Ευρω-κινεζική συμμαχία στην τιμολόγηση άνθρακα – Τι προβλέπει η συμφωνία της Φλωρεντίας

Καθώς οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου ανταγωνίζονται για να καθορίσουν το μέλλον της βιώσιμης μετάβασης, μια νέα συμμαχία μεταξύ της Κίνας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης σηματοδοτεί μια βαθιά μετατόπιση στη διεθνή ενεργειακή διακυβέρνηση. Η συμφωνία, που ανακοινώθηκε στη Φλωρεντία, στοχεύει στην εμβάθυνση της συνεργασίας ανάμεσα στα δύο μεγαλύτερα μπλοκ τιμολόγησης άνθρακα παγκοσμίως, αναδεικνύοντας παράλληλα, το διευρυνόμενο χάσμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες συνεχίζουν να δίνουν προτεραιότητα στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων και στην ενεργειακή επέκταση.

Η συμφωνία, που αποκαλύφθηκε από το Bloomberg και επιβεβαιώθηκε από Ευρωπαίους αξιωματούχους, επικεντρώνεται στη βελτίωση της συμβατότητας μεταξύ των αγορών άνθρακα και όχι στη συγχώνευσή τους. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της ενδέχεται να ξεπεράσουν κατά πολύ την τεχνική συνεργασία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η διαμόρφωση μιας νέας οικονομικής αρχιτεκτονικής, στην οποία η τιμολόγηση άνθρακα, η καταγραφή εκπομπών και οι κλιματικοί εμπορικοί κανόνες θα καθορίζουν ολοένα και περισσότερο την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα.

Το πλαίσιο συνεργασίας

Στο πλαίσιο αυτός οι αγορές άνθρακα δεν αποτελούν πλέον περιφερειακά εργαλεία κλιματικής πολιτικής — μετατρέπονται σε βασικούς πυλώνες της βιομηχανικής και εμπορικής στρατηγικής.

Ο Κουρτ Βάντενμπεργκε, γενικός διευθυντής για τη δράση για το κλίμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπογράμμισε την ανάγκη τα συστήματα εμπορίας εκπομπών «να επικοινωνούν μεταξύ τους», διευκολύνοντας τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε πολλές δικαιοδοσίες να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τους κανονισμούς και τις πιστώσεις άνθρακα.

Η συμμαχία αντικατοπτρίζει τη ραγδαία εξάπλωση των μηχανισμών τιμολόγησης άνθρακα κατά την τελευταία δεκαετία. Περισσότερες από 40 χώρες και δεκάδες περιφερειακές κυβερνήσεις εφαρμόζουν πλέον φόρους άνθρακα ή συστήματα εμπορίας εκπομπών (ETS), καλύπτοντας ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο, παρά την ανάπτυξη αυτή, τα συστήματα παραμένουν ιδιαίτερα κατακερματισμένα. Οι τιμές άνθρακα διαφέρουν δραματικά μεταξύ χωρών, ενώ τα πρότυπα λογιστικής, οι μέθοδοι επαλήθευσης και οι κανόνες αναφοράς συχνά στερούνται συνοχής.

Κλείνοντας τα κενά

Η νέα πρωτοβουλία Κίνας–ΕΕ επιδιώκει να περιορίσει αυτά τα κενά.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας, οι δύο πλευρές θα εργαστούν για την εναρμόνιση των προτύπων μέτρησης εκπομπών, την ενίσχυση των συστημάτων παρακολούθησης και επαλήθευσης και τη βελτίωση της διαφάνειας στη λογιστική άνθρακα. Ο στόχος δεν είναι μόνο η περιβαλλοντική συνεργασία, αλλά και η σταδιακή οικοδόμηση μιας πιο διαλειτουργικής παγκόσμιας οικονομίας άνθρακα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη την πιο ώριμη αγορά άνθρακα στον κόσμο μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών, γνωστού ως EU ETS. Το σύστημα καλύπτει την ηλεκτροπαραγωγή, τη βαριά βιομηχανία και τις αερομεταφορές, αυξάνοντας σταδιακά το κόστος εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα. Οι τιμές άνθρακα στην Ευρώπη κυμαίνονται τα τελευταία χρόνια μεταξύ 70 και 90 ευρώ ανά τόνο, καθιστώντας την ευρωπαϊκή αγορά μία από τις ακριβότερες διεθνώς.

Η εθνική αγορά άνθρακα της Κίνας, που ξεκίνησε το 2021, είναι πολύ νεότερη αλλά τεράστια σε κλίμακα. Αρχικά επικεντρώθηκε στον τομέα ηλεκτροπαραγωγής, ωστόσο ήδη καλύπτει μεγαλύτερο όγκο εκπομπών από οποιαδήποτε άλλη αγορά άνθρακα στον κόσμο. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι θα μπορούσε τελικά να ρυθμίζει από 8,7 έως 10,6 δισεκατομμύρια τόνους CO₂ ετησίως όταν ενταχθούν και άλλοι κλάδοι.

Η διαφορά στις τιμές

Παρά ταύτα, η διαφορά τιμών μεταξύ των δύο συστημάτων παραμένει εντυπωσιακή. Οι τιμές άνθρακα στην Κίνα ξεκίνησαν περίπου στα 48 γιουάν ανά τόνο — περίπου 7 δολάρια κατά την έναρξη λειτουργίας — πολύ χαμηλότερα από τα ευρωπαϊκά επίπεδα. Αυτή η ανισορροπία έχει προκαλέσει ανησυχίες σχετικά με τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, τις εμπορικές στρεβλώσεις και τον άνισο ρυθμό απανθρακοποίησης.

