Οι επί 9 ώρες μηδενικές τιμές στο ρεύμα ξαναφέρνουν τους φόβους για περικοπές στην παραγωγή των ΑΠΕ και ανατροπή των Business Plan των παραγωγών

Τον φόβο των μαζικών περικοπών ενέργειας από ΑΠΕ «ξυπνούν» οι μηδενικές τιμές ρεύματος που κατεγράφησαν χθες στην χονδρεμπορική αγορά απόρροια της υπερπαραγωγής αιολικών εξαιτίας των ισχυρών ανέμων.

Και αν η ζήτηση, λόγω της πτώσης της θερμοκρασίας, δεν ήταν σχετικά υψηλή για Κυριακή, ο Διαχειριστής θα αναγκαζόταν να περικόψει πολύ περισσότερο από τα 60 μεγαβάτ φωτοβολταϊκών και 200 μεγαβάτ αιολικών, τα οποία τελικά άφησε εκτός, για καμία ώρα, προκειμένου να διατηρήσει την ευστάθεια του συστήματος. 

Το γεγονός ότι οι μηδενικές τιμές ρεύματος και η ζήτηση από τις γειτονικές αγορές είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθούν οι εξαγωγές δεν αναιρεί το καμπανάκι κινδύνου που χτυπά ξανά στην ελληνική αγορά. Η απειλή ολοένα και θα μεγαλώνει με αρνητική επίπτωση στα έσοδα των φωτοβολταϊκών και αιολικών πάρκων, όσο θα αυξάνεται η διείσδυση των ΑΠΕ, θα καταγράφεται υπερπαραγωγή και θα μπαίνουν στο σύστημα πολλά έργα χωρίς «μπαταρία πίσω από τον μετρητή». 

Αν είχε συμβεί το ίδιο την περασμένη Κυριακή, όπου η κατανάλωση λόγω καιρού ήταν χαμηλότερη ή μια μέρα με συμμετοχή 70% των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα (αντί για 50% χθες), θα είχαν χρειαστεί πολλαπλάσιες περικοπές, κατάσταση που βιώνει όλο και περισσότερο η Ευρώπη.

Και η συχνότητα κατάρρευσης των χονδρεμπορικών τιμών, μαζί με το «ψαλίδι» των Διαχειριστών, αποτελούν δύο παραμέτρους που πλέον οι παραγωγοί πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνουν υπόψη καταρτίζοντας τα business plan των «πράσινων» επενδύσεών τους. 

Εντελώς εκτεθειμένα είναι τα έργα που συμμετέχουν απευθείας στην αγορά, η αποζημίωση των οποίων είναι σε άμεση συνάρτηση με τη διακύμανση της DAM. Μηδενισμός των χονδρεμπορικών τιμών «μεταφράζεται» σε μεγάλη ζημία για μία εταιρεία με χαρτοφυλάκιο για το οποίο δεν διαθέτει σύμβαση λειτουργικής ενίσχυσης ή δεν έχει συνάψει «πράσινο» PPA, αλλά συμμετέχει απευθείας στην αγορά. Πιο προστατευμένα είναι αυτά με εγγυημένες ταρίφες, χωρίς ωστόσο να γλιτώνουν σε όλες τις περιπτώσεις το «κούρεμα» στις αμοιβές τους.

Το πρόβλημα θα διογκώνεται μέχρι να εγκαταστήσουμε μαζικά συστήματα αποθήκευσης, που θα αποθηκεύουν τη περίσσεια ενέργεια και θα την καταναλώνουμε όταν τη χρειαζόμαστε. Η κάλυψη της χώρας όμως με μπαταρίες θα αργήσει. «Μόνο για να καλυφθεί το λεκανοπέδιο Αττικής, θα πρέπει να περάσουν 15-20 χρόνια», είχε εκτιμήσει προ μηνών ο Ευάγγελος Μυτιληναίος.

Κατάρρευση των χονδρεμπορικών τιμών έχει βιώσει η ελληνική αγορά κι άλλες φορές τους τελευταίους μήνες. Η πρώτη ήταν στις 28 Μαίου, όταν οι τιμές μηδενίστηκαν για περίπου έξι συνεχόμενες ώρες, με τον ΑΔΜΗΕ να προχωρά τότε σε περικοπές πράσινης ενέργειας, πέρα από κάθε προηγούμενο, για να διατηρήσει την ευστάθεια του συστήματος. Τότε, η παραγωγή των ΑΠΕ είχε αγγίξει τα πολύ υψηλά επίπεδα του 80% της συνολικής εγχώριας παραγωγής, το απόλυτο ρεκόρ ωστόσο είχε καταγραφεί στις 7 Οκτωβρίου 2022 και για πέντε συνεχόμενες ώρες, μεταξύ 11 το πρωί και 4 το απόγευμα, όπου η πράσινη παραγωγή είχε καλύψει σχεδόν το 100% της ζήτησης. 

