Φίλης Καϊταντζής: Ενέργεια αφ' υψηλού

Σε μία εργασία της (έχουν περάσει τέσσερα χρόνια από τότε) η μαθήτρια Ευαγγελία Κυρίτση (14ο Γυμνάσιο) είχε υπολογίσει ότι το κόστος κατασκευής μιας μινιατούρας ανεμογεννήτριας, με βάση την αξία των υλικών (ξύλο, κόλλα, πηλός, μπογιά, χαρτόνι) και εργασία 30 ωρών, θα κόστιζε 52,50 ευρώ. Αν φύγουμε από τη μαθητική αξιόλογη εργασία (αναρτημένη στο Διαδίκτυο), το κόστος κατασκευής μιας πραγματικής επίγειας, με παραγωγή ενέργειας 1 MW, είναι ασύλληπτο: φτάνει το 1,5 εκατομμύριο ευρώ. Οικονομικοί λόγοι και ο αέρας που δεν είναι πάντοτε «συνεχούς ροής» οδήγησαν πολλές εταιρείες στην κατασκευή εναέριων τύπων, όπως οι ιπτάμενες ανεμογεννήτριες. Παράγοντας πειραματικά, με κόστη μικρότερα των επίγειων, κερδίζουν σε... αέρα, αλλά η τεχνολογία τους για υψηλή παραγωγή ενέργειας είναι στα σπάργανα.

Συμπαθάτε με, αλλά όταν είδα το «Προσεχώς ιπτάμενες ανεμογεννήτριες» (όχι πως έφταιγε ο τίτλος), το μυαλό μου πήγε σ' αυτό το επίτοιχο «σεξιστικό» και υποτιμητικό κάλεσμα «Προσεχώς Βουλγάρες» κάπου στον Νέστο. Το σουξέ ήταν μεγάλο και οι «δουλειές» του επίδοξου επιχειρηματία του είδους άνθησαν, ενώ μαράθηκε η τσέπη του αγροτικού πληθυσμού -και όχι μόνο, εδώ που τα λέμε.

Η πατέντα αυτή γενικεύθηκε όταν ακόμη δεν φυσούσε ο αέρας της κρίσης. Και ο αγοραίος έρωτας με ψυχές εισαγωγής διέγραψε την τροχιά του στη χώρα μας, για να προσγειωθεί στην πραγματικότητα των συνθηκών της «τρόικας», με τη συμμετοχή πλέον μεγάλης μάζας έμψυχου εγχώριου υλικού.

Προσεχώς λοιπόν, για να τρέξουμε στην επικαιρότητα, «ιπτάμενες ανεμογεννήτριες», με την Google να πρωτοστατεί στην προώθηση-ανάπτυξη μιας τεχνολογίας που βασική της επιδίωξη είναι να χρησιμοποιεί τον άνεμο, από αέρος, για την παραγωγή καθαρής/πράσινης ενέργειας.

Το γιατί

«Ποια είναι η ανάγκη να προχωρήσουμε προς αυτή την κατεύθυνση; Δεν αρκούν οι επίγειες ανεμογεννήτριες ή οι παράκτιες, και περνάμε σε αυτή την τεχνολογία;» ρωτήσαμε τον Τάκη Χαβιαρόπουλο, μηχανολόγο-μηχανικό, διευθυντή Ανανεώσιμων Πηγών στο ΚΑΠΕ (Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας):

«Η ανάγκη είναι ότι από ψηλά, πάνω από τα 200 μέτρα, ο αέρας είναι πιο σταθερός και μεγαλύτερη η ισχύς του, η πνοή του. Αυτό είναι το βασικό πλεονέκτημα για να οδηγηθεί κάποιος σε "ιπτάμενη ανεμογεννήτρια". Αλλος λόγος είναι ότι δεν έχουμε αλληλεπίδραση με τα γήινα. Δεν υπάρχει θόρυβος, δεν έχουμε να λύσουμε ζητήματα με τις χρήσεις γης, δεν χρειάζεται να σκάψουμε, να χωροθετήσουμε, να στήσουμε μια ανεμογεννήτρια».

Λύνουμε όμως και άλλα θέματα αν καταφέρουμε να κατασκευάσουμε ανεμογεννήτριες που δεν θα στηρίζονται στο έδαφος: «Γλιτώνουμε μεγάλα ποσά από το κομμάτι έδρασης, όπως είναι ο πύργος, το θεμέλιο, η βάση της ανεμογεννήτριας, τμήματα που είναι ακριβά. Κοστίζουν χωρίς να προσφέρουν στην παραγωγή ενέργειας, παρά μόνο στη στήριξη της ανεμογεννήτριας. Ετσι αποφεύγουμε κόστη».

Μεταφορά

Αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη είναι ότι «πρέπει να βρεθεί η κατάλληλη τεχνολογία για τη μεταφορά της ενέργειας στο έδαφος. Τα διάφορα πειραματικά σώματα -"ιπτάμενες ανεμογεννήτριες"- λειτουργούν αγκιστρωμένα στο έδαφος. Το καλώδιο που τα συγκρατεί έχει διπλό ρόλο, καθώς πρέπει να μεταφέρει και την παραγόμενη ενέργεια στο εγκατεστημένο υφιστάμενο δίκτυο. Συγκρατεί τη μηχανή στον αέρα και παράλληλα μεταφέρει την ισχύ κάτω». Στο σημείο αυτό να εξηγήσουμε ότι το καλώδιο πρέπει να πληροί κάποιες προδιαγραφές: «Αν κρατηθεί όρθιο, πιθανό να μην αντέχει το βάρος του. Διότι υποτίθεται πως πρέπει να είναι κατασκευασμένο στη λογική των μεγάλων επίγειων ανεμογεννητριών, παραγωγής 1 έως 5 MW και περισσότερο, ενώ για τις πρώτες "ιπτάμενες ανεμογεννήτριες" μιλάμε για 30 KW. Είμαστε, με άλλα λόγια, σε ένα πειραματικό στάδιο που έχει εξέλιξη».

