Κατέρρευσαν οι ρωσικές εξαγωγές αερίου προς την Ευρώπη το 2025: στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών

Σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα υποχώρησαν το 2025 οι εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω αγωγών, καταγράφοντας πτώση της τάξης του 44% σε σχέση με το προηγούμενο έτος και αγγίζοντας το χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Η κατάρρευση αυτή αποτυπώνει με τον πιο σαφή τρόπο την αποσύνδεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό ενεργειακό σύστημα, μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις αποφάσεις για πλήρη απεξάρτηση έως το 2027.

Σύμφωνα με υπολογισμούς που βασίζονται σε στοιχεία του ευρωπαϊκού δικτύου διαχειριστών μεταφοράς φυσικού αερίου ENTSO-G, οι συνολικές ροές ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη περιορίστηκαν φέτος σε μόλις 18 δισ. κυβικά μέτρα (bcm). Πρόκειται για όγκο που απέχει δραματικά από τα επίπεδα ρεκόρ των 175–180 bcm της περιόδου 2018–2019, όταν η Ευρώπη αποτελούσε τη βασικότερη πηγή εσόδων για τη Gazprom και κατ’ επέκταση για τον ρωσικό κρατικό προϋπολογισμό.

Το τέλος της ουκρανικής διαδρομής και ο μοναδικός ρόλος του TurkStream

Καθοριστικό ρόλο στη φετινή κατάρρευση έπαιξε η λήξη και μη ανανέωση της συμφωνίας διαμετακόμισης μέσω Ουκρανίας, η οποία έπαψε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2025. Με το κλείσιμο αυτού του ιστορικού διαδρόμου –μέσω του οποίου διοχετεύονταν επί δεκαετίες τεράστιοι όγκοι ρωσικού αερίου προς την Κεντρική Ευρώπη– ο TurkStream απέμεινε ως η μοναδική ενεργή οδός αγωγού για ρωσικές εξαγωγές προς την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Μέσω του TurkStream τροφοδοτούνται σήμερα χώρες όπως η Σερβία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία, πέραν της Τουρκίας, η οποία απορροφά περίπου 20 bcm ετησίως και παραμένει ο βασικός πελάτης της Ρωσίας στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Οι ροές προς την ΕΕ μέσω του TurkStream παρουσίασαν μάλιστα αύξηση περίπου 7% το 2025, φτάνοντας τα 18 bcm από 16,8 bcm το 2024, γεγονός που όμως δεν αρκεί για να αντισταθμίσει την απώλεια του ουκρανικού διαδρόμου.

Ιστορική αναδρομή: επιστροφή στα επίπεδα της δεκαετίας του ’70

Η σημερινή εικόνα παραπέμπει στα πρώτα χρόνια των σοβιετικών εξαγωγών φυσικού αερίου. Ενδεικτικά, το 1975 οι αποστολές προς την Ευρώπη ανέρχονταν σε 19,3 bcm, ενώ το 1973 δεν ξεπερνούσαν τα 6,8 bcm, στα πρώτα βήματα αξιοποίησης των κοιτασμάτων της Σιβηρίας. Πέντε δεκαετίες αργότερα, οι ευρωπαϊκές ροές επιστρέφουν ουσιαστικά σε εκείνα τα επίπεδα, σηματοδοτώντας μια ιστορική ανατροπή στο ενεργειακό τοπίο.

LNG και αμερικανική κυριαρχία

Παρά την κατάρρευση των αγωγών, η Ρωσία εξακολουθεί να εξάγει φυσικό αέριο στην Ευρώπη υπό μορφή LNG, παραμένοντας –παράδοξα– ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής LNG της ΕΕ, πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, και σε αυτή την αγορά, οι πολιτικές αποφάσεις των Βρυξελλών για πλήρη διακοπή των ρωσικών εισαγωγών έως το τέλος του 2027 θέτουν σαφή χρονικό ορίζοντα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη αναδιαμορφώνει ριζικά τον ενεργειακό της χάρτη, επενδύοντας σε LNG υποδομές, νέες πηγές προμήθειας και διασυνδέσεις, ενώ η Ρωσία βλέπει έναν από τους ιστορικότερους και πιο προσοδοφόρους εξαγωγικούς της προορισμούς να συρρικνώνεται σε επίπεδα που θυμίζουν… άλλη εποχή.