Τα σχέδια Ερντογάν να φέρει το ρωσικό αέριο στην Ευρώπη: Η κόντρα με τη Μόσχα και ο Δούρειος Ίππος της Βουλγαρίας

Από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν έχει κρύψει τις φιλοδοξίες του, αφενός να αναδειχθεί σε συνδετικός κρίκος μεταξύ Μόσχας και Δύσης (όπως για παράδειγμα με τη συμφωνία για τα σιτηρά) και αφετέρου να καταστήσει την Τουρκία ως έναν σημαντικό παγκόσμιο ενεργειακό κόμβο. 

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν πρότεινε την ιδέα τον Οκτώβριο του 2022, λίγο μετά τις εκρήξεις που κατέστρεψαν τους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream που συνδέουν τη Ρωσία με τη Γερμανία μέσω της Βαλτικής Θάλασσας. 

Έκτοτε και οι δύο πλευρές επαναλαμβάνουν την προσήλωσή τους στον στόχο, με την Άγκυρα να διαμηνύει ότι το ευρωπαϊκό εμπάργκο δεν αποτελεί πρόβλημα στα σχέδια που έχει για το ρωσικό φυσικό αέριο.

Μάλιστα, πηγή από τον ενεργειακό τομέα της Τουρκίας, με δηλώσεις της στο ρωσικό ειδησεογραφικό πρακτορείο TASS, εκφράζει βεβαιότητα για τον σχεδιασμό.

«Βλέπουμε ότι υπάρχει κάποιο αρνητικό κλίμα για τις αγορές ρωσικής ενέργειας. Λόγω αυτού του περιβάλλοντος, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο κόμβος φυσικού αερίου στη Θράκη μπορεί να έχει προβλήματα. Ωστόσο, η κατάσταση είναι τέτοια που η Ρωσία μπορεί να πουλήσει μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου στην Τουρκία. Με αυτή τη μορφή το αέριο γίνεται τοπικό υπό μια ορισμένη έννοια και μπορεί να πωληθεί μαζί με αέριο από άλλες χώρες, χωρίς να του επιβληθούν κυρώσεις», υποστήριξε.

Νέοι παίκτες

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η Τουρκία σχεδιάζει να εμπλέξει πολλούς άλλους παίκτες στο εμπόριο μέσω του κόμβου στο μέλλον, προσθέτοντας ότι μεγάλοι όγκοι φυσικού αερίου που ρέουν εκεί, με τη Ρωσία να μπορεί να παρέχει το μεγαλύτερο μέρος του, «θα εξασφαλίσουν σταθερή αρχική ανάπτυξη του έργου η οποία θα επιτρέψει και τη διαμόρφωση μιας ελκυστικής τιμής».

Την περασμένη Δευτέρα ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, υπογράμμισε ότι η Τουρκία συνεχίζει να εργάζεται στον κόμβο φυσικού αερίου για να διασφαλίσει ότι η Ευρώπη θα συνεχίζει να προμηθεύεται ρωσικό αέριο μέσω της χώρας του.

«Συζητάμε το ενεργειακό ζήτημα ως προτεραιότητα και βρισκόμαστε σε ξεχωριστό διάλογο με τους εταίρους μας στο περιθώριο των συνόδων κορυφής και σε όλες τις διεθνείς πλατφόρμες. Συζητάμε για τα βήματα που πρέπει να γίνουν. Το έργο μας για τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας συνεχίζεται», δήλωσε ο Ερντογάν σύμφωνα με το TRT TV .

Η Τουρκία θα καθορίζει τις τιμές

«Η παγκόσμια τιμή για το φυσικό αέριο θα καθοριστεί στην Τουρκία. Περίπου 40-50 % του φυσικού αερίου που έρχεται στην Θράκη, θα καλύψει τις ανάγκες της Τουρκίας, αλλά η Ευρώπη τώρα περιμένει φυσικό αέριο από εμάς», είπε ο Τούρκος ηγέτης.

