Κομισιόν: Άκαρπη η αναζήτηση από τα τεχνικά κλιμάκια… αντικαταστάτη του marginal pricing για μείωση των χονδρεμπορικών τιμών – Κερδίζει έδαφος η παράλληλη οργανωμένη αγορά διμερών συμβολαίων για ΑΠΕ & μπαταρίες

Σε εξέλιξη βρίσκεται η διερεύνηση από τα τεχνικά κλιμάκια της Κομισιόν πιθανών διαρθρωτικών τροποποιήσεων στον σχεδιασμό των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις τιμές. Ωστόσο, οι έως τώρα αναλύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, και τα εναλλακτικά σχέδια που έχουν μπει στο μικροσκόπιο, δείχνουν πως δεν υπάρχει τεχνική λύση για την αντικατάσταση του marginal pricing, η οποία να μπορεί να περιορίσει το χονδρεμπορικό κόστος χωρίς να υπάρξουν «παρενέργειες».

Την εξέταση ενός εναλλακτικού τρόπου τιμολόγησης είχε προαναγγείλει από τον Φεβρουάριο η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά την άτυπη Σύνοδο Κορυφής. Τότε είχε αναφερθεί στην εκπόνηση σχετικής μελέτης, η οποία θα παρουσιαστεί στη Σύνοδο Κορυφής της 19ης Μαρτίου. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 16 Μαρτίου, η ίδια μελέτη αναμένεται να απασχολήσει και το Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας.

Όπως είναι φυσικό, η εν λόγω διερεύνηση ξεκίνησε πριν από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή πριν ακόμη ξεσπάσει η ένταση στη Μέση Ανατολή. Μάλιστα, η συζήτηση άνοιξε με αφορμή τα «καμπανάκια» Ευρωπαίων πολιτικών ηγετών (όπως του Μερτς στη Γερμανία) για την ανάγκη πρωτοβουλιών ώστε το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας να σταματήσει να υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στις διεθνείς αγορές.

Το pay as bid

Με την ανάφλεξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η παραπάνω διερεύνηση γίνεται πλέον παράλληλα με την αναζήτηση μέτρων «πυροσβεστικού» χαρακτήρα, για την αντιμετώπιση των συνεπειών της νέας γεωπολιτικής κρίσης. Μέτρα στα οποία περιλαμβάνεται και ο μηχανισμός συγκέντρωσης των υπερεσόδων, που δημιούργησε η Ελλάδα και εφάρμοσε στην ενεργειακή κρίση.

Την ίδια στιγμή, η ανάλυση για δομικές παρεμβάσεις αποκτά κι αυτή πιο επείγοντα χαρακτήρα. Έτσι, μεταξύ των εναλλακτικών που έχουν εξεταστεί από τεχνικά κλιμάκια είναι και το μοντέλο «pay as bid», σύμφωνα με το οποίο κάθε μονάδα θα αμείβεται με την τιμή της προσφοράς που υπέβαλε.

Ωστόσο, οι αναλύσεις έδειξαν ότι σε ένα τέτοιο σύστημα οι φθηνότεροι παραγωγοί θα προσαρμόζουν τη στρατηγική τους, επιχειρώντας να προβλέψουν ποια θα είναι η ακριβότερη μονάδα που θα ενταχθεί στο σύστημα. Έτσι θα ανέβαζαν αντίστοιχα τις προσφορές τους, ακυρώνοντας το πιθανό όφελος για τη χονδρεμπορική τιμή.

Άλλες λύσεις στο μικροσκόπιο 

Μία ακόμη επιλογή που έχει μελετηθεί είναι η επιβολή ανώτατου ορίου στις προσφορές των μονάδων παραγωγής. Παρότι μια τέτοια λύση θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει σε συγκράτηση των χονδρεμπορικών τιμών, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να καθοριστεί το κατάλληλο επίπεδο του πλαφόν. Επιπλέον, λόγω των διαφορών στα ενεργειακά μίγματα των κρατών-μελών, η εφαρμογή διαφορετικών ορίων ανά χώρα θα μπορούσε να δημιουργήσει στρεβλώσεις στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και στο διασυνοριακό εμπόριο.

Έχει επίσης εξεταστεί το ενδεχόμενο δημιουργίας ξεχωριστής αγοράς αποκλειστικά για τις μονάδες φυσικού αερίου, καθώς αυτές καθορίζουν συνήθως την Τιμή Εκκαθάρισης Αγορά με την ισχύουσα φόρμουλα. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, στη βασική χονδρεμπορική αγορά θα παρέμεναν κυρίως έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με μηδενικό οριακό κόστος. Αυτό θα δυσκόλευε τον καθορισμό των εσόδων τους και, κατ’ επέκταση, των τιμών προσφοράς που θα κατέθεταν.

Αντίστοιχα προβλήματα εμφανίζονται και στο σενάριο «εξόδου» των μονάδων φυσικού αερίου από το Χρηματιστήριο Ενέργειας, ώστε να αποζημιώνονται με μεθοδολογίες εκτός αγοράς. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ο ρόλος της οριακής μονάδας θα περνούσε στα υδροηλεκτρικά, τα οποία θα προσάρμοζαν πλέον τις προσφορές τους με βάση τις τιμές του αερίου. Μια παρόμοια προσέγγιση μάλιστα εφαρμόστηκε στην Αυστραλία, με αρνητικά αποτελέσματα.