Το πρόβλημα θα μειωθεί, αλλά δεν θα απαλειφθεί, όταν και εφόσον καταστεί δυνατό να αυξηθεί ο ηλεκτρικός χώρος, κατεύθυνση προς την οποία κινείται η πρωτοβουλία του ΥΠΕΝ για διαγωνισμούς ώριμων φωτοβολταϊκών με «μπαταρία πίσω από το μετρητή». Το σχέδιο Σκυλακάκη για διαγωνισμούς, συνολικής ισχύος 2 GW, στα οποία θα προστεθούν μπαταρίες behind the meter ξεκινά, σύμφωνα με πληροφορίες, με μια πρώτη δημοπρασία, ισχύος 200- 300 MW που πρόκειται να προκηρυχθεί μέχρι τον Φεβρουάριο.

Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται το σκεπτικό ότι ένα φωτοβολταϊκό με μπαταρία «πίσω από τον μετρητή» καταλαμβάνει μικρότερο ηλεκτρικό χώρο από την εγκατεστημένη ισχύ του. Αν, για παράδειγμα, ένα φωτοβολταϊκό ισχύος 50 MW συνοδεύεται από μία μπαταρία διάρκειας 1 ώρας, τότε αντί για 50 MW, δεσμεύει μόνο το 50% του ηλεκτρικού χώρου, δηλαδή 25 MW. Και επομένως όσο πιο μεγάλο είναι το έργο, τόσο μεγαλώνει και ο ηλεκτρικός χώρος που απελευθερώνεται. Δηλαδή, τα νέα έργα 2 GW που προωθεί μέσω των διαγωνισμών το υπουργείο, θα «καταλάβουν» δυναμικότητα μόνο 1 GW, εξοικονομώντας ηλεκτρικό χώρο άλλου 1 GW, προκειμένου να συνδεθούν άλλα έργα.

Έτερο στοιχείο που επίσης βρίσκεται στο κέντρο του σχεδίου Σκυλακάκη είναι οι αυστηροί χρόνοι ηλέκτρισης. Τα έργα θα έχουν πολύ σφιχτό χρόνο ηλέκτρισης, δηλαδή ολοκλήρωσης και σύνδεσης στο δίκτυο. Και ακριβώς επειδή οι χρόνοι θα είναι ανελαστικοί, άρα θα συμμετέχουν στους διαγωνισμούς μόνο όσοι μπορούν πραγματικά να τα τελειώσουν, θα ξέρει και ο ΑΔΜΗΕ πότε έχει ηλεκτρικό χώρο και θα ενημερώνει τους επενδυτές ότι «θα πάρετε όρους σύνδεσης την τάδε ημερομηνία».

Ακόμη και αυτό ωστόσο δεν πρόκειται να δώσει αποτελεσματικές λύσεις αν δεν υπάρξει ένα πιο ισορροπημένο μείγμα ΑΠΕ, όπως επιμένουν άνθρωποι της αγοράς των αιολικών, ώστε η πράσινη παραγωγή να επιμερίζεται όλο το 24ωρο, μεγιστοποιώντας τα οφέλη από την πτώση της τιμής του ρεύματος. Δηλαδή αν συνεχίσουμε να βάζουμε, με τον ίδιο σημερινό ρυθμό, φωτοβολταϊκά, τότε θα έχουμε πάρα πολύ υψηλές περικοπές και μηδενικές (ή σχεδόν μηδενικές) τιμές μόνο τα μεσημέρια και όχι τις άλλες ώρες.

Αποτέλεσμα, θα είναι να αυξηθούν τα μη βιώσιμα έργα, αφού θα υφίστανται πάρα πολλές περικοπές -  άρα θα υποπαράγουν ή και θα έχουν πάρα πολλές ώρες μηδενική τιμή-  και κατ' επέκταση το σύστημα θα χρειαστεί ακόμη περισσότερες επενδύσεις αποθήκευσης, πέραν των αναγκαίων.

Η σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση της χονδρεμπορικής αγοράς αντιμετωπίζει μερικές πτυχές του προβλήματος, ειδικά αυτό της τιμολόγησης. Αλλά αν συνεχίσει το πανευρωπαϊκό τσουνάμι εγκατάστασης φωτοβολταϊκών, θεωρείται βέβαιο ότι οι ολοένα και μεγαλύτερες περικοπές τα μεσημέρια θα γίνουν η νέα κανονικότητα για την αγορά των ΑΠΕ, παντού, όπως και στην Ελλάδα.