Εν μέσω γεωπολιτικών πυρών τα κρίσιμα ορυκτά στην Ουκρανία - Η κόντρα με τις ΗΠΑ, η σφήνα της Ρωσίας και στο βάθος… Γροιλανδία

Μετά το Βατερλώ της περασμένης Παρασκευής, όπου Τραμπ και Ζελένσκι ήρθαν σε μετωπική σύγκρουση on camera στον Λευκό Οίκο, οι πρόεδροι των ΗΠΑ και της Ουκρανίας άφησαν ένα παράθυρο ανοικτό για τη συμφωνία για τα κρίσιμα ορυκτά.

 Αν και μένει να διαφανεί πώς μπορεί να υπάρξει μια αναθέρμανση των διμερών σχέσεων σχέσεων, που θα οδηγήσει στην υπογραφή της συμφωνίας, το παρασκήνιο έως τότε είναι έντονο. Και η Ρωσία μπαίνει σφήνα στις εξελίξεις.

Η σημερινή παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού σπάνιων γαιών είναι μονόπλευρη, με λίγα μόνο έθνη, υπό την ηγεσία της Κίνας, να ελέγχουν σταθερά την παραγωγή και τη μεταποίηση. Τώρα, οι ταχέως εξελισσόμενες εξελίξεις που αφορούν τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ουκρανία και τη Ρωσία θα μπορούσαν να εισάγουν μια νέα διάσταση σε αυτήν την κατά τα άλλα εξαιρετικά ανισορροπημένη αλυσίδα εφοδιασμού. 

Το παζάρι Κιέβου -Ουάσιγκτον

Εδώ και μερικές εβδομάδες, μια αμερικανική ομάδα με επικεφαλής τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ διαπραγματεύεται μια συμφωνία υψηλής αξίας με την κατεστραμμένη από τον πόλεμο κυβέρνηση της Ουκρανίας υπό την ηγεσία του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Ο Τραμπ αποκαλεί την πιθανή συμφωνία «ανταπόδοση» στην Ουάσιγκτον για στρατιωτική βοήθεια που παρείχαν οι ΗΠΑ τα τελευταία τρία χρόνια από την εισβολή της Ρωσίας.

Ωστόσο, πολλοί ειδικοί αμφισβητούν το πραγματικό ποσό της βοήθειας που παρέχεται από τις ΗΠΑ. Ενώ ο Τραμπ το έχει θέσει μεταξύ 350 και 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε διάφορες περιπτώσεις, η Ουκρανία ισχυρίζεται ότι είναι περίπου εκατό δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, η βοήθεια είναι κεντρικής σημασίας για τις διαπραγματεύσεις για την πρόσβαση στα αποθέματα ορυκτών της Ουκρανίας.

Η σφήνα της  Ρωσίας

Ωστόσο, η Ρωσία ξαφνικά και μάλλον απροσδόκητα μπήκε στη μάχη, «προσφέροντας» στην Ουάσιγκτον μερίδων σπάνιων γαιών που διατηρεί στις περιοχές της ουκρανικής επικράτεις που έχει υπό τον στρατιωτικό της έλεγχο. Σύμφωνα με αναφορές, η Ουκρανία έχει περίπου το 5% των παγκόσμιων συνολικών αποθεμάτων σπάνιων γαιών.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν συζήτησε το ενδεχόμενο για κοινοπραξίες με τις ΗΠΑ σε σπάνιες γαίες. Ο ειδικός απεσταλμένος του Πούτιν για επενδύσεις και οικονομική συνεργασία με ξένες χώρες, Kirill Dmitriev, δήλωσε πρόσφατα στο CNN ότι η Ρωσία είναι ανοιχτή σε συνεργασία τόσο σε θέματα σπάνιων γαιών όσο και σε θέματα ενέργειας.

Η Ρωσία έχει καταφέρει να αποσπάσει τον έλεγχο του 20% περίπου της ουκρανικής γης από το ανατολικό Ντονμπάς και την Κριμαία, τα οποία περιέχουν όλα μια σημαντική ποσότητα σπάνιων γαιών της Ουκρανίας και άλλα κρίσιμα ορυκτά. Σύμφωνα με μια έκθεση του CBS, τα στοιχεία που παρέχονται από το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου δείχνουν ότι περίπου το 50% των κοιτασμάτων REE της Ουκρανίας βρίσκονται τώρα σε ρωσικά κατεχόμενα εδάφη.

Μετά από μια αποτυχημένη πρώτη προσπάθεια, οι συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας φέρονται να κορυφώνονται σύντομα. 

Η παγκόσμια προοπτική

Εξαιτίας αυτών των συνεχιζόμενων διαπραγματεύσεων, οι ΗΠΑ φαίνεται να βρίσκονται σε ελαφρώς πιο ισχυρή θέση από πριν όσον αφορά τα ορυκτά σπάνιων γαιών. Η τρέχουσα κατάσταση φαίνεται να εξασφαλίζει ένα αποτέλεσμα που θα την οφελήσει σημαντικά , ανεξάρτητα από το αν η Ρωσία ή η Ουκρανία (ή και τα δύο) τελικά αποδώσουν.

Επειδή η Κίνα παράγει περίπου τα 2/3 της συνολικής προσφοράς σπάνιων γαιών στον κόσμο και είναι επίσης ο μεγαλύτερος επεξεργαστής σπάνιων γαιών στον κόσμο, η Ουάσιγκτον εξετάζει ενεργά άλλες επιλογές. Αυτό οφείλεται κυρίως στην καταλυτική  σημασία αυτών των μετάλλων, καθώς και ορυκτών όπως το γάλλιο και το τιτάνιο, για τους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας, της άμυνας και της αεροδιαστημικής, μεταξύ άλλων.  

Η πραγματική εικόνα

Ωστόσο, η Ουκρανία επί της ουσίας δεν παράγει σπάνιες γαίες, ούτε προμήθευσε κάποια τελευταία. Στην πραγματικότητα, οι ειδικοί έχουν αμφιβολίες σχετικά με τις συνεχιζόμενες προσπάθειες μεταξύ αυτής της χώρας και των ΗΠΑ να ανασχεδιάσουν την αλυσίδα εφοδιασμού σπάνιων γαιών για διάφορους λόγους, συμπεριλαμβανομένης της αδυναμίας πρόσβασης στις περιοχές της Ουκρανίας που κατέλαβε η Ρωσία.

Απομακρυνόμενες από την Κίνα

Η ομάδα των 17 μετάλλων που ταξινομούνται ως «σπάνιες γαίες», η οποία περιλαμβάνει το δυσπρόσιο και το νεοδύμιο, βρίσκονται σε αφθονία κάτω από την επιφάνεια της γης. Πέρυσι, το Γεωλογικό Ινστιτούτο των Ηνωμένων Πολιτειών υπολόγισε ότι υπήρχαν περίπου 110 εκατομμύρια τόνοι κοιτασμάτων διασκορπισμένων σε όλο τον κόσμο. Από αυτούς, περίπου 44 MT ήταν στην Κίνα και άλλοι 22 MT ήταν στη Βραζιλία, ακολουθούμενοι από 21 MT στο Βιετνάμ, 10 MT στη Ρωσία και περίπου 7 MT στην Ινδία.  

Ο χειρισμός σπάνιων γαιών στο επίπεδο του εδάφους σημαίνει παραγωγή και επεξεργασία. Ο λόγος για τον οποίο η Κίνα προηγείται επί του παρόντος και στους δύο τομείς είναι επειδή λίγα έθνη είναι πρόθυμα να αναλάβουν το βαρύ κόστος της εξόρυξης σπάνιων γαιών και το συνοδευτικό περιβαλλοντικό κόστος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η εξαγωγή τους συνεπάγεται τη βαριά χρήση χημικών ουσιών, με αποτέλεσμα τοξικά απόβλητα υποπροϊόντα.

Δεδομένης της πάντα περίπλοκης κατάστασης των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ αντιπαθούσαν πάντα την ιδέα να επιτραπεί στην Κίνα να έχει μια τέτοια συγκέντρωση παραγωγικών και μεταποιητικών ικανοτήτων, που θεωρούν ότι ενέχει κινδύνους για την παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού.

Οι ΗΠΑ φαίνονται αποφασισμένες να διαφοροποιηθούν

Όπως γράφει το Metal Miner, για τις ΗΠΑ, το όνομα του παιχνιδιού είναι η διαφοροποίηση. Οι τρέχουσες κινήσεις που αφορούν την Ουκρανία και ενδεχομένως ακόμη και τη Ρωσία εντάσσονται στο πλαίσιο μιας γενικότερης κίνησης για διαφοροποίηση των πηγών. 

Αυτός είναι επίσης ο λόγος που ο Τραμπ άρχισε να μιλά για «αγορά» της Γροιλανδίας αμέσως μετά την ανάληψη της προεδρίας. Αυτή η χώρα βρίσκεται σε μερικά από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα μετάλλων σπάνιων γαιών στον κόσμο, όπως το νεοδύμιο, το δυσπρόσιο και το σκάνδιο

Εν τω μεταξύ, η Κίνα βρίσκεται στην κορυφή της λίστας της παγκόσμιας παραγωγής , αντιπροσωπεύοντας περίπου το 69% της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών το 2024. Οι ΗΠΑ έρχονται σε μακρινή δεύτερη θέση με μόλις 11,6%. Εν τω μεταξύ, η Μιανμάρ είναι ένας άλλος κορυφαίος παραγωγός, που συνεισφέρει περίπου το 8% της παγκόσμιας παραγωγής.

Προς το παρόν, ο κόσμος συνεχίζει να παρακολουθεί πώς θα εξελιχθεί η συμφωνία ΗΠΑ-Ουκρανίας και εάν οι ΗΠΑ θα δεχτούν ή όχι την προσφορά του Πούτιν για τις σπάνιες γαίες. Το τελευταίο είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον δεδομένου ότι οι ΗΠΑ ψήφισαν πρόσφατα μαζί με τη Ρωσία κατά ενός ψηφίσματος στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών που καταδικάζει τη τελευταία για επίθεση στην Ουκρανία.