Περιορισμός της επιρροής της χονδρεμπορικής αγοράς

Η απουσία μιας αποτελεσματικής λύσης για μόνιμη αποκλιμάκωση των τιμών συνδυάζεται και με τις αντιδράσεις αρκετών κρατών-μελών απέναντι σε μια συνολική ανατροπή του μοντέλου των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Μεταξύ αυτών βρίσκονται η Δανία, η Φινλανδία, η Λετονία, το Λουξεμβούργο και η Πορτογαλία, ενώ την αντίθεσή τους σε τροποποιήσεις στον σχεδιασμό των αγορών έχουν εκφράσει φορείς όπως η Eurelectric.

Σε αυτό το πλαίσιο, ενισχύεται η ιδέα αντί να αλλάξει η «αρχιτεκτονική» της χονδρεμπορικής αγοράς, να περιοριστεί η εξάρτηση της βιομηχανίας από τις χονδρεμπορικές διακυμάνσεις. «Όχημα» για αυτό θα είναι η ανάπτυξη μιας παράλληλης αγοράς διμερών συμβολαίων, όπως CfDs και PPAs.

Η παραγωγή θα προέρχεται από έργα ΑΠΕ και συστήματα αποθήκευσης, που θα συνάπτουν τα διμερή συμβόλαια, ενώ θα κατευθύνεται σε βιομηχανικούς καταναλωτές και προμηθευτές – που με αυτό τον τρόπο θα έχουν πρόσβαση σε ανταγωνιστική και σταθερού κόστους ηλεκτρική ενέργεια. Πρόκειται για μία λύση που ενστερνίζονται τα τεχνικά κλιμάκια της Κομισιόν. Μένει να διαπιστωθεί αν θα υπάρξει πολιτική συμφωνία για την ευρύτερη εφαρμογή της.

Στήριξη της βιομηχανίας

Μέσω ευρωπαϊκής Οδηγίας, η Κομισιόν ήδη προωθεί τη χρήση διμερών συμβολαίων για τη δρομολόγηση νέων «πράσινων» επενδύσεων, χωρίς ωστόσο να επιβάλλει την υποχρεωτική δημιουργία μιας αντίστοιχης αγοράς σε κάθε κράτος-μέλος. Επομένως, περαιτέρω προώθησή της θα μπορούσε να γίνει αν η δημιουργία αποκτούσε χαρακτήρα υποχρεωτικότητας.

Παράλληλα, για να αποκτήσει επαρκή δυναμική μια τέτοια αγορά, πιθανότατα θα απαιτηθεί κρατική στήριξη – για παράδειγμα μέσω εγγυήσεων – ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των συμβολαίων και να ενισχυθεί η ρευστότητα. Επίσης, ειδικά για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των βιομηχανιών, οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις θα μπορούσαν να επιλέγουν τα διμερή συμβόλαια με του ευνοϊκότερους όρους. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη θα είχαν τη δυνατότητα να στηρίξουν με διάφορες «φόρμουλες» εκείνες τις συμβάσεις που συνδέονται με τη βιομηχανική κατανάλωση.

Προστασία από την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή

Όσον αφορά τα μέσα «πυροσβεστικού» χαρακτήρα για την προστασία από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όπως προαναφέρθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη στη «φαρέτρα» της τον μηχανισμό συγκέντρωσης των υπερεσόδων των παραγωγών, ο οποίος επιτρέπει τη χρησιμοποίησή τους για την επιδότηση λογαριασμών ρεύματος και τον περιορισμό έτσι των ακραίων αυξήσεων.

Η ένταση στη Μέση ανατολή θα μπορούσε να επηρεάσει την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας κυρίως μέσω της αύξησης της τιμής του φυσικού αερίου. Ενδεικτικά, το συμβόλαιο Απριλίου στον ολλανδικό κόμβο έκλεισε την Παρασκευή στα 53,4 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, ενώ πριν από μία εβδομάδα (και την έναρξη των εχθροπραξιών) κυμαινόταν περίπου στα 30 ευρώ.

Η πορεία των τιμών του καυσίμου θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια των συγκρούσεων, που έχουν θέσει εκτός λειτουργίας τις εγκαταστάσεις παραγωγής LNG στο Κατάρ και έχουν επηρεάσει τη διέλευση από τα στενά του Ορμούζ. Υπενθυμίζεται ότι, κατά την ενεργειακή κρίση μετά την έναρξη του Ρωσο-ουκρανικού πολέμου, οι τιμές του φυσικού αερίου είχαν εκτιναχθεί ακόμη και στα 350 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.

Ο μηχανισμός ανάκτησης υπερεσόδων υιοθετήθηκε στη συνέχεια και από άλλα κράτη-μέλη. Πλέον έχει ενσωματωθεί στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο ως ασφαλιστική δικλείδα, όπου προβλέπεται πως ενεργοποιείται όταν η τιμή του φυσικού αερίου φτάσει τα 180 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.

Ωστόσο, η τελική απόφαση για το πότε τίθεται σε ισχύ το μέτρο παραμένει στην αρμοδιότητα της Κομισιόν. Έτσι, δεν αποκλείεται οι Βρυξέλλες να αποφασίσουν την εφαρμογή του ακόμη και σε χαμηλότερο επίπεδο αύξησης των τιμών του φυσικού αερίου.