Η κινέζικη δέσμευση για το περιβάλλον και τι κρύβει

Από την μια πλευρά η Κινά  είναι μια παγκόσμια υπερδύναμη στην αιολική και ηλιακή ενέργεια αλλά και στην παραγωγή μπαταριών για κίνηση ενώ έχει τώρα βάλει στο στόχαστρο της την ενέργεια από υδρογόνο. Ταυτόχρονα η χώρα παράγει – και καίει- το 50% της παράγωγης άνθρακα παγκοσμίως .

“I think the rise of China is one of the great events of all economic and human history, and I think this will be overwhelmingly a positive thing for the region and the world.”

Paul Keating, Τέως πρωθυπουργός της Αυστραλίας

Πολλοί μπορεί να διαφωνούν με την εκτίμηση του τέως πρωθυπουργού της Αυστραλίας για τον θετικό αντίκτυπο της ανόδου της Κίνας στον οικονομικό και πολιτικό τομέα, ειδικά μετά τον χειρισμό της πανδημίας από την Κίνα, ουδείς όμως αμφισβητεί την άνοδο.

Ο Κινεζικός Δράκος που ακούει στο όνομα Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας άρχισε πλέον να αμφισβητεί ανοικτά την παγκόσμια ηγεσία των ΗΠΑ και των συμμάχων της. Ο Κινέζος Προέδρος Σι Τζινπίνγκ δείχνει αποφασισμένος  να κερδίσει για την Κίνα την ηγετική παγκόσμια θέση όχι μόνο ως η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη αλλά και ως πρωτοπόρος στα θέματα που απασχολούν τον πλανήτη με κύριο το περιβάλλον.

Η φετινή ομιλία του Κινέζου Προέδρου στην (διαδικτυακή) Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 22 Σεπτεμβρίου, περιείχε μια συνοπτική παρουσίαση του οράματος του για την Κίνα και ένα κάλεσμα για παγκόσμια ενότητα στην αντιμετώπιση γεγονότων όπως η Πανδημία  τους οποίους και απαριθμεί σε συνάρτηση με τα μαθήματα από τον Covid 19.

Στο μέσο, λοιπόν, της ομιλίας του, ο Σι Τζινπίνγκ ανακοίνωσε την πρόθεση της Κίνας να στοχεύσει για κορύφωση των CO2 ρύπων  της μέχρι το 2030 και να πετύχει την ουδετερότητα σε εκπομπές ρύπων πριν το 2060. Η ανακοίνωση δεν ήταν αναμενόμενη. Ακόμη και το έγκυρο περιοδικό The Economist που είχε σαν κύριο θέμα του για εκείνη ακριβώς την εβδομάδα την ενέργεια στον 21ο αιώνα δεν είχε καμία πληροφόρηση για αυτή δέσμευση.  

Γιατί λοιπόν αυτή η «ξαφνική» αλλαγή στην περιβαλλοντολογική πολιτική της Κίνας; Πόσο σημαντική είναι; Πόσο εφικτή είναι; Τι αλλαγές μπορεί να προκαλέσει από τα άλλα οικονομικά μπλοκ – ΗΠΑ και ΕΕ; Ας πάρουμε τα ερωτήματα με την σειρά.

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ

Όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί ο καθηγητής Hepburn του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης όσον         αφορά τα θέματα περιβάλλοντος η Κίνα είναι μια παραδοξότητα.  Από την μια πλευρά η Κίνα  είναι μια παγκόσμια υπερδύναμη στην αιολική και ηλιακή ενέργεια αλλά και στην παραγωγή μπαταριών για κίνηση ενώ έχει τώρα βάλει στο στόχαστρό της την ενέργεια από υδρογόνο. Ταυτόχρονα η χώρα παράγει – και καίει- το 50% της παραγωγής άνθρακα παγκοσμίως!

Αυτές οι δύο τεράστιες πηγές – μια καθαρή μια όχι- είναι σε συνεχή αντιπαράθεση μέσα στην εσωτερική αγορά της Κίνας με τα οικονομικά συμφέρονται ολόκληρων περιφερειών να αντιπαλεύουν.

Για την ώρα  με την Κίνα να προσπαθεί – και να πετυχαίνει- την οικονομική της ανάκαμψη μετά την πρώτη φάση της πανδημίας, φαίνεται ότι οι υποστηρικτές του άνθρακα έχουν το πάνω χέρι. Η κατανάλωση άνθρακα στην Κίνα έχει αρχίσει πάλι να αυξάνεται έπειτα από μερικά χρόνια πτώσης και η εκπομπές ρύπων της αχανούς αυτής χώρας είναι πολύ αυξημένοι σε σύγκριση με τον περασμένο χρόνο. 

