Ο πόλεμος στην Ουκρανία, τα ολιγοπώλια και οι λογαριασμοί ρεύματος

Πριν ακόμα ξεκινήσουν οι συζητήσεις για τον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών στην ανοικτή αγορά ηλεκτρισμού, είχαμε επισημάνει δύο πράγματα.

Πρώτον, ότι η αγορά στην παραγωγή ηλεκτρισμού, είναι, από τη φύση της, ολιγοπώλιο. Σε αυτή την αγορά, δεν μπορεί να υπάρξει πλήθος παραγωγών, ώστε να αναπτύσσεται έντονος και πραγματικός ανταγωνισμός προς όφελος των καταναλωτών. Πρόκειται για ολιγοπώλιο και είναι γνωστό πώς διαμορφώνονται οι τιμές στα ολιγοπώλια. 

Δεύτερον, με αυτή τη διάρθρωση της αγοράς και με τους γνωστούς περιορισμούς στις διασυνδέσεις του ελληνικού δικτύου με τα άλλα ευρωπαϊκά δίκτυα, δεν μπορούσε κανείς να περιμένει ότι οι "παίκτες" της αγοράς, οι λίγοι παραγωγοί, θα επιδίδονταν  σε έναν οξύ ανταγωνισμό, που θα έριχνε τις τιμές, προς όφελος των καταναλωτών. Είχαμε υπενθυμίσει ότι, οι τιμές της κύριας σήμερα "πρώτης ύλης" για την παραγωγή ηλεκτρισμού (το εισαγόμενο φυσικό αέριο) το παράγει και το εμπορεύεται ένα  πολύ ισχυρό ολιγοπώλιο. Οι τιμές που διαμορφώνονται στην αγορά, υπόκεινται στις έντονες διακυμάνσεις της διεθνούς πολιτικής και οικονομικής συγκυρίας.

Όταν είχε έρθει η ώρα των αποφάσεων για τη διαμόρφωση της πολιτικής στην ενέργεια, οι Ευρωπαίοι decision makers, συγκινημένοι ίσως από τις εντυπωσιακές σκηνές της απόσπασης κομματιών πάγου από τους παγετώνες της αρκτικής και από τους άλλους ακτιβισμούς,  που πολύ συχνά προβάλλονταν στις τηλεοπτικές οθόνες, φάνηκε να αναθεωρούν προηγούμενες δεσμεύσεις περί προώθησης της ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ένωσης.

Αποφασίστηκε η επιτάχυνση της κατάργησης του ευρωπαϊκού άνθρακα ως καυσίμου στην ηλεκτροπαραγωγή και ενισχύθηκε η πρόσδεση στο ρωσικό φυσικό αέριο.

Ως προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υποτιμήθηκε το γεγονός ότι, ακόμα και αν αποφασίζαμε να καλύψουμε όλες τις κορυφογραμμές και μεγάλες χερσαίες και θαλάσσιες εκτάσεις με ανεμογεννήτριες και ηλιακά πάρκα, πάλι θα χρειαζόμασταν την ισχύ συμβατικών θερμικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, αφού ούτε ο ήλιος λάμπει ούτε ο αέρας φυσάει 24 ώρες το 24/ωρο και 365 ημέρες τον χρόνο. Θα εξακολουθούσαμε δηλαδή να είμαστε αιχμάλωτοι, σε σημαντικό βαθμό, των προμηθευτών φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Είναι ενδεικτικό ότι, το 2015, ο διπλωματικός συντάκτης του Βρετανικού Sky news Tom Marshall, στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του "Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας", έγραφε.

"Τα πιο ισχυρά όπλα της Ρωσίας, αφήνοντας στην άκρη τους πυρηνικούς πυραύλους, δεν είναι ούτε ο στρατός ούτε η αεροπορία, αλλά το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο". Και μας υπενθύμιζε ότι, οι γειτονικές της Ρωσίας χώρες Λετονία, Φινλανδία, Εσθονία και Σλοβακία είχαν βαθμό εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο 100%, η Ελλάδα 60%, η Γερμανία 50% και άλλες 80%.

Σε αυτό το σκηνικό, στην Ευρωπαϊκή Ένωση επικράτησε τελικά η  ιδέα της υιοθέτησης του "οριακού κόστους" ως οδηγού για την τιμολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας.  

Δηλαδή, να υποβάλλονται προσφορές από τους παραγωγούς/προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας για τις διάφορες χρονικές ζώνες του 24/ωρου και η προσφορά του ακριβότερου προμηθευτή, που θα εισέρχεται τελευταίος στο σύστημα, στην κάθε χρονική ζώνη, θα υπαγορεύσει την τιμή, με την οποία θα πληρώνονται όλοι οι προμηθευτές.

Αυτή, η οριακή τιμή, θα "υπαγορεύει" τη χρέωση του καταναλωτή.

Αν αυτή η πρακτική του "οριακού κόστους"  υιοθετούνταν από την παλαιά Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, θα προέκυπταν  και τότε, όπως και τώρα, πολύ περίεργα αποτελέσματα. 

Οι καταναλωτές, για την ενέργεια που παράγονταν στους λιγνιτικούς σταθμούς με το πολύ χαμηλό μεταβλητό κόστος και στους υδροηλεκτρικούς με το σχεδόν μηδενικό μεταβλητό κόστος, θα  χρεώνονταν με βάση το πολύ υψηλότερο κόστος παραγωγής του οριακού πετρελαϊκού Σταθμού του Αγίου Γεωργίου Κερατσινίου, για τις ώρες που ο σταθμός αυτός ήταν σε λειτουργία. 

Θα είχαμε παράλογη και άδικη επιβάρυνση για τους καταναλωτές και απίθανα κέρδη για την Επιχείρηση. 

Η παρούσα δραματική αύξηση των λογαριασμών ρεύματος οφείλεται στη μεγάλη εξάρτηση από το φυσικό αέριο, στη δραματική άνοδο της τιμής του,  που ξεκίνησε πριν από ένα χρόνο και επιταχύνθηκε με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία,  και στον τρόπο τιμολόγησης που ευνοεί τα μέλη του Ολιγοπωλίου και τιμωρεί τους καταναλωτές.  

Η αντίδραση της Κυβέρνησης

Α. για επιδότηση των λογαριασμών των καταναλωτών, ώστε να υπάρξει μία "διόρθωση"  της άδικης τιμολόγησης και

Β. για αφαίρεση, μέσω  υψηλής φορολογίας, των αδικαιολόγητων υπερκερδών των πωλητών, 

είναι προς τη σωστή κατεύθυνση.

Θα πρέπει όμως να συμπληρωθεί και με την ανάληψη πρωτοβουλίας, για αποτελεσματική  αναθεώρηση του τρόπου τιμολόγησης.

* Ο κ. Κωνσταντίνος Β. Γιωτόπουλος είναι τ. Γενικός Διευθυντής Οικον. ΔΕΗ, τ. Πρόεδρος της ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ CEEP (Βρυξέλλες, Ευρωπαϊκό Κέντρο Επιχειρήσεων με Δημόσια Συμμετοχή), τ. Πρόεδρος ΤΡΑΜ Α.Ε.

(capital.gr)