Γιατί η Ελλάδα σήμερα είναι ο ευάλωτος ενεργειακός στόχος;

Ο κ. Μητσοτάκης ζήτησε από την ΕΕ μέσω της επιστολής του προς την Φον Ντρελάιεν να παρέμβει προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις που δημιουργεί ο ενιαίος ευρωπαϊκός μηχανισμός στην τιμολόγηση του ρεύματος, κάτι που εμφανίζει  τεράστιες αποκλίσεις στη διαμόρφωση της χονδρικής του ρεύματος. Ειδικά όταν κάποιες χώρες βρίσκονται σε ενδημική περιφερειακή κρίση, κοινώς της λέει, ότι στη περίπτωση αυτή, το μοντέλο τιμολόγησης δεν λειτουργεί, δεν επιτυγχάνεται ο μεγάλος στόχος που είναι η ανταγωνιστική λειτουργία της ενωμένης αγοράς, κυρίως όταν επικρατούν παρατεταμένες ακραίες υψηλές θερμοκρασίες, ή παρατεταμένες ανομβρίες, ή μεγάλα ελλείματα ενέργειας σε ένα ρηχό ισοζύγιο ηλεκτρικών διασυνδέσεων, όπως αυτό των βαλκανικών χωρών που καλούνται να καλύψουν την ηλεκτρική ζήτηση της Ουκρανίας, αφού έχουν καταστραφεί πολλές ενεργειακές της υποδομές. Αυτοί είναι οι λόγοι που η ζήτηση αυξάνει, αλλά όχι ανάλογα και η προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας, με αποτέλεσμα οι τιμές του ρεύματος να είναι μόνιμα σκαρφαλωμένες στα ύψη σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Φυσικά το πρόβλημα είναι και θεσμικό, αλλά κυρίως δομικό. Το θεσμικό είναι να ληφθούν άμεσα πρωτοβουλίες, ώστε οι χώρες που μαστίζονται από την κρίση, λόγω των αιτιών που αναφέρθηκαν, να μην ζητάνε κάθε φορά το πράσινο φως από την Ε.Ε για να ενεργοποιηθεί κάποιος μηχανισμός ανάκτησης υπερεσόδων από τους παραγωγούς, προκειμένου αυτά τα υπερέσοδα να δοθούν ως επιδότηση στους καταναλωτές, κάτι που συνέβη το 2022 στην μεγάλη ενεργειακή κρίση.

Μέχρι να αναθεωρηθεί αυτό το μοντέλο τιμολόγησης, όπως έχει ζητήσει και ο Ντράγκι στην πρόσφατη έκθεση του, η πίεση προς την Ε.Ε θα πρέπει να είναι η εξαίρεση των Βαλκανικών χωρών, προσωρινά από αυτό το μοντέλο, όπως έγινε με τις χώρες της Ιβηρικής το 2022 μέχρι να τερματίσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, αφού οι συγκεκριμένες χώρες επικαλέστηκαν την μικρή ενεργειακή εξάρτηση τους από την υπόλοιπη Ευρώπη, και του μικρού ποσοστού συμμετοχής στην ηλεκτροπαραγωγή  μονάδων που καίνε φυσικό αέριο που εισέρχεται μέσω αγωγών, πράγμα που πλέον συμβαίνει και σε εμάς. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτές οι χώρες κάθε μέρα καταγράφουν χαμηλότερες τιμές χονδρικής του ρεύματος όπου σε κάποιες περιπτώσεις είναι και υποδιπλάσιες από αυτές των Βαλκανικών χωρών.

Δυστυχώς για εμάς, στο κόστος εξισορρόπησης λαμβάνονται μόνο οι μονάδες βάσης, δηλ. σταθερού φορτίου, αυτές που καίνε το ακριβό φυσικό αέριο ή τον λιγνίτη, που κάποτε ήταν πάμφθηνες, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη λαμβάνεται υπόψιν και τα φθηνά πυρηνικά και τα φθηνά υδροηλεκτρικά (βλέπε βόρεια και κεντρική Ευρώπη), για αυτό και βλέπουμε μονίμως χαμηλότερες τιμές. Στην υπόλοιπη Ευρώπη εννοείται ότι λειτουργεί η ενωμένη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, αφού οι διασυνδέσεις είναι πανίσχυρες, λειτουργεί η εξισορρόπηση, άρα και ο ανταγωνισμός. Το κυριότερο όλων είναι ότι η εμπορία της ενέργειας τους δεν είναι τόσο εκτεθειμένη στις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις, αλλά μόνο σε ένα μικρό ποσοστό της τάξεως του 20% με 30%, ενώ το υπόλοιπο 70% με 80% περνάει μέσω προθεσμιακών συμβολαίων, σε αντίθεση με μας που το 90% περίπου περνάει από το Χρηματιστήριο Ενέργειας και μόνο ένα 10% μέσω προθεσμιακών συμβολαίων.