Όπως σημείωσε ο Ερντογάν, το επιχειρηματικό κέντρο στην περιοχή Atasehir της Κωνσταντινούπολης, με τη σειρά του, θα πρέπει να γίνει πλατφόρμα ανταλλαγής για εμπορία τόσο ενεργειακών πόρων όσο και φυσικών πόρων και μετάλλων.

Σε συνέντευξη Τύπου στις 4 Σεπτεμβρίου, ο Πούτιν δήλωσε ότι η ρωσική Gazprom και η τουρκική BOTAŞ εργάζονται σε έναν οδικό χάρτη για την υλοποίηση του ενεργειακού κόμβου στο έδαφος της Τουρκίας.

Καθυστερήσεις και διαφωνίες

Ωστόσο, παρά τις εκατέρωθεν διαβεβαιώσεις και τα ευχολόγια, το όλο project αντιμετωπίζει καθυστερήσεις λόγω διαφωνιών σχετικά με το ποιος θα πρέπει να είναι υπεύθυνος για αυτό.

Σύμφωνα με πηγές, που επικαλείται το Reuters Μόσχα και η Άγκυρα διαπληκτίζονται για τον έλεγχο.

«Υπάρχουν διαχειριστικά ζητήματα, παλεύουν για το ποιος πρέπει να διαχειριστεί τον κόμβο», είπε η πηγή υπό τον όρο της ανωνυμίας, καθώς δεν είχε εξουσιοδότηση να μιλήσει στα μέσα ενημέρωσης.

Μια άλλη πηγή, κοντά στον ελεγχόμενο από το Κρεμλίνο κολοσσό φυσικού αερίου Gazprom, αναγνώρισε επίσης, ότι υπάρχει «πρόβλημα» σχετικά με τα θέματα διαχείρισης.

Αυτή τη στιγμή η Μόσχα προμηθεύει αέριο στην Τουρκία μέσω των αγωγών Blue Stream και TurkStream μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Το φυσικό αέριο μέσω του TurkStream πηγαίνει επίσης για περαιτέρω εξαγωγές στη νότια και ανατολική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ουγγαρίας, της Ελλάδας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, της Ρουμανίας και της Σερβίας.

Εναλλακτική εξαγωγική ατζέντα

Παράλληλα, η Τουρκία προωθεί τη δική της ατζέντα εξαγωγής φυσικού αερίου: Η BOTAS τον Αύγουστο σύναψε συμφωνία με την ουγγρική MVM για την πώληση περίπου 300 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων (mcm) φυσικού αερίου. 

Κερκόπορτα η  Βουλγαρία

Εν τω μεταξύ, η ΕΕ παρακολουθεί με ανησυχία τη συμφωνία για το φυσικό αέριο μεταξύ Τουρκίας και Βουλγαρίας. Και επί του παρόντος την μελετά προκειμένου να διασφαλίσει ότι δεν παραβιάζει τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ.

Η Κομισιόν ανέφερε στο POLITICO ότι παρακολουθεί το θέμα «πολύ στενά» και πρόσθεσε ότι «σε περίπτωση ενδείξεων μη συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένης πιθανής παραβίασης των αντιμονοπωλιακών κανόνων της ΕΕ, η Επιτροπή δεν θα διστάσει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα».

Η εν λόγω συμφωνία εγκρίθηκε από την προσωρινή κυβέρνηση της χώρας, η οποία δήλωσε ότι ανησυχεί για την ασφάλεια του εφοδιασμού αφού η Ρωσία διέκοψε τις εξαγωγές στη Βουλγαρία πέρυσι. Η νέα κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η συμφωνία δεν έπρεπε να είχε υπογραφεί και ξεκίνησε επίσημη έρευνα.

Αλλά προς το παρόν η συμφωνία είναι σε ισχύ.

Οι όροι της συμφωνίας

Σύμφωνα με τους όρους της, οι οποίοι δεν έχουν δημοσιοποιηθεί επισήμως, αλλά τους αποκαλύπτει το POLITICO, η κρατική εταιρεία φυσικού αερίου της Βουλγαρίας Bulgargaz μπορεί να εισάγει 1,85 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως μέσω του συνοριακού σημείου διασύνδεσης Strandzha-Malkoclar με την Τουρκία.

Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 60% της ετήσιας ζήτησης της Βουλγαρίας. Η Bulgargaz θα πρέπει να καταβάλει τέλος υπηρεσιών 2 δισεκατομμυρίων ευρώ στην τουρκική εταιρεία φυσικού αερίου Botaş για μια περίοδο 13 ετών, ανεξάρτητα από το αν κάνει χρήση αυτής της δυναμικότητας.

Η συμφωνία δίνει επίσης στην Botaş πρόσβαση σε βουλγαρικούς αγωγούς για την πώληση φυσικού αερίου σε καταναλωτές στη Βουλγαρία καθώς και σε γειτονικές χώρες όπως η Ρουμανία, πληρώνοντας στην Bulgargaz περίπου 138 εκατομμύρια ευρώ ως τέλη διαμετακόμισης.

Τον Ιανουάριο, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εμπόρων Ενέργειας προειδοποίησε σε ανοιχτή επιστολή της για έλλειψη διαφάνειας στη συμφωνία και είπε ότι «η μεροληπτική πρόσβαση στη χωρητικότητα μεταφοράς κινδυνεύει να εμποδίσει τον ανταγωνισμό στη βουλγαρική αγορά χονδρικής».

Προέλευση

Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι η Βουλγαρία δεν έχει τρόπο να γνωρίζει την προέλευση του τουρκικού φυσικού αερίου και θα μπορούσε να προέρχεται από τη Ρωσία, η οποία συνδέεται με την Τουρκία μέσω του αγωγού TurkStream που περνά κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα. Η Botaş εισάγει αέριο μέσω αγωγών από τη Ρωσία, το Ιράν και το Αζερμπαϊτζάν, καθώς και υγροποιημένο φυσικό αέριο από παγκόσμιες πηγές.

Η συμφωνία θα μπορούσε «πολύ καλά να ανοίξει την πόρτα για το ρωσικό αέριο» να εισέλθει στην ΕΕ, δήλωσε η Aura Sabadus, ανώτερη αναλύτρια στην εταιρεία πληροφοριών αγοράς ICIS.

Ενώ η ΕΕ δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στο ρωσικό φυσικό αέριο, το μπλοκ έχει θέσει ως στόχο το 2027 να τερματίσει τις εισαγωγές από τη Μόσχα — οκτώ χρόνια πριν λήξει η βουλγαρική συμφωνία.

Η Bulgargaz είπε στο POLITICO ότι «η θεμελιώδης προϋπόθεση» για τους διαγωνισμούς στο πλαίσιο της συμφωνίας είναι ότι «η προέλευση της προμήθειας [υγροποιημένου φυσικού αερίου] πρέπει να προέρχεται αποκλειστικά από έθνη που δεν επηρεάζονται από κυρώσεις, εμπάργκο ή εμπορικούς περιορισμούς».

Ο Γιούρι Σαφράνικ, πρώην υπουργός Ενέργειας της Ρωσίας και επικεφαλής της Ένωσης Παραγωγών Πετρελαίου και Αερίου της χώρας, δήλωσε στο POLITICO ότι η ΕΕ είναι πιθανό να συνεχίσει να αγοράζει μέσω τρίτων.

«Κατά τη γνώμη μου, οι ευρωπαϊκές χώρες θα συνεχίσουν να εισάγουν περίπου 35 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου», είπε, ακόμη λιγότερο από τα 78 δισεκατομμύρια που εισήχθησαν στο μπλοκ πέρυσι. Ο Σαφράνικ πρόσθεσε ότι μια σειρά από άλλα έθνη ενδιαφέρονται να ενεργήσουν ως μεσάζοντες στη διαδικασία.

«Αυτό θα έχει θετική επίδραση τόσο για τη Ρωσία όσο και για αυτές τις χώρες και θα συμβάλει στην αύξηση της επανεξαγωγής φυσικού αερίου από αγωγούς», κατέληξε.