Η συμμαχία της Φλωρεντίας δείχνει ότι και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν πως οι κατακερματισμένες αγορές άνθρακα θα καταστούν ολοένα δυσκολότερες στη διαχείριση, καθώς οι κλιματικές πολιτικές συνδέονται όλο και περισσότερο με το παγκόσμιο εμπόριο.

Ο ρόλος του CBAM

Αυτή η σύνδεση γίνεται ήδη ορατή μέσω του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (CBAM). Η πολιτική αυτή επιβάλλει επιπλέον κόστη άνθρακα σε εισαγόμενα προϊόντα όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο και τα λιπάσματα, ανάλογα με τις εκπομπές που παράγονται κατά την παραγωγή τους. Στόχος είναι να αποτραπεί η «διαρροή άνθρακα», δηλαδή η μεταφορά παραγωγής σε χώρες με χαλαρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες.

Για τις εξαγωγικές οικονομίες που επιδιώκουν πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές, η ακριβής αναφορά εκπομπών και η αξιόπιστη λογιστική άνθρακα μετατρέπονται πλέον σε οικονομική αναγκαιότητα και όχι σε εθελοντικό στόχο βιωσιμότητας.

Η προθυμία της Κίνας να συνεργαστεί στενότερα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα άνθρακα αντανακλά τόσο περιβαλλοντικούς όσο και στρατηγικούς υπολογισμούς. Καθώς οι κινεζικές βιομηχανίες κυριαρχούν όλο και περισσότερο στις αλυσίδες εφοδιασμού καθαρής ενέργειας — από τα φωτοβολταϊκά μέχρι τα ηλεκτρικά οχήματα και τις μπαταρίες — η διατήρηση της πρόσβασης στους Ευρωπαίους καταναλωτές αποκτά κρίσιμη σημασία.

Αξιοπιστία

Την ίδια στιγμή, η στενότερη συνεργασία ενδέχεται να ενισχύσει την αξιοπιστία και τη ρευστότητα των διεθνών αγορών πιστώσεων άνθρακα. Αν τα πρότυπα λογιστικής εκπομπών εναρμονιστούν περισσότερο, οι επιχειρήσεις θα αντιμετωπίζουν μικρότερους κινδύνους συμμόρφωσης και οι πιστώσεις άνθρακα θα αποκτήσουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από ρυθμιστικές αρχές και επενδυτές.

Η συμμαχία μπορεί επίσης να επιταχύνει τη ζήτηση για «υψηλής ακεραιότητας» πιστώσεις άνθρακα — δηλαδή πιστώσεις που υποστηρίζονται από αυστηρότερα πρότυπα επαλήθευσης και σαφέστερες αποδείξεις πραγματικής μείωσης εκπομπών.

Οι ΗΠΑ

Ενώ η Κίνα και η Ευρώπη ενισχύουν τη συνεργασία τους στον τομέα του άνθρακα, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να ακολουθούν μια εντελώς διαφορετική πορεία.

Παρότι ορισμένες αμερικανικές πολιτείες εφαρμόζουν περιφερειακές αγορές άνθρακα, όπως η Καλιφόρνια και η Περιφερειακή Πρωτοβουλία Αερίων Θερμοκηπίου στις βορειοανατολικές πολιτείες, οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν εθνικό σύστημα τιμολόγησης άνθρακα. Η πρόσφατη ομοσπονδιακή ενεργειακή πολιτική δίνει έμφαση κυρίως στην εγχώρια παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, στην ενεργειακή ασφάλεια και στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, χωρίς την υιοθέτηση ευρείας τιμολόγησης εκπομπών.

Αυτή η απόκλιση δημιουργεί πλέον τρία διαφορετικά μοντέλα κλιματικής πολιτικής παγκοσμίως.

Η Ευρώπη προωθεί επιθετική τιμολόγηση άνθρακα σε συνδυασμό με βιομηχανική απανθρακοποίηση και εμπορικούς κανόνες που συνδέονται με το κλίμα. Η Κίνα επεκτείνει σταδιακά τις αγορές άνθρακα, προσπαθώντας παράλληλα να ισορροπήσει ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και την ενεργειακή ασφάλεια. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, συνεχίζουν να δίνουν έμφαση κυρίως στην ανάπτυξη της παραγωγής ενέργειας και στα κίνητρα προς τη βιομηχανία.

Κατακερματισμός

Για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, αυτός ο κατακερματισμός δημιουργεί αυξανόμενη πολυπλοκότητα.

Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται διεθνώς καλούνται πλέον να διαχειριστούν διαφορετικές τιμές άνθρακα, συστήματα αναφοράς και κανονισμούς συμμόρφωσης. Οι βιομηχανίες που εξάγουν προς την Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσουν πρόσθετα κόστη άνθρακα, εκτός εάν τα εθνικά τους συστήματα αναγνωριστούν ως ισοδύναμα.

Το διακύβευμα ξεπερνά πλέον τα όρια της περιβαλλοντικής πολιτικής. Η τιμολόγηση άνθρακα επηρεάζει ολοένα περισσότερο τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις βιομηχανικές επενδύσεις και τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό.