Το πρόγραμμα GRAPE και ένα Πράσινο Κοινωνικό Σχέδιο Δράσης για τη Σίφνο

Τα νησιά μας αλλάζουν ραγδαία. Ειδικά μετά την πανδημία, οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές σε όλα τα νησιά. Μόλις πριν από μερικές δεκαετίες, πολλοί σκεφτόντουσαν και συζητούσαν για τις αλλαγές που θα μπορούσαν να γίνουν στο μέλλον. Σήμερα, οι αλλαγές είναι ραγδαίες, συμβαίνουν και συχνά οι κάτοικοι αδυνατούν να τις διαμορφώσουν. Υπάρχουν πολλοί εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν: το μοντέλο του τουρισμού, οι αγορές, η οικονομία, η κλιματική και οικολογική κρίση, οι αλλαγές στην κυβέρνηση ή στις συμπεριφορές. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι αυτά που συμβαίνουν γύρω τους, δίπλα τους, στο μικρό νησί τους ξεπερνούν, τις παρατηρούν αλλά αισθάνονται ανίκανοι να διαμορφώσουν τις αλλαγές και τις εξελίξεις. 

Περισσότερο από ποτέ, είναι απαραίτητο οι κάτοικοι και όσοι αγαπούν τα νησιά να συμμετέχουν ενεργά και δυναμικά, προκειμένου να διαμορφώσουν συνειδητά ένα βιώσιμο μέλλον. 

Το πρώτο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε ότι οι αλλαγές δεν οδηγούν αυτόματα σε μονόδρομο. 

Υπάρχουν εναλλακτικές προτάσεις, αν και εξωτερικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο, η τοπική κοινωνία έχει πολλές δυνατότητες να χρησιμοποιήσει εργαλεία και καλές πρακτικές για να κατευθύνει τις αλλαγές εκεί που θέλει. 

Υπάρχουν, βέβαια, κάποιες προϋποθέσεις:

• Ουσιαστικός διάλογος για την επιλογή του μέλλοντος που επιδιώκει η τοπική κοινότητα.  Ο διάλογος αυτός δεν περιορίζεται σε μια ημερίδα ή ακόμη και σε κάποιες εκδηλώσεις ή αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου ή άλλων φορέων. Απαιτεί μια μεθοδολογία συμμετοχικού σχεδιασμού και διαφορετικά εργαλεία διαλόγου, αξιοποιώντας για παράδειγμα συζητήσεις πρόσωπο με πρόσωπο, εργαστήρια διαλόγου, ασκήσεις συμμετοχικού σχεδιασμού, εργαστήρια, ηλεκτρονικές διαβουλεύσεις.
• Να ξεπεράσουμε την αντίληψη ότι το μέλλον μας εξαρτάται μόνο από άλλους, π.χ. την κεντρική κυβέρνηση, την αγορά, την οικονομία. Ήδη ορισμένοι πολίτες αισθάνονται ανίσχυροι να επηρεάσουν τις εξελίξεις και στην πραγματικότητα απογοητεύονται και παραιτούνται ή αναθέτουν την “εκπροσώπησή” τους σε τρίτους.  Ίσως για πρώτη φορά αυτό το συναίσθημα είναι τόσο έντονο, που το βλέπουμε σε συζητήσεις και εκδηλώσεις να εκφράζεται ξεκάθαρα, με απόγνωση. Ωστόσο, η ελπίδα βρίσκεται στους πολλούς ανθρώπους, κατοίκους, φίλους ή “εραστές” των νησιών που ενδιαφέρονται, συζητούν, συμμετέχουν, είναι ενεργοί στη συνδιαμόρφωση του μέλλοντος του μέλλοντός τους.. 
• Μεταφορά καλών πρακτικών, συνεργασίες, δικτύωση με πανεπιστήμια, κοινωνικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις, νησιωτικά δίκτυα, συμμετοχή σε προγράμματα, εκδηλώσεις και δραστηριότητες που δίνουν πολύτιμη εμπειρία, γνώσεις, ιδέες, δυνατότητες και εργαλεία.
• Αξιοποίηση του ανθρώπινου κεφαλαίου, των γνώσεων και των ικανοτήτων που υπάρχουν όχι μόνο μεταξύ των μόνιμων κατοίκων ή των ανθρώπων που ζουν εκτός του νησιού αλλά και μεταξύ φίλων, νέων κατοίκων με διαφορετική καταγωγή που έχουν αγαπήσει το νησί ή περιστασιακών επισκεπτών που αισθάνονται λάτρεις του νησιού, θέλουν να παραμείνει με τον φυσικό και πολιτιστικό του πλούτο ανέπαφο. 

Άνεμος Ανανέωσης / Άνεμος Ανανέωσης – μια κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση για την προώθηση της κοινωνικής και πράσινης οικονομίας, της καινοτομίας, του βιώσιμου τουρισμού, της ενδυνάμωσης και της κοινωνικής ένταξης, του (δια)πολιτιστικού διαλόγου, της περιβαλλοντικής και κλιματικής δράσης επιδιώκει να συμβάλει στο διάλογο για ένα βιώσιμο μέλλον των νησιών,

Ο διάλογος αυτός είναι σήμερα πιο επίκαιρος από ποτέ και οι σχετικές συζητήσεις έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη μαζικότητα σε κάποια νησιά, ενώ χάρη και στο ενδιαφέρον ορισμένων ερευνητών δημοσιογράφων και των μέσων ενημέρωσης λαμβάνουν πλέον χώρα σε κεντρικό και όχι μόνο τοπικό επίπεδο. Με το πρόγραμμα GRAPE – COSME, αξιοποιήθηκε η εμπειρία άλλων μικρών περιφερειών και με το πρόγραμμα SMILO MED – μεθοδολογικά εργαλεία χρησιμοποιούνται τόσο για τον συμμετοχικό σχεδιασμό όσο και για τη μεταφορά καλών πρακτικών από άλλα νησιά. Ο Άνεμος Ανανέωσης συμβάλει στον σχετικό διάλογο για τη βιωσιμότητα των νησιών καταθέτοντας προτάσεις και ‘ένα Πράσινο Κοινωνικό σχέδιο δράσης για τη Σίφνο στο οποίο έχουν συμπεριληφθεί τα αποτελέσματα διαλόγου σε τοπικό επίπεδο και το οποίο μπορεί να εμπλουτιστεί και να αξιοποιηθεί κατάλληλα από την τοπική κοινωνία και το δημοτικό συμβούλιο για τη διαμόρφωση ενός τελικού Σχεδίου Δράσης για την Πράσινη Κοινωνική Βιωσιμότητα της Σίφνου 2030. 

Το σχέδιο δράσης διερευνά και το ρόλο της κοινωνικής οικονομίας στην πράσινη μετάβαση των μικρών περιοχών και των νησιών. Ο Άνεμος της Ανανέωσης, ο Δήμος Σίφνου και μια ομάδα μικρών περιοχών και ευρωπαϊκών δικτύων κοινωνικής οικονομίας συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα “GRAPE: Local Social Green Action Plans for small and peripheral places” με στόχο τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την υποστήριξη της ανάπτυξης της κοινωνικής οικονομίας στη Σίφνο και σε άλλες περιοχές σε θέματα βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών και πολιτιστικών πόρων.   

Περιλαμβάνει 4 μικρούς ευρωπαϊκούς δήμους από αγροτικές, ορεινές και νησιωτικές περιοχές: Malegno (Ιταλία), Mirabella Imbaccari (Ιταλία), Bonares (Ισπανία), Σίφνος (Ελλάδα). Κάθε δήμος υποστηρίζεται από έναν τοπικό φορέα κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας (ΚΑΛΟ): Sol.Co Camunia (Malegno), Fondazione di Comunità di Messina (Mirabella Imbaccari), COOPINTE (Bonares), Wind of Renewal / Anemos Ananeosis (Σίφνος). Αυτές οι τοπικές συμπράξεις υποστηρίζονται περαιτέρω από ένα ευρωπαϊκό δίκτυο, το REVES – Ευρωπαϊκό Δίκτυο Πόλεων και Περιφερειών για την Κοινωνική Οικονομία και το FAECTA, το δίκτυο συνεταιρισμών της Ανδαλουσίας. Επικεφαλής αυτής της κοινοπραξίας είναι το Κοινοτικό Ίδρυμα της Μεσσήνης / Fondazione di Comunità di Messina (Σικελία, Ιταλία).

Το πρόγραμμα GRAPE είναι συμπληρωματικό ενός άλλου προγράμματος, του SMILO. MED που επικεντρώνεται στην “Αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων της Σίφνου”: Ο Άνεμος Ανανέωσης / Wind of Renewal και το διεθνές δίκτυο μικρών νησιών SMILO σε συνεργασία με το Δήμο Σίφνου συμμετέχουν σε αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, έχει ξεκινήσει ένας διάλογος για την αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων του νησιού καθώς και ένα πρόγραμμα ευαισθητοποίησης, εκπαίδευσης και αποκατάστασης του εκτεταμένου δικτύου ξερολιθιών (πεζούλες) στη Σίφνο. Η δραστηριότητα αναπτύσσεται παράλληλα με παρόμοιες δράσεις σε τρία άλλα μικρά νησιά της Μεσογείου, με σκοπό την ανταλλαγή εμπειριών και καλών πρακτικών, στο πλαίσιο του διετούς προγράμματος SMILO-MED.  Ορισμένες καλές πρακτικές του SMILO, όπως η Επιτροπή Αειφόρου Διαχείρισης Φυσικών Πόρων Σίφνου και η μεθοδολογία για την απόκτηση του σήματος αειφορίας SMILO, έχουν συμβάλει, μαζί με άλλες εμπειρίες των στελεχών του Ανέμου Ανανέωσης, στον συμμετοχικό σχεδιασμό, στην ανάπτυξη διαλόγου μέσω δομημένων εργαστηρίων για μια σειρά θεμάτων.