Το «Dunkelflaute» επηρεάζει την ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά- Η κατάσταση στη Γερμανία και πώς επηρεάζει τις τιμές στην ΕΕ

Μία νέα γερμανική σύνθετη λέξη κερδίζει έδαφος στις διεθνείς ειδήσεις. Και μπορεί να μην είναι καινούρια, ωστόσο είναι η πρώτη χρονιά που η αναφορά της ξεφεύγει από τα στενά όρια της Γερμανίας:  Dunkelflaute. 

Η λέξη αυτή περιγράφει τον καιρό που είναι συννεφιασμένος και χωρίς αέρα — με άλλα λόγια, το είδος των συνθηκών που υπογραμμίζουν τις ευπάθειες της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η Γερμανία βιώνει επί του παρόντος ένα παρατεταμένο Dunkelflaute με σοβαρές συνέπειες τόσο για την ίδια και τους ευρωπαίους γείτονές της.

Το Dunkelflaute άρχισε να γίνεται πρωτοσέλιδο τον περασμένο μήνα, όταν οι ελλείψεις στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές προκάλεσαν εκτίναξη των τιμών χονδρικής. Κάποιες στιγμές μάλιστα, η μεγαβατώρα έφτασε να κοστίζει έως και 1000 ευρώ — το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί τα τελευταία 18 χρόνια .

Θεωρητικά, το ενεργειακό σύστημα της Γερμανίας έχει σχεδιαστεί για να είναι ευέλικτο αφού η ηλιακή και η αιολική ενέργεια παρουσιάζουν τόσο μεγάλες διακυμάνσεις. Μεταξύ Μαΐου και Αυγούστου του τρέχοντος έτους, η Γερμανία παρήγαγε το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής της ενέργειας μέσω ηλιακής ενέργειας. Όμως τον Νοέμβριο ήταν μόνο 4,3%.

Το χειρότερο σενάριο

Θεωρητικά, η αύξηση του ανέμου τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες υποτίθεται ότι ανεβάζει το έλλειμμα. Αλλά όταν συμβαίνει το χειρότερο σενάριο και ένα Dunkelflaute χτυπά τους χειμερινούς μήνες, όταν η κατανάλωση ενέργειας είναι στο υψηλότερο επίπεδο, τα ορυκτά καύσιμα υποτίθεται ότι θα παρέμβουν, ώστε να εξισορροπήσουν την κατάσταση.

Από τότε που ο πόλεμος στην Ουκρανία περιόρισε την πρόσβαση της Γερμανίας σε φθηνό αέριο από τη Ρωσία, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης βασίζεται στα πιο βρώμικα ορυκτά καύσιμα. 

Τον Νοέμβριο πάνω από το 30% της ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας παρήχθη με καύση άνθρακα — ένα καύσιμο που η Γερμανία θέλει να καταργήσει σταδιακά έως το 2038 το αργότερο. Αντίθετα, η Βρετανία έκλεισε τον τελευταίο της σταθμό ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα φέτος.

Το φυσικό αέριο

Στις αρχές Νοεμβρίου, τα αποθέματα φυσικού αερίου της Γερμανίας εξακολουθούσαν να είναι γεμάτα κατά 98%. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, έχουν πέσει στο 85%. Τώρα ακόμη και το πετρέλαιο έπρεπε να καίγεται στη μέγιστη χωρητικότητα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ωστόσο, τα εργοστάσια ορυκτών καυσίμων της Γερμανίας δεν παράγουν επαρκώς και οι εισαγωγές αυξήθηκαν από γειτονικές χώρες όπως η Γαλλία και η Πολωνία. Τα στοιχεία του Νοεμβρίου έδειξαν ότι σχεδόν το ένα πέμπτο της εισαγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας προερχόταν από ορυκτά καύσιμα και ένα άλλο 18% από πυρηνική ενέργεια. Το τελευταίο φαίνεται ιδιαίτερα περίεργο από τότε που η Γερμανία απενεργοποίησε τους τελευταίους πυρηνικούς αντιδραστήρες της πέρυσι. Αξίζει να σημειωθεί ότι  στην κορύφωσή τους στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι γερμανικοί πυρηνικοί σταθμοί παρήγαγαν το ένα τρίτο της ηλεκτρικής ενέργειας που χρειαζόταν η χώρα.

Το παράδοξο με την πυρηνική ενέργεια

Προκειμένου να διευκολυνθεί η ιδεολογικά καθοδηγούμενη απόσυρσή της από την πυρηνική ενέργεια και να επιτευχθούν οι εγχώριοι κλιματικοί στόχοι στα χαρτιά, η Γερμανία δεσμεύεται ολοένα και περισσότερο στις εισαγωγές ενέργειας από άλλες χώρες, ακόμα κι αν οι γείτονές της την παράγουν με τρόπους που το Βερολίνο απορρίπτει . Η Γαλλία παράγει το 70% της ηλεκτρικής της ενέργειας από πυρηνική ενέργεια και η Πολωνία παράγει τα τρία τέταρτα από ορυκτά καύσιμα, η συντριπτική πλειοψηφία από άνθρακα.

Άλλες χώρες ανησυχούν όλο και περισσότερο για το τι σημαίνει εάν η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα της Ευρώπης με την ενεργοβόρα βιομηχανία της συνεχίσει να εισάγει περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από αυτή που εξάγει . Αυτό είναι ιδιαίτερα ένα ζήτημα κατά τη διάρκεια των στιγμών Dunkelflaute , δεδομένου ότι η Γερμανία υπερηφανεύεαι ότι παράγει το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής της ενέργειας μέσω των τρελά κυμαινόμενων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Οι επιπτώσεις στη Νορβηγία

Η Νορβηγία πλήττεται ιδιαίτερα. Πέρυσι, η Γερμανία έλαβε το 43% του φυσικού της αερίου από τη σκανδιναβική χώρα. Είναι επίσης μια από τις μεγαλύτερες χώρες προέλευσης για εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία. Ως αποτέλεσμα της εκτίναξης της γερμανικής ζήτησης, οι τιμές της ενέργειας στη Νορβηγία έχουν επίσης εκτοξευθεί. Την Πέμπτη, ο Νορβηγός υπουργός Ενέργειας Terje Aasland δεν μάσησε τα λόγια του όταν είπε στους Financial Times ότι «είναι μια εντελώς άθλια κατάσταση». Η επαναδιαπραγμάτευση των ενεργειακών σχέσεων με την Ευρώπη πρόκειται τώρα να γίνει εκλογικό ζήτημα — «μια κρίσιμη στιγμή για τις σχέσεις ΕΕ-Νορβηγίας», όπως το έθεσε ένας πρεσβευτής της ΕΕ στο Όσλο.

Η Σουηδία, η οποία επίσης επηρεάζεται από τις αυξήσεις των τιμών, ήταν ακόμη πιο σαφής σχετικά με το ποιος και τι φταίει. Ο Σουηδός υπουργός Ενέργειας Έμπα Μπους δήλωσε στην εφημερίδα Aftonbladet ότι «το ενεργειακό σύστημα της Γερμανίας δεν είναι σωστό». Ενώ σε ανάρτησή του στο Χ γράφει: «Είναι αποτέλεσμα παροπλισμένης πυρηνικής ενέργειας. Όταν δεν φυσάει, έχουμε υψηλές τιμές ρεύματος». Αν η Γερμανία ήταν σε θέση να παράγει περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια για το ευρωπαϊκό δίκτυο, υποστήριξε, οι τιμές θα παρέμεναν χαμηλότερες για όλους μας.

Αφύπνιση

Αναλυτές υποστηρίζουν  ότι ήρθε η ώρα για τη Γερμανία να ξυπνήσει και να συνειδητοποιήσει ότι η φθηνή, καθαρή και αξιόπιστη ενέργεια την φέρνει αντιμέτωπη με αρκετές προκλήσεις. Υπογραμμίζουν μάλιστα, ότι με τις πρόωρες εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για τον Φεβρουάριο του 2025, τώρα είναι μια ιδανική στιγμή για να επανεξεταστούν τα λάθη του παρελθόντος σχετικά με την ενέργεια, ιδιαίτερα την πυρηνική έξοδο. Εάν η επόμενη κυβέρνηση στο Βερολίνο συνεχίσει με τον ίδιο τρόπο με τους προκατόχους της, η Γερμανία διακινδυνεύει όχι μόνο τη σταθερότητα του ενεργειακού εφοδιασμού της αλλά και τις σχέσεις της με τους ευρωπαίους γείτονές της.

Εάν η Ευρώπη συνεχίσει τον δρόμο της διαλείπουσας εξάρτησης από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, χωρίς να προσθέσει την ικανότητα πυρηνικής ενέργειας της, θα δυσκολευτεί να διατηρήσει την οικονομική ανταγωνιστικότητά της. 

Η ενεργειακή μετάβαση

Η Ευρώπη έχει δει μια αξιοσημείωτη επιτάχυνση στην ενεργειακή της μετάβαση τα τελευταία χρόνια, καθώς χρειάστηκε επίσης να αντιμετωπίσει το έτος κρίσης του 2022, όταν έχασε τις περισσότερες εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία ως αποτέλεσμα των κυρώσεων που επιβλήθηκαν για την εισβολή στην Ουκρανία. Το 2024, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κάλυψαν το 45-50 τοις εκατό της ευρωπαϊκής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για τους περισσότερους μήνες, περίπου δέκα ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με μόλις πριν από δύο χρόνια. Η χρήση φυσικού αερίου μειώθηκε απότομα ως ποσοστό του συνόλου, με τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου να απομακρύνονται όλο και περισσότερο από την παραγωγή βασικού φορτίου.