέργειας σε ένα σημαντικό εξαγώγιμο προϊόν για την χώρα).

Συνοψίζοντας, εάν το πρόγραμμα αναφορικά με τις επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα της Ελλάδας  είναι τεκμηριωμένο, φιλικό προς τις αγορές και πληροί κριτήρια ορθής διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών, θα οδηγήσει στην ενθάρρυνση των επενδύσεων στο χώρο του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας για εγχώρια κατανάλωση και εξαγωγές.

^[1] Ayres, R and Voudouris, V (2014), “The economic growth enigma: Capital, labour and useful energy?”, Energy Policy, 64, p.16-28. 

Η συγγραφή του παραπάνω άρθρου βασίστηκε στην έκθεση του ΚΕΠΕ με τίτλο Επενδυτικές Ευκαιρίες στην Ελλάδα: Η Πορεία προς την Ανάκαμψη και την Βιώσιμη Ανάπτυξη. Φεβρουάριος 2013.

* O Δρ. Βλάσιος Βουδούρης, καθηγητής στο πανεπιστήμιο ESCP Europe και Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας ABM Analytics Ltd (London), είναι ο συγγραφέας του κλάδου της ενέργειας στην προαναφερθείσα εργασία του ΚΕΠΕ. 

** Ο Δρ. Νικόλαος Γεωργικόπουλος, ερευνητής στο ΚΕΠΕ και επισκέπτης καθηγητής έρευνας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (Stern School of Business), είναι ο επιστημονικός υπεύθυνος της προαναφερθείσας εργασίας του ΚΕΠΕ.

Οι γνώμες και κρίσεις στο άρθρο αυτό είναι των συγγραφέων και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαία γνώμες ή κρίσεις του ΚΕΠΕ ή του πανεπιστημίου ESCP Europe.

(των Δρ. Βλάσιου Βουδούρη και Δρ. Νικόλαου Γεωργικόπουλου, capital.gr, 21/3/2014)