Γι’ αυτό και η δέσμευση του Κινέζου Προέδρου φαντάζει ως παραδοξότητα, όπως μια άλλη ομιλία του στο οικονομικό φόρουμ του Νταβός όπου παρουσίαζε την Κίνα ως τον μεγάλο πρωταθλητή και υποστηρικτή του ελεύθερου εμπορίου και της παγκοσμιοποίησης  ενώ η κυβέρνηση του ανακοίνωνε το σχέδιο “Made in China 2025”  το οποίο στόχευε στην κινεζοποίηση μέσω τοπικής παραγωγής για τις αγορές της Κίνας.

Προς τι λοιπόν αυτή η ανακοίνωση / δέσμευση σε ανώτατο επίπεδο σε ίσως το πιο σημαντικό διεθνές φόρουμ;  Η απάντηση είναι περίπλοκη. Η μια διάσταση αφορά την γεωπολιτική θέση της Κίνας. Με την ανησυχία της να εντείνεται από την αρνητική αντίδραση των Ευρωπαίων σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τεχνολογίας και εμπορίου η Κίνα φαίνεται να βλέπει θετικά την δημιουργία ενός κοινού μετώπου με τους Ευρωπαίους στα θέματα περιβάλλοντος το οποίο θα έχει και παράπλευρο όφελος την περαιτέρω απομόνωση των ΗΠΑ.

Αρκετοί αναλυτές όμως βλέπουν την ομιλία του Τσι ως μια στρατηγική επανατοποθέτηση της Κίνας που σηματοδοτεί μια πρωτοφανή αλλαγή στην θεώρηση της χώρας έναντι της ευθύνης της για μείωση των παγκόσμιων ρύπων. Φαίνεται ότι έχουν περάσει οι μέρες που η Κίνα προσπαθούσε να αποφύγει τέτοιες δεσμεύσεις προβάλλοντας  το επιχείρημα της αναπτυσσόμενης χώρας. Μπορεί η Κίνα να είναι, για την ώρα, η χώρα με τις μεγαλύτερες εκπομπές ρύπων αλλά οι ΗΠΑ έχουν εκπέμψει στην ατμόσφαιρα πολύ περισσότερο CO2 μετρώντας από την εποχή της τρίτης βιομηχανικής επανάστασης.

Έτσι, λοιπόν, η Κίνα γίνεται μέλος μιας ομάδας 60 χωρών που έχουν δεσμευτεί σε ουδετερότητα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Και η δυνητική συνεισφορά της είναι σημαντική. Από μόνη της η δέσμευση αυτή μειώνει τα προβλέψεις της μέσης τιμής αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη μέχρι το έτος 2100 από 0,2 μέχρι 0,3 βαθμούς.

Επομένως, η εξαγγελία είναι και ουσιαστική και σημαντική – εάν υλοποιηθεί. Το ερώτημα που έπεται είναι το πόσο εφικτή είναι η δέσμευση.

ΠΟΣΟ ΕΦΙΚΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΑΓΓΕΛΙΑΣ

Στην ομιλία του στα Ηνωμένα έθνη ο Πρόεδρος Τσι δεν έδωσε λεπτομέρειες για το πώς θα επιτευχθεί ο στόχος  που εξάγγειλε. Αυτή η «παράλειψη» μπορεί να ήταν σκόπιμη αφού μέχρι τον Μάρτη του 2021 θα δημοσιευτεί το επόμενο πενταετές (2021-2025) ενεργειακό πλάνο της χώρας. Σε αυτό αναμένεται η περαιτέρω περικοπή στη χρήση ορυκτών καυσίμων με σημαντική επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – Γράφημα 2. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι η Κίνα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Bloomberg NEF, φαίνεται να πετυχαίνει τον στόχο της για κορύφωση των εκπομπών ρύπων του ενεργειακού τομέα μέχρι το 2030 . 

