Ανασκόπηση του 2025: Κορυφαίες ενεργειακές εξελίξεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη

Το 2025 αποτέλεσε μια χρονιά-ορόσημο για τον ενεργειακό τομέα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (ΚΑΕ), καθώς οι γεωπολιτικές αναταράξεις, η σταδιακή αποκοπή από τη Ρωσία και η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης αναδιαμόρφωσαν το ενεργειακό μίγμα, τις υποδομές και τις στρατηγικές προτεραιότητες των κρατών της περιοχής. Ο πόλεμος στην Ουκρανία εξακολούθησε να λειτουργεί ως καταλύτης εξελίξεων, επιταχύνοντας αποφάσεις που υπό άλλες συνθήκες θα απαιτούσαν χρόνια.

Η χρονιά σημαδεύτηκε από την πλήρη αναδιάρθρωση των ροών φυσικού αερίου, την αυξημένη πολιτική και οικονομική στήριξη προς την Ουκρανία και τη Μολδαβία, την ενίσχυση των υποδομών LNG, αλλά και από μια σαφή στροφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς μια «ζωή μετά το ρωσικό φυσικό αέριο».

Το τέλος της διέλευσης ρωσικού φυσικού αερίου από την Ουκρανία

Το ενεργειακό τοπίο το 2025 διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον πόλεμο στην Ουκρανία, με αυξημένη υποστήριξη στον ενεργειακό τομέα της Ουκρανίας μέσω κεφαλαίων για αγορές φυσικού αερίου, διαφοροποιημένων οδών εφοδιασμού και εξειδικευμένων προϊόντων δυναμικότητας, παράλληλα με περιορισμούς σε ρωσικές ενεργειακές εταιρείες και πηγές, καθώς και νέες συμβάσεις και αναπτύξεις υποδομών.

Εκτός από την αναδιάρθρωση των πηγών ορυκτών καυσίμων, οι βασικές στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρώπης περιελάμβαναν την προώθηση της ηλεκτροδότησης και της ανάπτυξης των δικτύων, τον περιορισμό των τιμών της ενέργειας, την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και την προώθηση της πράσινης μετάβασης.

Το μεταβαλλόμενο τοπίο των ροών φυσικού αερίου

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το ceenergynews από την 1η Ιανουαρίου, οι παραδόσεις ρωσικού φυσικού αερίου στην Ουκρανία σταμάτησαν, αναγκάζοντας τη χώρα να προμηθευτεί τις απαραίτητες προμήθειες από άλλες πηγές. Μέχρι τότε, περίπου 15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου διέρχονταν από τη χώρα κάθε χρόνο, τροφοδοτώντας επίσης τη Μολδαβία και τη Σλοβακία.

Παράλληλα με το φυσικό αέριο που παραδίδεται στην Ουκρανία από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, το LNG από την Πολωνία και την Ελλάδα παίζει ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο. Η πολωνική ORLEN έχει ήδη παραδώσει 600 εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στη Naftogaz και θα αποστείλει άλλα 300 εκατομμύρια κυβικά μέτρα μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου 2026. Εν τω μεταξύ, η ORLEN αυξάνει επίσης τη δική της παραγωγή, αφού έφτασε σε επίπεδο ρεκόρ το 2024.

Οι GAZ-SYSTEM και GTSOU, οι πολωνικοί και ουκρανικοί διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς, παρέτειναν την προσωρινή αύξηση της μη διακοπτόμενης χωρητικότητας στο σημείο εξόδου προς την Ουκρανία έως τον Σεπτέμβριο του 2026. Πρόσφατα, έφτασε και το πρώτο φορτίο LNG από τη Λιθουανία , το οποίο παραδόθηκε από την DTEK.

Ένα από τα βασικά ορόσημα της χρονιάς ήταν η ενεργοποίηση της αντίστροφης ροής στον Διαβαλκανικό Αγωγό, η οποία επέτρεψε τις παραδόσεις φυσικού αερίου στην Ουκρανία από τον τερματικό σταθμό της Αλεξανδρούπολης στην Ελλάδα. Για τον σκοπό αυτό, οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (ΔΣΜ) των εμπλεκόμενων χωρών εισήγαγαν ένα νέο προϊόν συνδυασμένης δυναμικότητας, το οποίο πρόσφατα επεκτάθηκε με πρόσθετα προϊόντα, έτσι ώστε να μπορεί να συμπεριληφθεί και φυσικό αέριο που προέρχεται από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του Διαδριατικού Αγωγού (TAP).

Αυξανόμενη πίεση στις ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες

Το 2025 ήταν επίσης χρονιά εντεινόμενων πιέσεων στον ρωσικό πετρελαϊκό τομέα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν κυρώσεις στη σερβική NIS, η οποία ελέγχεται κατά πλειοψηφία από ρωσικά συμφέροντα. Παρά τις οκτώ αναβολές που πέτυχε η σερβική κυβέρνηση, οι κυρώσεις τέθηκαν τελικά σε ισχύ τον Οκτώβριο.