Μέχρι η χώρα μας να γίνει η Δανία ή η Νορβηγία του Νότου, έχουμε πολύ δρόμο, μέχρι δηλαδή να αποκτήσουμε ισχυρές διασυνδέσεις με την κεντρική και βόρεια Ευρώπη, και μέχρι να κυριαρχήσουν στο μείγμα μας οι φθηνές πηγές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, όπως ΑΠΕ με αποθήκες, Υδροηλεκτρικά με αντλησιοταμίευση, βιοκαύσιμα και συμπαραγωγή από γεωθερμικά συστήματα, και γιατί όχι και μικροί και ευέλικτοι πυρηνικοί αντιδραστήρες, θα πρέπει να  αναθεωρήσουμε πολλά από την λειτουργία της ενεργειακής μας πολιτικής.

Ο κ. Πρωθυπουργός μίλησε για τα ουρανοκατέβατα κέρδη, αλήθεια πως δημιουργούνται αυτά; 

Δημιουργούνται όταν οι παραγωγοί προσφέρουν επιπλέον ποσότητες ρεύματος πέραν αυτών που έδωσαν την προηγούμενη μέρα ως πρόβλεψη για να καλύψουν την ζήτηση της επόμενης ημέρας. Δηλαδή προσέφεραν μέσω του χρηματιστηρίου π.χ. 100 GWh, αλλά η ζήτηση την επόμενη ημέρα αυξήθηκε στις 120GWh, αυτές τις επιπλέον 20GWH τις προσφέρουν στον Διαχειριστή και τις κοστολογούν με πολλαπλάσιες τιμές από αυτές που έδωσαν την προηγούμενη μέρα ως πρόβλεψη. 

Αυτές οι τιμές συνθέτουν το λεγόμενο κόστος εξισορρόπησης. Τότε όλοι οι συμμετέχοντες στο κόστος εξισορρόπησης αμείβονται με την ακριβότερη τιμή προσφοράς, η διαφορά της υψηλότερης προσφοράς από αυτή που έδωσε ο κάθε προσφέρων, λέγεται ουρανοκατέβατο κέρδος, και ‘’τσεπώνεται’’ στη τσέπη του κάθε παρόχου, δηλαδή υπερκέρδη από το πουθενά, ή  σαν να ήρθαν από τον ουρανό. 

Εάν είχε μπει όμως ένα πλαφόν στην τιμή του μεταβλητού κόστους που διαμορφώνει την τελική τιμή του προσφέροντα πχ στο αέριο, τότε δεν θα δημιουργούνταν υπερκέρδη. Ή όταν αυτά δημιουργούνται, θα έπρεπε να υπάρχει ένας αυτόματος μηχανισμός που θα τα φορολογούσε κατευθείαν στη πηγή, και έτσι τα έσοδα από την φορολόγηση αυτών, αυτόματα θα επιστρέφονται στον καταναλωτή υπό μορφή επιδότησης της λιανικής κιλοβατώρας. Αυτό όμως αποτελεί δομική στρέβλωση της ελεύθερης αγοράς ενέργειας και το ζητούμενο θα πρέπει να είναι το μοντέλο τιμολόγησης να μην δημιουργεί καθόλου υπερκέρδη. 

Κοινώς αυτό το μοντέλο τιμολόγησης του ρεύματος (target model)  έχει αποτύχει σήμερα να δημιουργεί ανταγωνιστικές τιμές στην χώρα μας, λόγω του ότι, όταν είχε σχεδιαστεί δεν είχε προβλεφθεί για να λειτουργεί και σε περιόδους κρίσης, αφού πριν χρόνια οι τιμές στο αέριο και στον λιγνίτη (πηγές σταθερού φορτίου) ήταν πάμφθηνες και δεν ενεργοποιούνταν ούτε ρήτρες αναπροσαρμογής, αλλά ούτε και ουρανοκατέβατα κέρδη.

______

Ο Μιχάλης Χριστοδουλίδης είναι Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Επιθεωρητής – Σύμβουλος Ενέργειας