South East Europe Energy Outlook: Η Νοτιοανατολική Ευρώπη μπαίνει σε ένα νέο ενισχυμένο επενδυτικό κύκλο άνω των 700 δισ. ευρώ στη δεκαετία - Οι εκτιμήσεις για κάθε ενεργειακή τεχνολογία

Η Νοτιοανατολική Ευρώπη και η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχονται σε μια κρίσιμη δεκαετία, όπου η ενεργειακή μετάβαση, η γεωπολιτική αστάθεια και η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια συμπυκνώνονται σε έναν κοινό παρονομαστή: μαζικές επενδύσεις σε υποδομές, παραγωγή και δίκτυα. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της έκθεσης South East Europe Energy Outlook 2025/2026 του ΙΕΝΕ, η οποία αποτυπώνει με ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία το νέο ενεργειακό τοπίο της περιοχής.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι συνολικές επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα της ΝΑ Ευρώπης για την επόμενη δεκαετία εκτιμώνται σε περίπου 670 δισ. ευρώ, ενώ αν προστεθούν τα μεγάλα διασυνοριακά έργα ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, το συνολικό μέγεθος ανεβαίνει στα 710–770 δισ. ευρώ. Πρόκειται για μια θεαματική αναθεώρηση προς τα πάνω σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση του Outlook το 2021, όταν οι αντίστοιχες προβλέψεις δεν ξεπερνούσαν τα 470 δισ. ευρώ .

Από περιφέρεια σε ενεργειακό πυλώνα της Ευρώπης

Η έκθεση του ΙΕΝΕ υιοθετεί καθαρά περιφερειακή προσέγγιση, αντιμετωπίζοντας τη ΝΑ Ευρώπη όχι ως άθροισμα εθνικών αγορών αλλά ως ένα ενιαίο ενεργειακό σύστημα που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για την ευρωπαϊκή ενεργειακή επάρκεια. Η αυξανόμενη διασυνοριακή εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, η σύγκλιση των αγορών και η ανάπτυξη κοινών υποδομών ενισχύουν αυτό τον ρόλο.

Ωστόσο, η μελέτη επισημαίνει ότι η περιοχή παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη σε γεωπολιτικούς κραδασμούς, από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Αυτό καθιστά τις επενδύσεις όχι μόνο εργαλείο ανάπτυξης, αλλά και αναγκαία προϋπόθεση ενεργειακής ασφάλειας.

Ηλεκτροπαραγωγή: ο βασικός αποδέκτης κεφαλαίων

Το μεγαλύτερο μέρος των προβλεπόμενων επενδύσεων κατευθύνεται στην ηλεκτροπαραγωγή, με αιχμή τις ΑΠΕ. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια συνεχίζουν να προσελκύουν το επενδυτικό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα στις χώρες της ΕΕ, όπως η Ελλάδα και η Ρουμανία, που έχουν επιταχύνει την απανθρακοποίηση του ενεργειακού τους μείγματος.

Ωστόσο, το ΙΕΝΕ προειδοποιεί ότι η περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ σκοντάφτει πλέον στα όρια των δικτύων. Οι περικοπές παραγωγής, η αδυναμία απορρόφησης νέας ισχύος και οι καθυστερήσεις στις επεκτάσεις μεταφοράς και διανομής αναδεικνύουν τα δίκτυα σε «στενό λαιμό μπουκαλιού» της ενεργειακής μετάβασης.

Γι’ αυτό και σημαντικό μέρος των επενδύσεων αφορά ενίσχυση και ψηφιοποίηση δικτύων, καθώς και νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τόσο χερσαίες όσο και υποθαλάσσιες.

Φυσικό αέριο: στρατηγικό καύσιμο σε μεταβατικό ρόλο

Παρά την πράσινη στροφή, το φυσικό αέριο διατηρεί κεντρικό ρόλο στο ενεργειακό ισοζύγιο της περιοχής. Το Outlook το χαρακτηρίζει ρητά στρατηγικό καύσιμο, απαραίτητο για τη σταθερότητα του συστήματος και την υποστήριξη της μεταβατικής περιόδου.

Οι επενδύσεις σε αγωγούς, τερματικούς LNG και αποθηκευτικές υποδομές συνεχίζονται, με τον Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου να αποτελεί βασικό πυλώνα διαφοροποίησης προμηθειών. Παράλληλα, η μελέτη σημειώνει ότι το επενδυτικό κλίμα για upstream δραστηριότητες έχει βελτιωθεί, καθώς η διεθνής αγορά εμφανίζεται πλέον πιο δεκτική στη χρηματοδότηση έργων ορυκτών καυσίμων, υπό το πρίσμα της ενεργειακής ασφάλειας.

Πυρηνική ενέργεια και SMRs: επιστροφή στο προσκήνιο

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην πυρηνική ενέργεια, η οποία –σύμφωνα με το ΙΕΝΕ– επανέρχεται ως αξιόπιστη λύση φορτίου βάσης. Η προοπτική των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMRs) δημιουργεί νέες επενδυτικές ευκαιρίες, ειδικά σε χώρες όπως η Ρουμανία, που βρίσκονται πιο κοντά στην υλοποίηση τέτοιων έργων.

Οι SMRs εκτιμάται ότι μπορούν να στηρίξουν τη βιομηχανία, προσφέροντας σταθερή, χαμηλών εκπομπών ηλεκτροπαραγωγή, ενώ παράλληλα ανοίγουν πεδίο συμμετοχής για περιφερειακές βιομηχανίες.

Ενεργειακή απόδοση, CCS και υδρογόνο

Σημαντικό σκέλος των επενδύσεων αφορά την ενεργειακή απόδοση, που αναδεικνύεται σε κρίσιμο εργαλείο για τον περιορισμό της ζήτησης και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας – ενός προβλήματος που παραμένει έντονο στη ΝΑ Ευρώπη.

Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει αυξανόμενο ενδιαφέρον για έργα δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS), με την Ελλάδα να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή. Το πράσινο υδρογόνο παραμένει σε πρώιμο στάδιο, με πιλοτικά έργα και περιορισμένη ακόμη επενδυτική ωριμότητα.

Τα κρίσιμα μηνύματα της επόμενης δεκαετίας

Συνοψίζοντας, το South East Europe Energy Outlook 2025/2026 καταλήγει ότι η περιοχή:

• εισέρχεται σε νέο, ενισχυμένο επενδυτικό κύκλο,
• αναβαθμίζεται γεωπολιτικά ως ενεργειακός κόμβος,
• δεν μπορεί να ακολουθήσει βίαιη απανθρακοποίηση λόγω ενεργειακής ασφάλειας,
• χρειάζεται άμεση ενίσχυση δικτύων και υποδομών,
• και καλείται να ισορροπήσει μεταξύ πράσινης μετάβασης και κοινωνικής συνοχής.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι επενδύσεις δεν αποτελούν απλώς επιλογή, αλλά μονόδρομο για τη σταθερότητα και την ανταγωνιστικότητα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης την επόμενη δεκαετία .