Οι ΗΠΑ εμφανίζονται διατεθειμένες να άρουν τις κυρώσεις μόνο εφόσον μεταβιβαστεί το πλειοψηφικό πακέτο μετοχών των Ρώσων, με προθεσμία για τη συναλλαγή έως τις 13 Φεβρουαρίου. Στο μεταξύ, η Σερβία απέφυγε μια οξεία κρίση αξιοποιώντας στρατηγικά αποθέματα και αυξάνοντας εισαγωγές, μεταξύ άλλων από την ουγγρική MOL, ενώ το μοναδικό διυλιστήριο της χώρας τέθηκε εκτός λειτουργίας.

Αβέβαιο παραμένει και το μέλλον του φυσικού αερίου, καθώς η σύμβαση με τη Gazprom λήγει στις 31 Δεκεμβρίου και δεν έχει ακόμη ανανεωθεί.

Μετά το ρωσικό φυσικό αέριο

Η ΕΕ ενέκρινε εντός του 2025 σχέδιο απαγόρευσης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου από το 2027, επιταχύνοντας τη διαφοροποίηση. Χώρες της περιοχής υπέγραψαν αλλεπάλληλες συμβάσεις LNG, με την Τουρκία να ξεχωρίζει μέσω της BOTAŞ, η οποία υπέγραψε συμφωνίες με BP, ENI, Shell, PetroChina και Oman LNG.

Ακόμη και η Ουγγαρία, παρά το συμβόλαιό της με τη Gazprom έως το 2035, υπέγραψε νέες συμφωνίες με Shell, Engie και Chevron. Παράλληλα, το Αζερμπαϊτζάν αναδεικνύεται σε βασικό εναλλακτικό προμηθευτή, με πιθανές συμφωνίες με Ουγγαρία, Σλοβενία, Σλοβακία και Αλβανία.

Ιδιαίτερης συμβολικής σημασίας ήταν και η αποσύνδεση των κρατών της Βαλτικής από το ρωσικό ηλεκτρικό δίκτυο και η ένταξή τους στο ευρωπαϊκό σύστημα.

Η αμερικανική ενεργειακή διείσδυση

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενίσχυσαν θεαματικά την παρουσία τους στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύτηκε για αγορές αμερικανικών ενεργειακών προϊόντων ύψους 750 δισ. δολαρίων την επόμενη τριετία, συμπεριλαμβανομένου LNG, πετρελαίου, πυρηνικών καυσίμων και μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR).

Η Westinghouse εξασφάλισε μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας καυσίμου VVER για την Τσεχία, τη Σλοβακία και τον πυρηνικό σταθμό Paks στην Ουγγαρία.

Πυρηνική ενέργεια: στο κατώφλι αναγέννησης

Η αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας και η επιτάχυνση της ηλεκτροδότησης επαναφέρουν την πυρηνική ενέργεια στο προσκήνιο. Εκτός από τις επεκτάσεις μεγάλων σταθμών σε Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία και Βουλγαρία, αυξάνεται το ενδιαφέρον για SMR, με πρωτοβουλίες σε Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία και Ρουμανία.

Η Πολωνία προχωρά στην κατασκευή του πρώτου της πυρηνικού σταθμού, με την έγκριση κρατικής ενίσχυσης από την Κομισιόν, ενώ Εσθονία και Σερβία ακολουθούν.

Υποδομές, ΑΠΕ και αποθήκευση: το άλλο σκέλος της μετάβασης

Στις υποδομές ξεχωρίζει η επέκταση του τερματικού LNG στο Κρκ της Κροατίας, με αύξηση χωρητικότητας από 3,9 σε 6,1 bcm, καθώς και η ανάπτυξη αγωγών προς Σλοβενία, Ουγγαρία και ΝΑ Ευρώπη. Παράλληλα, το κοίτασμα Neptun Deep στη ρουμανική Μαύρη Θάλασσα προχωρά, με πρώτο αέριο το 2027.

Στον τομέα των ΑΠΕ, οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης διπλασίασαν τον ρυθμό ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ η Πολωνία προχωρά στο υπεράκτιο αιολικό Baltica 2 ισχύος 1,5 GW. Τα έργα αποθήκευσης ενέργειας πολλαπλασιάζονται, με σημαντικές επενδύσεις σε Πολωνία, Ρουμανία, Κροατία και Ουγγαρία.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο

Σε επίπεδο ΕΕ, η πολωνική προεδρία έθεσε την ενεργειακή ασφάλεια ψηλά στην ατζέντα. Η Κομισιόν παρουσίασε το Σχέδιο Δράσης για Προσιτή Ενέργεια, παρέτεινε την υποχρέωση αποθεμάτων φυσικού αερίου έως το 2027 και προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις όπως η επέκταση του CBAM και η αναβολή του ETS2.

Το 2025 έκλεισε με την έγκριση χρηματοδότησης για 61 έργα μηδενικών εκπομπών από το Ταμείο Καινοτομίας και την ένταξη 235 διασυνοριακών έργων στα καθεστώτα PCI και PMI, επιβεβαιώνοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη δεν είναι πλέον σενάριο, αλλά πραγματικότητα σε εξέλιξη.