Ζητούμενο η ανάπτυξη

Υστερα από πέντε χρόνια συνεχούς ύφεσης, ξεκινώντας από το 2008 (- 0,3%) και με τις άμεσες προοπτικές σκοτεινές για φέτος (στο -4,4% την υπολογίζει η Κομισιόν) και ίσως και για το 2013, είναι φυσικό να υπάρχει ανησυχία και προβληματισμός γύρω από το θέμα της ανάπτυξης. Οσοι κατακεραυνώνουν το Μνημόνιο, το παλαιότερο και το νεότερο, επικεντρώνονται σε αυτό το σημείο, και το ίδιο κάνουν ακόμη περισσότερο εκείνοι που ψάχνουν για επιχειρήματα στο πλαίσιο της αντιπολίτευσης που ασκούν ανέξοδα και χωρίς να προτείνουν ουσιαστικά κάτι διαφορετικό. Πρόκειται γι’ αυτούς που πρεσβεύουν το «όχι» σε όλα για να επενδύσουν στο κλίμα της άρνησης.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι προτιμότερο και πολύ πιο ευχάριστο θα ήταν να μας διαγράψουν όλα τα χρέη και να μας δίνουν (όχι να μας δανείζουν) όσα χρήματα χρειαζόμαστε, όποτε τα χρειαζόμαστε, για να συνεχίσουμε μέσα στην Ευρωζώνη τη χαρούμενη και άνετη ζωή μας ως χώρα και ως πολίτες. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε ποτέ και δεν θα μπορούσε να γίνει ούτε στην «ειδική» περίπτωσή μας. Ούτε φυσικά ήταν δυνατόν να διατηρηθεί το μοντέλο της «φούσκας» με δανεικά. Οταν το χρέος έφτασε στα 300 δισ. ευρώ, το «πάρτι» τελείωσε.

Οπως είπε ο Μάριο Μόντι, η διατήρηση τόσο μεγάλου χρέους επί τόσο μεγάλο διάστημα, ήταν αναμενόμενο να προκαλέσει μεγάλη ύφεση. Ιδιαίτερα σε μία χώρα, που η οικονομία της είναι σε μεγάλο βαθμό παρασιτική, λειτουργεί γεμάτη στρεβλώσεις, η διοικητική μηχανή της είναι εντελώς ανίκανη, δεν διαθέτει παραγωγική βάση, το ισοζύγιο πληρωμών της είναι εξαιρετικά αρνητικό και η ανάπτυξή της βασιζόταν στην κατανάλωση με δανεικά. Οταν το συγκεκριμένο μοντέλο φθάνει σε αδιέξοδο και πρέπει να αλλάξει αναγκαστικά για να αποφευχθεί η χρεοκοπία και να μπουν οι βάσεις εξυγίανσης, η βαθιά ύφεση είναι αναπόφευκτη.

Οι διαπιστώσεις, βέβαια, ίσως εξηγούν τη διάρκεια και το βάθος της ύφεσης, αλλά δεν ανακουφίζουν, όταν μάλιστα η ανεργία έχει φτάσει στο 20,9% και αναμένεται να αυξηθεί. Είναι διάχυτος ο προβληματισμός αν η «συνταγή» είναι η σωστή και οι πάντες αναφέρονται πλέον στην ανάγκη να υπάρξει ανάπτυξη. Αλλά η ανάπτυξη δεν αρχίζει με το πάτημα ενός κουμπιού. Απαιτείται προηγουμένως η σταθεροποίηση της κατάστασης στην οικονομία και αυτός είναι ένας από τους στόχους του νέου προγράμματος στήριξης (Μνημονίου). Ο άλλος είναι να κάνει αδύνατη την επιστροφή στο προηγούμενο και αποτυχημένο μοντέλο ανάπτυξης, το οποίο μάς έφερε στη σημερινή κατάντια.

Οντως, δεν μπορεί να υποστηριχθεί με σιγουριά ότι η «συνταγή» του Μνημονίου οδηγεί στην ανάπτυξη. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να διευκρινισθεί πώς εννοούμε την ανάπτυξη. Αν εννοούμε μόνο την αύξηση της ζήτησης αγαθών και μέσω αυτής την αύξηση της κατανάλωσης, αυτό το ζήσαμε και μας κατέστρεψε. Αν εννοούμε συνδυασμό διεύρυνσης της παραγωγικής βάσης και αύξησης της ζήτησης, τότε μάλλον βρισκόμαστε στον σωστό δρόμο, αλλά πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η διαδικασία θα είναι επίπονη και μακρά, με αφετηρία της την επίτευξη σταθεροποίησης προηγουμένως. Αυτό πρέπει να είναι το πρώτο μέλημα, μετά την έγκριση του νέου Μνημονίου από το Eurogroup και το κλείσιμο του PSI. Εφόσον φυσικά το επιτρέψουν οι δυνάμεις της άρνησης.

Προϋποθέσεις για τη σταθεροποίηση και τα πρώτα βήματα προς την ανάπτυξη υπάρχουν. Το «κούρεμα» του χρέους προς τους ιδιώτες, η πτώση των επιτοκίων και η αποπληρωμή των νέων ομολόγων σε πολύ μεγαλύτερο βάθος χρόνου συνιστούν ελαφρύνσεις γιατί απελευθερώνουν κονδύλια. Η επανακεφαλοποίηση των τραπεζών με αρκετά δισεκατομμύρια και η αποπληρωμή των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του κράτους με ένα μέρος από τα δανεικά, κανονικά θα πρέπει να ενισχύσει τη ρευστότητα. Αν προστεθεί και η απορρόφηση των, θρυλικών πλέον, 16 δισ. του ΕΣΠΑ, πιθανότατα κάτι θα αρχίσει να κινείται. Με αυτή την έννοια θα αποκαθίσταται σταδιακά η εμπιστοσύνη και θα αρχίσουν να λειτουργούν τα γρανάζια της επιχειρηματικής δραστηριότητας, κυρίως σε παραγωγικές κατευθύνσεις. Οι εξελίξεις και οι διεργασίες στην Ευρωζώνη θα βοηθήσουν επίσης, αλλά η βασική αναγκαία συνθήκη είναι η βελτίωση των επιδόσεων της πολιτικής τάξης και της κρατικής μηχανής.

(Πηγή: Καθημερινή, 28/2/2012)