Το να φτάσει όμως η Κίνα σε ουδέτερη θέση στους ρύπους (carbon neutral) απαιτεί μια τεράστια επένδυση. Όπως επισημαίνει ο Richard Black της ECIU  η Κίνα δεν είναι μόνο ο μεγαλύτερος εκπομπέας ρύπων είναι και ο μεγαλύτερος χρηματοδότης πηγών ενέργειας αλλά και η μεγαλύτερη αγορά ενέργειας. Ένας υπολογισμός που έγινε μετά την εξαγγελία του Προέδρου Τσι ανεβάζει το κόστος πραγματοποίησης της δέσμευσης του με υπόθεση επιτυχία του στόχου μέχρι το 2050 στα 5.5 τρις δολάρια (!)  η 180 δις δολάρια ετησίως! Το ποσό φαντάζει τρις θεόρατο αλλά για το μέγεθος της Κινέζικης οικονομίας (περίπου 13 τρις δολάρια ετησίως) η δαπάνη είναι όντως εφικτή.

ΚΙΝΑ – ΕΕ - ΗΠΑ

Το τρίτο ερώτημα που εξετάζουμε είναι η πιθανή αντίδραση των άλλων δυο μεγάλων μπλοκ – ΗΠΑ και ΕΕ. Αρχίζοντας από την ΕΕ η αντίδραση αναμένεται να είναι θετική αφού παρασκηνιακά οι Ευρωπαίοι πίεζαν την Κίνα για μετατόπιση του στόχου της ρύπων του 2030 στο 2025 – Γράφημα 3. Επομένως είναι λογικό να αναμένουμε την δημιουργία ενός ευεργετικού κύκλου ανταγωνισμού για περαιτέρω μειώσεις.

Οι ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Τραμπ τηρούν μια διαφορετική στάση. Δεν χρειάζεται να επεκταθούμε περισσότερο αφού οι θέσεις του Τραμπ είναι γνωστές. Η Αμερική από ηγέτιδα δύναμη έχει – για την ώρα- ενταχθεί στο στρατόπεδο των σκεπτικιστών με ό,τι αυτό σημαίνει για το κλίμα και το περιβάλλον.  

Φαίνεται, λοιπόν, να δημιουργείται ένας διπολικός άξονας Κίνας και ΕΕ για το περιβάλλον θέση που αν τελικά παγιωθεί σημαίνει πολλά για το μελλοντικό στάτους της Κίνας ως παγκόσμια υπερδύναμη.

ΠΡΟΕΔΡΙΚΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ Ή ΕΘΝΙΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ  Η ΝΕΑ ΕΞΑΓΓΕΛΙΑ

Όπως είδαμε και στις ΗΠΑ υπάρχουν πολλών  ειδών προεδρικές δεσμεύσεις. Ο Πρόεδρος Ομπάμα υλοποίησε δυο σημαντικές πρωτοβουλίες: Το Obamacare και την συμμετοχή των ΗΠΑ στην Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα. Και οι δυο πρωτοβουλίες τέθηκαν σε αμφισβήτηση από τον διάδοχο του, με τον Πρόεδρο Τραμπ μάλιστα να εξαγγέλλει αποχώρηση των ΗΠΑ από την Συμφωνία του Παρισίου.

Το ερώτημα που τίθεται λοιπόν είναι και εύλογο και θεμιτό. Θα επιβιώσει της Προεδρίας Τσι  η Κινεζική δέσμευση; Είναι τελικά εθνική υπόθεση της Κίνας αυτό το πλάνο;

Ένας λόγος που επιτρέπει κάποια αισιοδοξία για την διαχρονικότητα της δέσμευσης είναι η ίδια η δομή της Κινεζικής πολιτείας. Το Κινεζικό Κομουνιστικό Κόμμα  ταυτίζεται με το κράτος. Το κόμμα ήδη δέχεται σοβαρές εσωτερικές πιέσεις για γρήγορη δράση στο θέμα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Το κόμμα εδράζει και νομιμοποιεί την αποκλειστικότητα του στην νομή της εξουσίας πάνω στην ικανότητα του να ικανοποιεί τις ανάγκες του πληθυσμού. Μέχρι τώρα η μεγαλύτερη ανάγκη ήταν η επίτευξη  σταθερής ραγδαίας οικονομικής προόδου που μεταφράζεται σε ψηλότερο βιοτικό επίπεδο,  θέσεις εργασίας , διακοπές κλπ. Τα τελευταία  όμως χρόνια το Κινεζικό κοινό απαιτεί με αυξανόμενη ένταση καθαρότερο αέρα και νερό. Επομένως το πράσινο μπορεί να είναι το νέο κόκκινο για την Κίνα.  Ένα τέτοιο σενάριο καθιστά την δέσμευση του Προέδρου Τσι μια εθνική υπόθεση για την Κίνα και ένα σημαντικό βήμα για τον αγώνα για το περιβάλλον. Ας το ευχηθούμε για το καλό όλων μας.

(του Ιωάννη Τελώνη, insider)