Δύο βασικές τεχνολογίες υπάρχουν μέχρι στιγμής: στη μία ο μηχανισμός αιωρείται με βάση την άνωσή του με μπαλόνι ηλίου, π.χ. η κυλινδρικού σχήματος κατασκευή, ώστε να περιστρέφεται το ίδιο. Στις άκρες του έχει δύο γεννήτριες που παράγουν ενέργεια, η οποία «κατεβαίνει» με καλώδιο. Η άλλη τεχνολογία είναι «ένα φτερό», το οποίο μπορεί να πετάει όπως ο χαρταετός, που ισορροπεί το βάρος του από το στρώμα αέρα. Το «φτερό» μπορεί να φέρει δύο ή περισσότερους έλικες και να παράγει ενέργεια.

Πλεονεκτήματα

Το «φτερό» μπορεί να έχει τεχνολογικά τη δυνατότητα να φέρνει βόλτες αντί να μένει στατικό, σαρώνοντας μεγαλύτερη περιοχή και να γίνεται ακόμα πιο αποδοτικό ενεργειακά. Στο ανέβασμα οι έλικες του «φτερού» δουλεύουν ηλεκτρικά με τηλεκατευθυνόμενο μοτέρ. Δίνουμε, δηλαδή, από το έδαφος ενέργεια για να ανυψωθεί σαν ελικόπτερο και όταν φτάσει στο επιθυμητό ύψος -πάντα αγκιστρωμένο στο έδαφος- και ισορροπήσει, τότε σταματάμε να το «κινούμε». Και το αφήνουμε να λειτουργήσει υπό φυσικές συνθήκες.

Κάθε έλικας έχει στο πίσω μέρος του μία γεννήτρια, μία ηλεκτρομηχανή δηλαδή, που όταν της δίνουμε ηλεκτρική ενέργεια παράγεται μηχανικό έργο και γυρίζει. Οταν όμως της δίνουμε μηχανική ενέργεια (κίνηση από τον αέρα) τότε παράγει ηλεκτρικό ρεύμα και μετατρέπεται σε γεννήτρια. Στην προκειμένη περίπτωση, «ιπτάμενη ανεμογεννήτρια».

Επενδύσεις

Στις καθαρές μορφές ενέργειας επενδύει και η Google, που προσφάτως εξαγόρασε την εταιρεία Macani Power, η οποία εξειδικεύεται στην κατασκευή «ιπτάμενων ανεμογεννητριών» (AWT).

Η Macani εκτιμά ότι οι ανεμογεννήτριες σε πτερύγια είναι πιο αποτελεσματικός τρόπος παραγωγής ενέργειας, επειδή χρειάζονται και λιγότερα υλικά απ' ό,τι στις επίγειες. Μάλιστα έκανε λόγο και για προσαρμογή στις καιρικές συνθήκες, που όταν υπάρχει κακοκαιρία αυτομάτως μπορούν οι «φτερωτές άτρακτοι» να προσγειώνονται και να αποφεύγονται οι καταστροφές στο μηχανισμό τους ή και η ολική καταστροφή τους.

Και άλλες εταιρείες όμως ή επιστημονικά ιδρύματα ασχολούνται με την ανάπτυξη της τεχνολογίας «ιπτάμενων ανεμογεννητριών». Η αμερικανική Altaeros -πρωτοβουλία του ΜΙΤ- έχει κάνει δοκιμές με κυκλικού σχήματος, διαμέτρου δέκα μέτρων, «ιπτάμενη ανεμογεννήτρια», με σκοπό τη μείωση του κόστους παραγωγής ενέργειας κατά 65%. Επίσης μια άλλη εταιρεία, η SKY Wind Power, κάνει δοκιμές για την τελειοποίηση «αεριωθούμενης ανεμογεννήτριας».

Σε βάθος χρόνου

Ολα αυτά «είναι συζητήσεις σε ένα μακροχρόνιο ορίζοντα και με εύλογο κόστος. Θα "περπατήσει" ως τεχνολογία σε μεγάλες "ιπτάμενες ανεμογεννήτριες" με δυνατότητα εφαρμογής και πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας», διευκρινίζει ο διευθυντής ΑΠΕ στο ΚΑΠΕ: Μιλάμε για μια τεχνολογία που μετά το 2020 θα έχει εφαρμογές ουσιαστικές.

Τα πειράματα που «έσπρωξαν» και την Google να υιοθετήσει αυτή την τεχνολογία «απέδειξαν αυτό που λέμε proof of concept -η ιδέα δουλεύει και με το κόστος». «Ιπτάμενες ανεμογεννήτριες» προσεχώς, σε καθαρές δουλειές χωρίς αγοραίες περιπέτειες.

Οσα παίρνει ο άνεμος...

(Ελευθεροτυπία, 2/6/2013)